Pride Week van start in Brussel: kleurrijk glitterfeestje of politiek statement?

Brussels Pride oogt als een feest. Maar wie alleen de glitters ziet, mist waar het grotendeels nog om draait. De Pride blijft een eisenplatform en een moment van zichtbaarheid. Hoe die boodschap vormgegeven moet worden, is echter voer voor discussie. “De Brussels Pride heeft een bepaalde limiet van wat ze kan bereiken.”

Wanneer Brussels Pride op zaterdag 16 mei door het centrum van de stad trekt, zal het beeld vertrouwd zijn: regenboogvlaggen, muziek en glitters. Van een afstand lijkt Pride vooral een feest, maar in Brussel is Pride ook nog altijd een politiek evenement.

Binnen de lgbtq+-gemeenschap is dat al langer een punt van discussie. Hoe politiek kan een optocht met dj's, dansers en vrachtwagens nog zijn? Hoe vermijd je dat de boodschap verdwijnt in het feestgedruis? En tegelijk: waarom zou een gemeenschap die lang uit het straatbeeld werd geweerd, zichzelf niet uitbundig mogen vieren?

Frank Schellings, de coördinator van Brussels Pride, is daarover resoluut. “Pride ís een politiek statement”, zegt hij. “Mensen komen op straat om te demonstreren en eisen betere wetgeving. Iemand die beweert dat Pride niet politiek is, kent zijn geschiedenis niet.”

Die politieke inzet krijgt dit jaar vorm in de slogan 'When Times Get Darker, We Shine Brighter'. Verenigingen en activisten bepalen samen welke kwesties urgent zijn. Dit jaar was de conclusie snel duidelijk, zegt Schellings. “Internationaal wordt de sfeer grimmiger. Onze rechten worden in vraag gesteld. Kijk naar de verboden Pride in Boedapest vorig jaar of naar wat de Amerikaanse president Trump doet. Met Pride willen we de mensen wakker schudden.”

De boodschap richt zich echter ook op België. “Er is nood aan duidelijke wetgeving die de rechten van intersekse personen waarborgt”, zegt Schellings. “Ook de omkadering van transgender personen moet dringend versterkt worden.”

Daar komt de politiek als wetgever in beeld. “Als je wetten wil veranderen, moet je procedures volgen om die gestemd te krijgen”, zegt Schellings. “Daarom is het essentieel dat we met politieke partijen rond de tafel zitten om de noden helder toe te lichten. Hun engagement is nodig om de regelgeving te verbeteren en aan te passen aan de realiteit.”

Dat maakt de aanwezigheid van partijen op Pride volgens hem belangrijk, zolang het geen pinkwashing wordt. “Politici blijven politici”, zegt hij. “Die moet je niet altijd op hun woord geloven. Maar elke politieke partij die onze gemeenschap en onze eisen steunt, laten we toe in de Pride. Anders niet.”
Tegelijk blijft de verhouding ongemakkelijk. Pride is ontstaan uit protest tegen macht en uitsluiting. Maar wie wetgeving wil veranderen, moet uiteindelijk ook met die macht spreken. Schellings verwijst naar Viktória Radványi, organisator van Budapest Pride, die vorig jaar op het podium in Brussel stond. “Zij zei: 'Het is beter om de politiek aan je zijde te hebben dan tegenover je.' Dat vind ik goed gezegd.”

Protestbord met Von der Leyen

Ook voor Giorgi Tabagari blijft de politieke dimensie van Brussels Pride zichtbaar, zeker in vergelijking met andere Prides in West-Europa. De Georgische activist werkt met enkele anderen aan de oprichting van een Pride Museum in Brussel, de stad waar hij intussen al enkele jaren woont.
Voor hem is Brussels Pride een voorbeeld wat de balans tussen feest en protest betreft, maar dan niet vanwege de aanwezigheid van politieke partijen. “De Pride is erg toegankelijk”, zegt hij. “Mensen en verenigingen kunnen eenvoudig deelnemen, ook kleine, lokale groepen.”
Wat hem nog opvalt, zijn de boodschappen op straat. “De thema's die tijdens Pride worden opgevoerd, gaan heel breed”, zegt hij. “Die gaan niet alleen over lgbtq+-rechten in België, maar ook over de oorlog in Oekraïne, het onrecht in Palestina, racisme en migratie. Uit de posters en borden spreekt een duidelijke solidariteit.”

