Advocate Selma Benkhelifa en schrijfster Hind Eljadid: ‘Eerst wordt het erger, dan beter’

Advocate Selma Benkhelifa en schrijfster Hind Eljadid zijn elk op hun manier activistisch. BRUZZ bracht beide vrouwen voor het eerst samen om terug te blikken op 2025 en hoopvol naar 2026 te kijken. “We zullen moeten vechten, maar ik voel dat we in 2026 een mooie strijd zullen leveren.”

Op een klein pleintje op de grens tussen Schaarbeek en Sint-Joost duwt de Antwerpse Hind Eljadid, onlangs verhuisd naar Brussel, de deur open van de praktijk Progress Lawyers, de plek waar Selma Benkhelifa werkt.

In het eenvoudige, sobere kantoor heeft de advocate uit Anderlecht al grote zaken behandeld die verband houden met mogelijk politiegeweld: de tragedie van de kleine Mawda, die in 2018 door een kogel werd gedood tijdens de achtervolging van een bestelwagen met transmigranten, of die van Sourour Abouda, die in 2023 in een politiecel stierf.

Afgelopen jaar kwam Benkhelifa in het nieuws als advocaat van de familie van Souleymane Sow, een 19-jarige jongen van Guineese afkomst, die in februari in metrostation Clemenceau doodgeschoten werd tijdens drugsgeweld.

Eljadid kreeg in december als spokenwordartist en schrijfster de Prijs voor de Mensenrechten. Ze kende het advocatenkantoor wel, maar Benkhelifa nog niet. De vrouwen ontmoeten elkaar voor het eerst. “De wereld van het recht en die van de cultuur kruisen elkaar zelden. Bovendien blijft er een reële kloof bestaan tussen Vlamingen en Franstaligen”, betreurt de advocate, die hoopt dat het boek van Eljadid, Kruimeldief, eind 2020 uitgebracht, ooit vertaald wordt.

Wat de twee vrouwen bindt, is hun activisme. Het interview doen ze elk in hun eigen taal: Frans voor de ene, Nederlands voor de andere. “Maar we begrijpen elkaar goed” – zo zeggen de twee vrouwen, die samen de balans opmaken van 2025 in Brussel, een jaar dat allesbehalve rustig was.

Het leek een bijzonder druk jaar voor activisten. Klopt die vaststelling?
Selma Benkhelifa: De genocide in Gaza nam enorm veel plaats in, net als het politiegeweld tegen Palestijnse demonstranten en het wetsontwerp-Quintin, een uiterst antidemocratische reactie van de federale overheid die bewegingen die als 'radicaal' worden beschouwd, wil verbieden. 'Radicaal' is echter een veel te vaag begrip. Dit jaar heb ik Anuna De Wever verdedigd. Die had alleen maar 'Stop Genocide' op het pand van een Israëlisch wapenbedrijf geschreven. Reden genoeg voor de veiligheidsdienst om als geradicaliseerd te worden bestempeld, terwijl Anuna, geloof me, echt een 'lieve' is. Sommigen gebruiken 'radicaal' alsof het synoniem is met terrorisme, en dan wordt het gevaarlijk.

Hind Eljadid: De reactie van het beleid op protest wordt steeds extremer, vooral rond Palestina. Onlangs werden in Brussel activisten opgepakt en naar Steenokkerzeel gebracht, Palestijnse jongens mét een verblijfsvergunning. Een van hen pleegde daarna zelfmoord. Iemand die al uit angst voor zijn leven is gevlucht, is in België alsnog gestorven door het systeem. Het gebrek aan verontwaardiging heeft mij diep geschokt. Het is duidelijk dat het beleid chilling effects (afschrikkingseffecten, red.) gebruikt om mensen bang te maken en weg te houden van de straat.

Zijn jullie weleens bang?
Benkhelifa: Vorige week ontving ik thuis een brief van de federale politie waarin gedreigd werd met een vrijheidsstraf wegens laster. Alleen maar omdat ik een paar jaar geleden in het kader van een zaak van politiegeweld had gezegd dat de politie had gefaald. Dat is mijn werk als advocate: daar kan ik toch niet voor vervolgd worden? En toch.

