Brussels boek doorgrondt roodharigen: 'Makkelijker om rosse vrouw dan rosse man te zijn'

Mensen die ongevraagd je lokken aanraken, vragen over de kleur van je schaamhaar en vooroordelen over seksuele losbandigheid. De Brusselse Rosie Coetsier wil komaf maken met 'rossisme' en schreef er een boek over. “Iemand vertelde me dat hij het moeilijker vond om uit de kast te komen als ros dan als gay.”

"Zet u schrap, 't is een rostje”, zei haar vader tegen haar moeder toen haar hoofdje kwam piepen bij de bevalling. Coetsiers moeder was heel blij dat ze haar roodharige genen had doorgegeven, maar dat ze Rosie heet – officieel Rosanne – bleek eerder toevallig. “Eigenlijk zou het Rosa worden, maar onze kip, die trouwens ook ros is, had dezelfde naam al.”

Zevenentwintig jaar later zal ook de rest van de wereld het geweten hebben dat Rosie Coetsier rood haar heeft. Na haar studies en een uitwisseling in Australië verruilde ze thuisstad Gent vijf jaar geleden voor Brussel. “De beste beslissing ooit, ook al kom ik niet per se meer rosse mensen tegen”, zegt ze. Drie jaar geleden begon ze vervolgens met de opnames van de razend populaire De Rossistische podcast, die binnenkort een tweede seizoen krijgt. Haar boek Ros stelt ze op 16 januari voor in de Pianofabriek in Sint-Gillis.

Valt er dan zoveel te zeggen over rood haar?

Rosie Coetsier: Ja, want er wordt bijna nooit over gepraat. Toen ik een paar jaar geleden nog maar eens gecatcalled werd over mijn ros haar, deed ik in een TikTokfilmpje mijn beklag. Ik vroeg me af waarom mensen nog altijd zulke opmerkingen maken en voelde dat ik er iets mee moest doen.

Ik ging op zoek naar wat er al over ros-zijn geschreven was. Bijna niets, zo bleek, al vond ik wel een Amerikaanse podcast How to be a redhead. Daardoor raakte ik geïnspireerd. Zonder al te veel nadenken heb ik bekende Vlamingen zoals Jelle Cleymans en Linde Merckpoel om een interview gevraagd. Zij waren tot mijn grote verrassing meteen enthousiast om mee te doen.

De weerklank die mijn podcast heeft gekregen in het Vlaamse medialandschap gaf me de bevestiging dat het wel degelijk om een relevant thema gaat. Een boek schrijven was nooit mijn ambitie, maar toen uitgeverij Pelckmans me contacteerde, heb ik meteen toegehapt. Er bestaan veel misvattingen over ros haar, het was hoog tijd om het verhaal vanuit ons perspectief te vertellen.

Met welke stereotypen krijgen rosse mensen te maken?

Coetsier: Dat hangt sterk af van je gender. Het is sowieso makkelijker om een rosse vrouw dan een rosse man te zijn. Rosse jongens worden als sukkelachtig of als clowns gezien. Denk maar aan personages zoals Ron Wemel in de Harry Potter-reeks of Ronald McDonald, het geel-rode icoon van hamburgerketen McDonald's. Roodharige mannelijke acteurs krijgen bijna nooit de hoofdrol in films of series.

Bij vrouwen wordt rood daarentegen gezien als exotisch en sensueel. Kijk naar Jessica Rabbit of De Geboorte van Venus van Sandro Botticelli. We zijn al eeuwen het object van schilderkunst, omdat rood haar zeldzaam is en opvalt. Toen ik negentien was en bij Volvo werkte als jobstudent, zei een collega dat ik waarschijnlijk “veel pit” had. Ik wilde zijn hoofd eraf pitten.

Waar komt het idee vandaan dat rosse vrouwen goed in bed zijn?

Coetsier: De kleur rood wordt geassocieerd met passie en vuur. Een geschiedkundige die ik heb geïnterviewd, legde de link met biologie. Roodharigen hebben een andere variant van het MC1R-gen, waardoor ze, behalve rosse haren, ook een lichte huidskleur hebben. Daardoor maken we vanzelf meer vitamine D aan, wat andere mensen uit de zon moeten halen. Vitamine D heeft dan weer een invloed op de botgezondheid, waardoor rosse vrouwen sterkere bekkens ontwikkelen en dus betere voortplantingspartners zouden zijn.

Die vooroordelen rond seks bleven hangen, terwijl rosse vrouwen helemaal geen hoger libido hebben dan gemiddeld. Studies tonen wel aan dat ze meer tevreden zijn over hun seksleven, maar dat geldt ook voor vrouwen die hun haar rood kleuren. Dat lijkt dus niet biologisch, maar eerder maatschappelijk bepaald.

Door met experten te spreken, heb ik veel bijgeleerd over mezelf. Wist je dat rosse mensen anders reageren op pijn? Voor elektrische prikkels ben ik bijvoorbeeld minder gevoelig, maar op warmte reageer ik net sterker. Dat is belangrijk als je een verdoving moet krijgen. Mijn tandarts weet dat ze mij een hogere dosis moet inspuiten, maar ik heb al horrorverhalen gehoord van rosse mensen die tijdens een operatie wakker zijn geworden. Er wordt ook onderzocht of we al dan niet beter tegen alcohol zouden kunnen, maar daar is er nog niet genoeg bewijs voor.