Volgens Tabagari heeft dat veel te maken met Brussel zelf. De queer gemeenschap is heel divers, net zoals de stad, en uitgesproken politiek. “Brussel is de hoofdstad van België”, zegt hij. “De Pride wordt gesteund door de Stad en het Gewest. Lokale thema's blijven dus belangrijk. Maar tegelijk is Brussel de plaats waar de Europese instellingen thuis zijn. Daardoor krijgt Brussels Pride ook een internationaal aspect.”

Ook hij verwijst naar Budapest Pride. Niet alleen het verbod zelf, ook de lauwe Europese reactie daarop werd onderwerp van protest. “Er zijn weinig Prides waar je protestborden met een boodschap aan Ursula von der Leyen terugvindt”, denkt hij.

Dat maakt van de mars in Brussel een plek waar de Europese geloofwaardigheid rond lgbtq+-rechten wordt getest. De Europese instellingen maken van de gelegenheid gebruik om activisten uit diverse hoeken van Europa naar Brussel te halen, zodat die hun eisen kunnen formuleren tegenover Europese besluitvormers.

Pride, zegt hij, is work in progress. “Het is een moment om een betere wereld in te beelden, maar we mogen niet uit het oog verliezen wat we al hebben verwezenlijkt. Pride is tegelijk een protest én een feest. Dat kan naast elkaar bestaan.”

Eisen op spandoeken

De verwezenlijkingen zijn het grootste verschil met dertig jaar geleden, toen de eerste Pride in zijn huidige Brusselse vorm door de hoofdstad trok. Het politieke karakter was toen onmiskenbaar.

“Die eerste Pride draaide rond tien eisen”, zegt Chille Deman, voorzitter van het comité dat die eerste Pride in Brussel organiseerde. “De twee belangrijkste waren een antidiscriminatiewet en de wettelijke erkenning van queer koppels. Over het huwelijk spraken we toen nog niet. Het ging in de eerste plaats om de erkenning van twee mannen of twee vrouwen als koppel in juridische zin.”

Die eisen werden op grote spandoeken meegedragen. Elke vereniging moest kiezen achter welk spandoek ze liep en welke eis ze wilde benadrukken. De Pride trok enkele duizenden deelnemers en bestond vooral uit activisten en verenigingen.

“Het heeft enkele jaren geduurd voor we politieke partijen zover kregen om mee te lopen”, zegt Deman. “Het was voor ons van bij aanvang wel duidelijk dat we hen moesten betrekken als we iets wilden veranderen.”

Nadien keurde België in relatief korte tijd antidiscriminatiewetgeving, het homohuwelijk en adoptie door koppels van hetzelfde geslacht goed. Voor Deman was Pride toen in de eerste plaats een eisenplatform en een katalysator voor verandering. Maar ook het feestelijke element was er vanaf het begin. “Het was toen al een viering van diversiteit.”

Zichtbaar in Molenbeek

Later zakte het enthousiasme wat weg. Onder Pride-coördinator Alan De Bruyne kwam de slogan 'Pride for Everyone', die de Pride opende voor iedereen met een open geest. De opkomst groeide sterk, tot de huidige 200.000, maar maakte het evenement ook kwetsbaarder voor depolitisering.

Daar zijn kleinere, lokale verenigingen zich van bewust. “De Brussels Pride heeft een bepaalde limiet van wat hij kan bereiken”, zegt het team achter Molenqueens. “Maar we vinden het wel belangrijk om deel te nemen.”

Dit collectief van Molenbeekse queers loopt dit jaar voor de derde keer officieel mee. Het ontstond nadat een van de initiatiefnemers slachtoffer was geworden van homofobie op straat. In plaats van zich terug te trekken, kwam de groep tot de conclusie dat ze net zichtbaarder moest worden in de gemeente.

Molenqueens doet dat met stickers en banners. “De Pride-vlag verschijnt zo in een wijk waar queer zichtbaarheid minder vanzelfsprekend is. Op die manier creëren we ruimte voor de grote lgbtq+-gemeenschap in Molenbeek.”
Hun voornaamste kritiek op Brussels Pride is de aanwezigheid van politieke partijen die, naar hun mening, niets of te weinig doen voor de gemeenschap. Toch blijft de mars relevant. “Tijdens de Pride kunnen we ons als groep laten zien en voelen we de vreugde die daarmee gepaard gaat. Dat op zich is al een politiek gegeven.”