Hoe gaat u daarmee om?
Benkhelifa: Ik hecht er niet veel belang aan, ik zie het vooral als een dreigement. Wat me wel zorgen baart, is dat zoiets tien jaar geleden niet zou zijn gebeurd. De politieke wind is duidelijk naar rechts beginnen te waaien, tot zelfs naar extreemrechts. Ik ben daarentegen trouw gebleven aan mijn principes. Ik ben al bijna 25 jaar advocate en ik zeg al een kwarteeuw hetzelfde. Ik ben niet veranderd, maar vandaag is de context veranderd: wat twintig jaar geleden onopgemerkt bleef, lijkt nu radicaal, en zelfs iets waarvoor je de gevangenis in kunt belanden.

En u, Hind Eljadid, bent u soms bang?
Eljadid: Zeker, maar bang zijn betekent niet dat je moet stoppen. Zelf merk ik dat ik tegenwoordig met mijn kinderen minder lang bij acties blijf, omdat ik bang ben dat het zou kunnen escaleren. Tegelijkertijd zie ik ook wat er gebeurt in de sociaal-culturele sector in Vlaanderen: organisaties, zoals Labo in Gent en Vredesactie in Antwerpen, verliezen hun subsidies bijna volledig. Dat creëert angst, in een poging kritische stemmen te dempen.

Labo kreeg nochtans eerst een positief advies van de commissie. Ik vind dat een gevaarlijk precedent: zonder enig bewijs kan de overheid beslissen wie geen geld meer mag krijgen en wie moet stoppen met werken. Zes organisaties stappen nu wel naar de Raad van State, omdat ze geen keuze hebben.

Hebt u het gevoel dat de sociaal-culturele sector ergens wordt gestraft voor een teveel aan engagement? De programmatie van Brusselse theaters en andere cultuurplekken stond de voorbije jaren vaak in het teken van een soort 'artivisme'. Als reactie klonken stemmen die waarschuwden voor de 'wokisering' van de cultuur.
Eljadid: Zijn ze gestraft? Ja, dat denk ik wel. Maar je kunt niet anders verwachten van kunst. Het is de taak van de kunstenaar om een spiegel van de samenleving te zijn. Ik vraag me trouwens af wat voor iemand je bent als opkomen voor kinderen, moeders, vaders die sterven in een etnische cleansing jou frustreert.

Benkhelifa: Zoals de Palestijnse dichter Marwan Makhoul zegt: “Om poëzie te schrijven die niet politiek is, moet ik naar de vogels luisteren. En om naar de vogels te luisteren, moet het gebulder van de bommenwerpers ophouden.”

Aan de ene kant zet een deel van de samenleving zich meer dan ooit in voor gekleurde, queer of Palestijnse minderheden. Aan de andere kant vinden sommigen dat het 'wokisme' te ver gaat en de vrijheid van meningsuiting bedreigt. Hoe kun je in deze context van extreme polarisatie de tegenpartij overtuigen?
Benkhelifa: We zijn op een punt gekomen waarop iedereen erkent dat de samenleving niet goed functioneert. Het woord 'woke' is interessant: links gebruikt het niet, maar zo worden we wel behandeld. Letterlijk betekent het 'wakker', terwijl de regering slaperige burgers wil en boos wordt op wie zijn ogen openhoudt. (Lacht)

De problemen zijn overal zichtbaar: overvolle spoedafdelingen in ziekenhuizen, scholen in crisis met afwezige leraren, falende openbare diensten ... Iedereen voelt het, iedereen is boos. Sommigen, die voldoende 'wakker' zijn, richten hun woede op de regering. Anderen zien hun woede afgeleid worden naar zondebokken, zoals migranten. De aandacht gaat naar de kerststal op de Grote Markt, terwijl de échte crèches van de stad, de kinderopvang, aan hun lot worden overgelaten.

Moeten activisten niet proberen om een dialoog te creëren?
Benkhelifa: Praten met mensen die hun woede verkeerd richten: zeker. Ga even in gesprek met hen en ze begrijpen het. Praten met George-Louis Bouchez? Dat is onmogelijk: hij liegt doelbewust.

Dit jaar verdedigde ik een vrouw die een miskraam kreeg en door het UZ werd weggestuurd omdat ze geen Nederlands sprak. Ze kwam in een politiecel terecht, waar ze veel bloed verloor, voor ze in een ander ziekenhuis werd opgevangen. Een golf van steun volgde. Want zelfs wie een beetje racistisch is of tegen Maghrebijnen, erkent dat iemand in nood geholpen moet worden. Over zulke fundamentele kwesties van openbare dienstverlening kan iedereen het eens raken: dat is een vertrekpunt om echt in dialoog te gaan.

