Aantal grondslapers piekt: ‘Detentiehuizen kunnen op lange termijn soelaas bieden’

Detentiehuizen zijn een menselijker alternatief voor de klassieke gevangenis, zo stelt het eerste rapport van het Nationaal Preventiemechanisme tegen onmenselijke behandeling in detentie (NPM). Dat concludeert de instantie onder meer na een bezoek aan het detentiehuis van Vorst. Intussen blijft het aantal grondslapers in Belgische gevangenissen stijgen, de gevangenis van Haren telt er deze maandag 167.

Het NPM werd opgericht binnen het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens (FIRM). De onderzoekers benadrukken dat een detentiehuis niet gezien mag worden als snelle oplossing voor de overbevolking in de gevangenissen, maar net als een volwaardige vorm van detentie.

België telt momenteel drie detentiehuizen. Dat in Vorst was het tweede dat opende in ons land, in 2023. Zo'n huis is geen klassieke gevangenis, maar een kleinere, gesloten inrichting waar vooral mensen met een korte straf verblijven. Ze wonen er in kleine groepen en worden intensief en persoonlijk begeleid om terug te keren naar de maatschappij. De begeleiding moet ook het risico op recidive, het opnieuw begaan van strafbare feiten, fors verkleinen.

Om die werking te evalueren, gingen onderzoekers van het FIRM en de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen langs in de detentiehuizen van Kortrijk en Vorst.

Alternatief

In tijden van overbevolkte gevangenissen en zware omstandigheden voor personeel en gedetineerden, tonen detentiehuizen hoe het anders kan volgens de raad. "De structuren zijn op mensenmaat en met respect voor ieders waardigheid", zo ziet Louise Reyntjens van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen. "Op een bepaald moment moeten mensen wel terug meedraaien in de maatschappij. Detentiehuizen bereiden hen hier beter op voor."

Toch mogen detentiehuizen niet gezien worden als manier om snel extra plaatsen te creëren. Dat benadrukken de onderzoekers in het rapport. Door het risico op recidive te verkleinen, zou er op lange termijn wel minder overbevolking kunnen zijn.

Verder raden ze aan om meer verschillende profielen toe te laten in detentiehuizen, bijvoorbeeld ook mensen met langere straffen. De onderzoekers vragen ook om nieuwe detentiehuizen te openen ter vervanging van de klassieke gevangenissen.

167 grondslapers

Maandag melden de cipiersvakbonden daarnaast dat het aantal gedetineerden dat in gevangenissen op de grond moet slapen, een nieuw record heeft bereikt. De gevangenis van Haren telt de meeste grondslapers. Hun aantal klom deze week tot 167, van de in totaal 701 voor heel België.

De vakbonden waarschuwen nogmaals dat de situatie het personeel, de gedetineerden en de samenleving in gevaar brengt. In vergelijking met vorige week maandag zijn er 58 gedetineerden bijgekomen in de Belgische gevangenissen. Daarvan moeten er 57 op de grond slapen.

"701 grondslapers is geen cijfer, het is een alarmsignaal. Het personeel kan dit niet langer dragen, en de gedetineerden evenmin. De overheid moet nu handelen", reageert de cipiersbond VSOA.

'Explosieve situatie'

De vakbond wijst erop dat de situatie niet alleen voor het personeel en de gedetineerden de veiligheid in het gedrang brengt, maar ook voor de samenleving. "De structurele overbezetting leidt tot een explosieve situatie op de werkvloer. Penitentiair personeel wordt dagelijks geconfronteerd met verhoogde spanningen, agressie en onvoorspelbare incidenten.

De veiligheid van medewerkers komt hierdoor ernstig onder druk te staan, met directe gevolgen voor de veiligheid van de burger", klinkt het. "Ook voor gedetineerden is de situatie onhoudbaar. Het gebrek aan ruimte, privacy en basiscomfort leidt tot frustratie, conflicten en agressie.

Van een humane detentie, zoals voorzien in nationale en internationale normen, is geen sprake meer. De huidige omstandigheden ondermijnen bovendien elke kans op re-integratie en herstel."