Je noemde je podcast De Rossistische podcast. Vormen rosse mensen echt een gediscrimineerde minderheidsgroep?

Coetsier: Ik wist dat die naam veel reacties zou uitlokken, ook negatieve. Ik hoor weleens dat wij als roodharigen niet het recht hebben om te zagen, want het is máár een haarkleur. Ik zeg zeker niet dat we discriminatie meemaken op dezelfde schaal als mensen van kleur, maar discriminatie is een spectrum, met aan de ene kant de ergste onderdrukking, en aan de andere kant lachende opmerkingen die blijven steken.

Toen de gingers-are-black-meme viraal ging, voelde het alsof de zwarte gemeenschap ons in de armen sloot. Al gebeurde het niet op dezelfde schaal, ook wij hebben een geschiedenis van onderdrukking. Kinderen van de Thraciërs, een volk met veel roodharigen, werden als slaaf verkocht aan de Grieken en ingezet als clowns in de Griekse theaters. Zo ontstond het stereotype van de gingerclown. Wie er anders uitziet in deze samenleving, zal het geweten hebben.

Je omschrijft jezelf liever als 'ros' dan als roodharig. Probeer je daarmee een term met een eerder negatieve bijklank te reclaimen?

Coetsier: Ik zeg meestal zelfs 'rost', omdat ik van Gent ben. Sommige rosse mensen vinden dat een beledigende term, omdat die al eens negatief wordt gebruikt. “Hij moet zwijgen, want het is een rosse”, bijvoorbeeld. Zij hebben liever dat je hen Venetiaans blond noemt. Alsof ros per definitie lelijk is, en het met een andere term verbloemd moet worden.
Voor mij voelt 'ros' totaal niet negatief. Die connotatie is ook cultureel bepaald. Het woord ginger is in veel landen een belediging, maar in Australië totaal niet. Daar gebruiken ze het woord ranga als scheldwoord voor roodharigen. Dat komt van orangutan, een rosse aap dus.

Heb je zelf ooit gewenst dat je geen rood haar had?

Coetsier: Nee, maar ik heb dat wel vaak gehoord van de rosse mensen die ik interviewde. Iemand vertelde me dat hij het moeilijker vond om uit de kast te komen als ros dan als gay. Zijn hele leven had hij zijn rosse haren gekleurd, tot zijn borsthaar en okselhaar toe.

Kinderen op school probeerden me wel te pesten, maar ik was met andere dingen bezig. Mijn moeder had mij ingeschreven bij een castingbureau, dat mijn haarkleur net hard apprecieerde, en zelf noemde zij mijn lokken goud. Dankzij haar heb ik me altijd goed gevoeld. “Zeg tegen pesters dat jij je haar tenminste nog kan kleuren, maar dat zij hun lelijke gezicht niet kunnen veranderen”, gaf ze me mee.

Pas toen ik ouder werd, raakte het me meer, onder meer door de seksualiserende opmerkingen van mannen. Over mijn zus ging de roddel dat ze van sm zou houden, puur omdat ze ros is. Ik ben me hyperbewust geworden van de male gaze, de mannelijke blik op de wereld, waardoor ik discreter ben in hoe ik iets post op sociale media of wat ik aandoe op straat. Ik ben zelfs op een punt gekomen dat ik geen mannen in de ogen kijk, omdat ik geen reactie wil uitlokken. Ik wil niet het onderwerp zijn van hun fantasie.

In je podcast interviewde je onder anderen je moeder en je grootvader. Is het gedrag tegenover rosse mensen door de jaren heen verbeterd?

Coetsier: Ik denk het wel. We worden al iets minder stereotiep afgebeeld dan vroeger. Elke generatie wordt assertiever. Bij mijn grootvader hebben ze een hele pluk haar uitgetrokken, en als een man op de kont van mijn moeder slaat, zou ze dat gewoon weglachen. Mijn generatie maakt alles bespreekbaar, ook ros zijn. Daardoor worden roodharigen altijd trotser.

Community is daarbij belangrijk. Ik knik altijd naar rosse mensen op straat, en door mijn podcast is mijn roodharige netwerk serieus gegroeid. Ik ga ook al een paar jaar naar de Redhead Days in Nederland, een festival voor roodharigen. Het voelt vreemd om plots omgeven te zijn door alleen maar rosse mensen, terwijl ik meestal de enige ginger in de kamer ben.

En toch, op die dag zou je je veilig moeten voelen, maar er komen heel wat single mannen op af die op zoek zijn naar een partner. Daar komen nog de vele hobbyfotografen bij, vaak kalende, witte mannen die om de vijf minuten foto's van ons nemen, alsof ze een free pass hebben om iedereen te seksualiseren. Dat rood haar bij vrouwen aantrekkelijk wordt bevonden, is een mes dat aan twee kanten snijdt. Uiteindelijk vind ik het echt een troef om ros te zijn. Het is gewoon supernice om eruit te springen in het leven.

'Ros: de waarheid over roodharigen ontkruld', van uitgeverij Pelckmans komt uit op 5 januari en wordt voorgesteld op 16 januari in De Pianofabriek.