Eljadid: Ik denk dat daar het verschil zit tussen overheid en politici aan de ene kant en de gewone burgers aan de andere kant. We moeten met elkaar blijven praten. Volgens mij willen politici dat net niet. Daarin is kunst voor mij heel belangrijk. Kunst kan ieder van ons raken. Die taal is universeel. We hebben allemaal angsten. Als we elkaar daarin kunnen herkennen, kunnen we al een paar stappen vooruit zetten.

Benkhelifa: Naast mijn werk als advocate maak ik deel uit van het collectief Front des Mères in Anderlecht, waar ik woon. We willen allemaal het beste voor onze kinderen, en ik denk dat het gezond verstand ons kan verenigen en een dialoog kan creëren.

Hoe komt dat 'moederlijke' gezond verstand tot uiting?
Benkhelifa: De moeder belichaamt het gezonde volksverstand. Winkels sluiten in Kuregem of steps verbieden stopt de drugshandel niet: de bewoners worden gestraft en de kloof met de politiek wordt groter. Nog zo'n evidentie: politieauto's horen niet thuis in parken. De dood van Fabian, die op zijn step door een politieauto werd achtervolgd toen hij amper elf was, heeft me diep geschokt. Dat je dan te horen krijgt dat hij maar had moeten stoppen, is ronduit absurd.

Daarom beginnen we in 2026 met een campagne om politieauto's uit de parken van Anderlecht te weren: de politie kan te voet of met de fiets patrouilleren. Kinderen moeten veilig kunnen spelen, zonder voortdurend in staat van paraatheid te moeten zijn. Op dat punt vinden alle moeders elkaar terug, ongeacht afkomst of milieu.

Is het Front des Mères betrokken bij Good Move, een heet hangijzer in Anderlecht?
Benkhelifa: Niet meteen. Voor mij persoonlijk was Good Move niet het beste antwoord op het gebied van ecologie. Of het nu gaat om Good Move, auto's verbieden of water­flessen belasten, het zijn de armsten die betalen. Daarom protesteren ze en krijgen ze het verwijt “minder milieuvriendelijk” te zijn. Het Front des Mères pakt het anders aan: we ijveren voor gratis waterfonteinen in de hele gemeente, willen kraanwater promoten in plaats van plastic flessen of frisdrank, die schadelijk zijn voor de gezondheid.

Eljadid: Weet je hoeveel afval ik heb met drie kinderen? Voor mensen die die dure zakken niet kunnen betalen, of net buiten die goedkopere gemeenten wonen, ontstaat er iets absurds: ze brengen hun afval naar andere, goedkopere gemeenten, zelfs naar Brussel. Het klimaat is superbelangrijk, maar het zijn de mensen die het minste hebben die door de maatregelen het ergst getroffen worden. Niet iedereen kan zomaar een nieuwe wagen kopen voor de lage-emissiezone. Het begint al bij iets eenvoudigs als vuilniszakken: als je zelfs je afval niet kunt buitenzetten, krijg je meer sluikstorten en afval op straat. Dat is basislogica.

In 2025, met het uitblijven van een regering, de schietpartijen en de groeiende armoede die almaar zichtbaarder wordt in de straten, klonken stemmen die zeiden dat het niet langer leefbaar is in Brussel met een gezin. Zelfs rapper Brihang kondigde aan dat hij de stad verlaat. Begrijpen jullie dat standpunt?
Eljadid: Ik begrijp dat heel goed. Inderdaad, we zien vaker bepaalde artikelen in de media die ons doen denken dat dat de standaard is. Maar ik zie ook heel veel mensen, zoals ik, die vanuit Antwerpen, Gent, vanuit alle steden naar Brussel komen. Soms vraag ik me af of het ideaal is met de kinderen, maar ik hou echt van Brussel. 2025 is een heftig en intens jaar geweest, maar ik wil ook het positieve zien. Er zijn nog altijd mensen die op straat komen en zich uitspreken. Dat geeft mij energie.

U hebt dus hoop voor 2026?
Eljadid: Nee. Het wordt nog erger voordat het beter wordt. De geschiedenis toont dat het een soort ritme is. Extreemrechts gedachtegoed groeit door heel Europa, in Hongarije, Italië, en bij ons, maar er gebeuren ook positieve dingen, daaraan houden we ons vast.

Benkhelifa: We zullen moeten vechten, maar ik voel dat we in 2026 een mooie strijd zullen leveren.