Brussel populair bij extreemrechtse youtubers: ‘Most dangerous No-Go Zone’

De West-Vlaamse youtuber Yung Jamie plaatste vrijdag een filmpje waarin hij, onder dramatische muziek, door Kuregem in Anderlecht wandelt. Zijn video “I got ATTACKED in Brussels' Most Dangerous No-Go Zone” toont dat ongevraagd mensen filmen hem niet altijd in dank wordt afgenomen. De video past binnen een bredere internationale trend waarin rechtse influencers met een duidelijk anti-migratiediscours Brussel bewust opzoeken. "Pure framing en misinformatie", waarschuwen wetenschappers voor het fenomeen van 'decline porn'.

De Belgische youtuber Yung Jamie filmt zichzelf tijdens een wandeling door Kuregem. Hij zoomt in op straatafval en daklozen, filmt ongevraagd voorbijgangers en vraagt zich steeds luidop af - in een Engels met een West-Vlaams accent - “waarom hij de enige witte man is die er rondloopt”. Zijn video verscheen vrijdag online en haalde makkelijk meer dan vierduizend views in enkele uren tijd. “Binnen enkele jaren zijn we een minderheid in de hoofdstad van Europa. Hoe hebben we dat laten gebeuren? Het is zo triest om te zien”, zucht hij meermaals, terwijl hij blijft in de camera praten.

Wanneer hij het Lemmensplein in Anderlecht oversteekt, loopt het mis. Enkele jonge mannen willen duidelijk niet in beeld komen en roepen de youtuber na. Daarop is te zien hoe Yung Jamie het veilige voor het onveilige neemt, en onder dramatische muziek wegloopt en zegt dat "we in België zelfs niet meer op een gewoon plein kunnen filmen”.

Het is niet de eerste keer dat Yung Jamie, die zichzelf omschrijft als een 'digitale maker', naar Brussel trekt. Hij bezocht in eerdere video’s al Peterbos, Molenbeek en de Noordwijk. De video’s vertrekken allemaal vanuit een gelijkaardig narratief: België is niet meer Belgisch en de problemen met veiligheid, drugs en netheid zijn de schuld van ongecontroleerde migratie.

In Yung Jamie’s meest bekeken video 'Attacked at Brussels' Gare du Nord by Migrants', die net geen 10.000 kijkers trok, schrijft hij zelf nog dat de titel overdreven is. “70 procent van de mensen die ik ontmoette waren eigenlijk vriendelijk en cool."

Breder fenomeen

De focus van Yung Jamie op “gevaarlijke buurten” leverde hem al een stuk hogere kijkcijfers op dan eerdere video’s waarin hij 's nachts illegaal pretparken, winkels en voetbalstadions probeerde te betreden (wat hem klachten opleverde van Plopsaland De Panne, Bellewaerde, Ikea Gent, Union Saint-Gilloise) of pikant eten uittestte (tabasco, chili...).

BBC beschrijft het fenomeen als "Decline Porn": kijkers worden gelokt met clickbait titels, dramatische muziek en “rauwe beelden” van bedelaars, drugs en straatafval. Kenmerkend voor alle video’s is dat de makers flirten met extreemrechtse en racistische ideeën, soms subtiel en soms zeer direct. Daarnaast valt ook op dat alle influencers "de westerse wereld willen laten zien die de media niet tonen", luidt het op verschillende van die kanalen.

Opvallend: de afgelopen maanden verschenen meerdere van dat soort filmpjes met specifiek Brussel als insteek. Waarbij Brussel het gewicht krijgt van de hoofdstad van Europa te zijn.

“Nul procent witte mensen. Er zijn hier geen Europeanen, dat is gestoord”, wordt bijvoorbeeld gezegd in een video van Two Mad Explorers, een Duits-Iers influencers-duo (Luke en Naomi) dat door Brussel wandelt. Hun video, drie maanden geleden gepost, haalt bijna 171.000 views en 3798 reacties.

In een video van Dutch Travel Maniac over Brussel, een half jaar geleden online gezet en momenteel goed voor bijna drie miljoen views, reageert de maker (Tom van den Heuvel) woedend als mensen aangeven dat ze liever niet gefilmd willen worden. “Dit is niet Afrika", snauwt hij terug. "Dit is Europa waar we wel mogen filmen”. De inzending lokte 22.302 reacties online uit, niet allemaal even subtiel.

