Herfst 1943. Brussel leeft al drie jaar onder Duitse bezetting. De avondklok verplicht alle inwoners van de stad vroeger dan normaal huiswaarts te keren. Voedsel en brandstof zijn schaars. De willekeurige razzia's en deportaties zorgen voor een angstige sfeer. Propaganda overspoelt het land: collaborerende kranten prijzen de nazi’s en veroordelen de geallieerden. Maar, achter de gesloten deuren groeit het verzet.
Freya Van Nieuwenhuysen over een stunt die tot in de kleinste details was uitgewerkt door moedige mannen en vrouwen van het Front de l’Indépendance, de belangrijkste verzetsorganisatie in bezet België.
Jouw vraag
BIG CITY. Hoe 'Le Faux Soir' met lef en humor de Duitse bezetter trotseerde
Op 9 november 1943 gebeurt er iets uitzonderlijk. In de kiosken ligt een nieuwe editie van Le Soir, de bekendste krant van het land. Op het eerste gezicht lijkt er niets ongewoons aan de hand: het formaat is hetzelfde, ook de opmaak en de typografie zien er vertrouwd uit.
Maar, wie de artikels begint te lezen, merkt al snel dat er iets niet klopt. De Duitse successen aan het oostfront blijken mislukkingen, collaborateurs worden belachelijk gemaakt en de toon is doorspekt met spot en ironie. De Brusselaars gniffelen en lachen zelfs hardop.
"Wat is het verhaal achter Le Faux Soir"?
Verzetsstunt
De krant van die dag was geen gewone editie, maar een meesterlijke vervalsing: Le Faux Soir. Een verzetsstunt die tot in de kleinste details was uitgewerkt door een groep moedige mannen en vrouwen van het Front de l’Indépendance, de belangrijkste verzetsorganisatie in bezet België. Het idee kwam van Marc Aubrion, alias “Yvon”, een voormalig journalist van Le Soir die zich in 1943 had aangesloten bij het verzet.
Aubrion wou een valse versie van de gecensureerde krant uitbrengen om de vijand te bespotten en de moraal van de Brusselaar op te krikken. Ook wou hij aantonen dat Belgen nog altijd vrij konden denken.
Marc Aubrion kreeg de steun van René Noël. Samen verzamelden ze een kleine groep betrouwbare medewerkers: typograaf Fernand Demany, procureur Adrien van den Branden de Reeth, advocaat Pierre Ansiaux en drukker Ferdinand Wellens. Via een verzetsman op de redactie van de echte Le Soir kregen ze zelfs toegang tot het logo en de originele lettertypes.
Zo zou de valse krant er precies hetzelfde uitzien als de echte. De voorbereiding duurde nauwelijks drie weken. In het grootste geheim werd de krant gedrukt in een atelier aan de Ruysbroeckstraat 35 in Brussel. Op 9 november, in de late namiddag, gingen de verzetslieden over tot de verspreiding. Honderden bundels werden stiekem naar krantenkiosken gebracht, en drukbezochte plekken als de Beurs, de Naamse Poort of het Noord- en Zuidstation.
Op sommige pakjes was een briefje gekleefd: “Ten gevolge van een technisch defect volgt de rest om 18 uur.” De truc werkte: kioskuitbaters dachten dat het om een gewone editie ging.
Niet zonder gevolgen
In enkele uren tijd circuleerde Le Faux Soir in heel Brussel. De reacties waren euforisch. Mensen lachten, lazen de artikels luidop en gaven de krant door. In de stad hing plots een sfeer van opwinding en trots.
Het lachen bleef niet zonder gevolgen. De Duitse autoriteiten reageerden furieus. Een grootschalig onderzoek begon, geleid door de Sipo-SD. In februari 1944 vonden ze de drukpers terug. Arrestaties volgden in snel tempo. Ferdinand Wellens, Théo Mullier, Julien Oorlynck, Henri Vandevelde, Pierre Balencourt en later ook Marc Aubrion zelf werden opgepakt.
Velen werden later ook gedeporteerd. Wellens en Mullier keerden nooit terug en stierven in de concentratiekampen. Aubrion werd ter dood veroordeeld, maar de straf werd omgezet in vijftien jaar dwangarbeid. Hij werd naar Bayreuth gedeporteerd en in april 1945 door de Amerikanen bevrijd. De littekens van de gevangenschap zou hij zijn leven lang dragen.
Verfilming
Toch is Le Faux Soir is een verhaal van lef, vernuft en humor. Journalistiek en humor als wapen tegen de bezetter. De actie toonde dat de bezetter niet alles kon controleren en dat zelfs in tijden van onderdrukking de Belgische geest van satire en spot bleef voortleven.
Wat begon als een “geschift idee” groeide uit tot een legendarisch symbool van verzet. Le Faux Soir bewees dat lachen, in de donkerste dagen van de bezetting, ook een vorm van vrijheid kon zijn.
De Belgische regisseur Michaël Roskam verfilmt op dit moment Le Faux Soir, waarin de uitzonderlijke moed, vindingrijkheid en humor van de Brusselse verzetslieden opnieuw tot leven zullen komen, een eerbetoon aan wie met humor en het geschreven woord de dictatuur trotseerde.
Zelf ook een vraag voor Big City? Stel hem hier
Lees meer over: Brussel , Samenleving , BIG CITY: het archief , Le Faux Soir , Verzetskrant
Fijn dat je wil reageren. Wie reageert, gaat akkoord met onze huisregels. Hoe reageren via Disqus? Een woordje uitleg.