Tegelijk vindt Molenqueens dat Pride meer aandacht moet hebben voor groepen die minder vanzelfsprekend in beeld komen. “Voor een witte homoseksuele man uit de middenklasse is het leven momenteel goed geregeld”, klinkt het. “Onze wens is dat Pride intersectioneler wordt. Een Pride met meer aandacht voor mensen uit lagere klassen, voor migranten en voor wie niet vanzelfsprekend aansluiting vindt bij het dominante beeld van de lgbtq+-gemeenschap.”

Ook Queer Moves, een collectief van amateurdansers, ziet zijn deelname aan Pride als een politiek gebaar op zich. “De straat al dansend innemen is een manier om onze diversiteit en identiteit te uiten”, zegt Gabriele. “Wij gebruiken onze lichamen om te tonen dat we bestaan en onszelf kunnen zijn, en dat we ook het recht hebben om dat te doen.”

Een politieke boodschap is evenwel onmisbaar. “Pride blijft een protest”, zegt hij. “Dat moeten we blijven herhalen. Nu de rechten van onze gemeenschap wereldwijd bedreigd worden, hebben we dit jaar voor een openlijk politieke choreografie gekozen, gekoppeld aan een duidelijk statement.”

Minder generieke plekken

Dat Brussels Pride zijn politieke dimensie wist te behouden, betekent niet dat alle Brusselse queer groepen zich erin herkennen. Voor het tweede jaar op rij organiseert dykes bxl, een collectief van lesbische en transgender vrouwen en non-binaire personen, een dyke* march aan de vooravond van Brussels Pride.
Ila, die deel uitmaakt van het kernteam: “Wij hebben niet het gevoel dat Brussels Pride een plek is waar wij ons volledig welkom voelen. Het is een mainstream evenement geworden door de vele sponsors. Pride moet meer zijn dan een parade.”

De kritiek gaat echter ook over representatie binnen de gemeenschap zelf. Volgens Ila ligt de focus vaak op de groepen binnen de lgbtq+-gemeenschap die al het meest zichtbaar en het sterkst vertegenwoordigd zijn. Daarom wilde het collectief een plek creëren die minder generiek is. “Voor ons was het belangrijk om een ruimte te hebben die meer van ons is en waar we die politieke dimensie kunnen terugvinden.”

Die kritiek zet de centrale vraag op scherp. Wat maakt Pride politiek? De aanwezigheid van activisten of de afwezigheid van bedrijven? Of een concreet eisenpakket? In Brussel bestaan die lagen naast elkaar. De officiële Pride werkt met politieke eisen. Lokale collectieven gebruiken de mars om hun eigen aanwezigheid af te dwingen.

Schellings ziet het politieke effect vooral in druk op beleid. Hij verwijst naar de uitnodiging van het federaal parlement om de dertigste verjaardag van Pride te vieren met panelgesprekken over intersekse en transgender personen in de Senaat. Voor hem toont dat hoe Pride politieke aandacht kan vasthouden.

Wetgeving alleen volstaat niet, zegt hij. “Sensibilisering en opleiding blijven cruciaal. We moeten naar scholen om jongeren te informeren. In woonzorgcentra moeten zorgverleners beter ondersteund worden, zodat zij op een respectvolle manier kunnen omgaan met lgbtqia+-personen, werk waar de Rainbow Ambassadors nu al actief op inzetten. Ook de Rainbow Cops spelen een belangrijke rol. Zij geven gerichte vormingen aan de ordediensten en leveren waardevol werk op het terrein.”
België staat internationaal hoog aangeschreven voor lgbtq+-rechten. Op de Rainbow Map van ILGA-Europe staat het land tweede, na Malta. Schellings ziet daarin geen reden tot tevredenheid. “We moeten ervoor zorgen dat we die eerste plaats bemachtigen. Zolang dat niet is gebeurd, is er politiek nog werk aan de winkel.”

Volg Brussels Pride live vanaf 14 uur via de liveblog op BRUZZ.be, via instagram (bruzzbe) en op radio (98.8) met Renée Demeulemeester