Een half jaar geleden ging een video van Kurt Caz, die meer dan 4 miljoen volgers heeft, viraal. 'Harassed In Europe's Worst City! Brussels' telt 2,3 miljoen views. In de video wandelt Caz onder andere met ex-Vlaams Belanger Dries Van Langenhove door de hoofdstad.

Ze verbazen zich in Anderlecht over de vele kebab-zaken en het gebrek aan “winkels waar je nog echte Belgische wafels kan kopen”. Caz drukt zijn camera in het gezicht van mensen op straat en reageert geïrriteerd als ze niet in beeld willen komen. In België werd de video offline gehaald na een juridische klacht, maar in Nederland staat de video nog gewoon op sociale media.

Anti-migratiediscours

De populariteit van de video's ligt volgens Anaëlle Gonzalez, postdoctoraal onderzoekster van de KULeuven en gespecialiseerd in massacommunicatie, vooral aan de boodschap die ze verspreiden. “De video’s zijn populair omdat migratie een populair thema blijft."

“In tijden van politieke en financiële onzekerheid zijn mensen namelijk op zoek naar een duidelijk narratief. Ze zoeken iemand om te beschuldigen en het blijkt populair om migranten te viseren voor economische problemen of het gebrek aan veiligheid.” Volgens Gonzalez worden jonge influencers ook vaak door mensen vertrouwd, omdat ze herkenbaar en “gewoon zoals iedereen” zijn.

Ze bekeek de video van Yung Jamie in Anderlecht op vraag van BRUZZ. “Dit soort filmpjes zijn gevaarlijk, omdat er sprake is van framing en vaak ook misinformatie. Het is soms niet duidelijk wat er nu wel of niet echt is gebeurd en soms wordt er bij gelijkaardige video’s ook AI ingezet. De makers moeten zich niet aan ethische gedragscodes houden, zoals journalisten of onderzoekers dat wel moeten doen.”

Daarnaast wijst Gonzalez ook op de ongelijke machtsverhoudingen in de video's tussen wie filmt en gefilmd wordt. “Mensen worden zonder toestemming vastgelegd op camera en ze hebben niet altijd de mogelijkheid om duidelijk nee te zeggen of dat achteraf juridisch aan te vechten. Dat toont duidelijk problematische machtsverhoudingen”, concludeert ze.

Politieke invloed

Volgens Daniël Jurg van de onderzoeksgroep SMIT (Studies in Media, Innovation & Technology) aan de VUB en gespecialiseerd in politiek gebruik van sociale media, kunnen de video's wel degelijk politieke gevolgen genereren. “De kracht van youtubers in het algemeen is dat ze heel authentiek lijken. Mensen kunnen zich erin herkennen en worden zo meegetrokken in hun boodschap. Ook het discours van de influencers dat ‘alles echt is’ werkt goed om mensen mee te krijgen.”

“Daarnaast zit de kracht in de video’s dat ze nooit uitdrukkelijk politiek zijn. Kurt Caz, waarvan zijn video offline werd gehaald in België, is bijvoorbeeld een travelvlogger. Maar tussen zijn leuke reisbeelden door kan hij heel gemakkelijk subtiele politieke boodschappen meegeven. Mensen met gelijkaardige frustraties kunnen zich dan beginnen afvragen: 'wanneer gaat dit veranderen?' en worden op die manier politiek geactiveerd."

Tot slot waarschuwt Jurg nog eens voor overdreven aandacht voor deze fenomenen. "Een deel van de strategie van de makers van deze video’s is om controverse te creëren waar de mainstream media dan op springt. Zo krijgen ze natuurlijk nog meer aandacht, maar het is een interessant fenomeen dat we moeten onderzoeken", besluit Jurg.

In een reactie aan BRUZZ zegt Yung Jamie "dat de camera niet liegt". "Als de beelden schokkend zijn, is dat omdat de realiteit ook zo is. Ik nodig iedereen uit om zelf te gaan kijken, net zoals ik dat doe. Dat jullie de beelden van Brussel labelen als gevaarlijk of als 'decline porn', zegt meer over de stad dan over mijn camera. Ik leg vast wat ik op straat zie."