'Als niemand spreekt over Congo, doen wij het': kunst en activisme op Together for Congo

De oorlog in het oosten van Congo duurt al meer dan dertig jaar, maar blijft voor veel mensen een ver-van-mijn-bedshow. In België en Brussel, waar vanwege de historische band meer aandacht is voor de regio, roept dat vaak vragen op over betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Tijdens Together for Congo, dat zaterdag plaatsvindt in de Hallen van Schaarbeek, proberen artiesten en activisten de stilte te doorbreken.

Het initiatief - dat via muziek, kunst en gesprekken mensen tot actie wil aanzetten - ontstond vanuit een gevoel van frustratie en verwondering. Terwijl andere internationale conflicten massaal aandacht krijgen, blijft het relatief stil rond Congo.

“De oorlog duurt al dertig jaar en toch weten zo weinig mensen ervan", zegt Joëlle Sambi, activiste en mede-organisator van het event. "We zagen hoeveel engagement er is rond andere conflicten en vroegen ons af: wat kunnen wij doen, als artiesten, om hier verandering in te brengen?”

Volgens Sambi moest het evenement vooral toegankelijk zijn. Geen zware drempel, maar een open ruimte waar iedereen welkom is. “We wilden een plek creëren waar mensen kunnen binnenkomen zonder schaamte. Waar je mag zeggen: Ik begrijp niet wat er gebeurt. En waar je net daarom de kans krijgt om te leren en eerste antwoorden te vinden.”

Onzichtbare verbondenheid

Een belangrijk uitgangspunt van Together for Congo is het besef dat de afstand tussen België en Congo kleiner is dan vaak wordt gedacht. “Veel mensen vragen zich af wat zij te maken hebben met Congo. Maar eigenlijk is die link er altijd. Zelfs via iets alledaags als een smartphone ben je verbonden met wat daar gebeurt.”

Die gedachte maakt het evenement niet alleen informatief, maar ook confronterend. Het gaat niet enkel over kennis, maar ook over verantwoordelijkheid.

Kunst als ingang

In plaats van klassieke lezingen of debatten kiest Together for Congo bewust voor een multidisciplinaire aanpak. Muziek, poëzie, film en gesprekken komen samen in één programma. “De antwoorden zijn niet eenduidig. Soms vind je ze in een gesprek, soms in een film, soms in een songtekst. Maar kunst en cultuur maken het mogelijk om complexe realiteiten toegankelijk te maken", zegt Sambi.

Die keuze is ook strategisch. Kunst verlaagt de drempel en bereikt een breder publiek. “Mensen komen misschien voor de muziek, maar blijven hangen voor de inhoud. Zo bereik je ook mensen die anders misschien nooit naar een conferentie zouden gaan.”

De rol van de artiest als burger

Voor de betrokken artiesten is het engagement geen losstaand project, maar een verlengde van wie ze zijn. Zo ook voor zangeres Oriana Ikomo: “Als artiest ben je niet los van de wereld. Je bent eerst en vooral een burger. Wat je ziet en voelt, neem je mee in wat je maakt. Wat er in Congo gebeurt, raakt mij rechtstreeks. Enerzijds omdat ik zelf een Congolese vrouw ben die in België opgroeide, maar anderzijds omdat er een groot deel van mijn familie daar nog woont. Elke keer dat er nieuws is, brengt dat zorgen met zich mee.”

Kunst en activisme zijn voor haar dan ook onlosmakelijk verbonden. “Ik kan die twee niet scheiden. Alles wat ik schrijf, alles wat ik maak, vertrekt vanuit wat mij raakt.”

Een zachte vorm van verzet

Hoewel de Joëlle en Oriana hopen op impact, blijven ze realistisch over de schaal van verandering. “We verwachten niet dat één evenement de politiek verandert. Maar dit soort initiatieven zijn wel een manier om stap voor stap iets in beweging te zetten", duidt Sambi.

Het evenement wordt ook opgevat als een vorm van verzet; niet luid en confronterend, maar eerder verbindend en opbouwend. “Het is een zachte manier om dingen in beweging te brengen. Mensen samenbrengen, gesprekken openen, bewustzijn creëren; dat is waar het begint.”

Tegelijk zit er een duidelijke boodschap achter. “Als er niet genoeg wordt gesproken over Congo, dan doen wij het. We willen tonen dat we niet stil blijven", zegt Oriana.

Van bewustwording naar actie

Naast het creëren van dialoog heeft Together for Congo ook een concreet doel: ondersteuning bieden aan initiatieven ter plaatse. “Het is een benefietevenement. Mensen betalen een inkomticket en dat geld gaat rechtstreeks naar organisaties in Congo. Zo kunnen bezoekers meteen ook iets concreets bijdragen", aldus Sambi.

Maar misschien ligt de grootste impact nog elders: in het bereiken van nieuwe mensen. “Als er op het einde van de avond honderden mensen zijn die meer weten dan voordien, dan is dat al een begin. Zo start verandering", besluit Oriana.

Together for Congo toont hoe kunst en engagement elkaar kunnen versterken. In een context waar stilte vaak overheerst, kiezen zij voor ontmoeting, dialoog en actie. Geen pasklare antwoorden, maar een uitnodiging om niet langer weg te kijken.