Brusselse 75-plussers gokken meer dan goed is: 'Krasbiljet kopen is een uitstapje'

In Brussel zijn senioren boven de 75 jaar opvallend verknocht aan kansspelen. Bijna vier op de tien onder hen zou actief deelnemen aan loterijen of weddenschappen. Ze geven daar 51,89 euro per maand aan uit. Dat blijkt uit gegevens van gezondheidsinstituut Sciensano.

“We weten dat 75-plussers in het algemeen vooral deelnemen aan loterijspelen”, zegt directeur Katleen Peleman van het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs (VAD), dat ook advies verleent over gokken. Het gaat om een kwart van die doelgroep en specifiek in Brussel is dat 30 procent. Dat blijkt uit de laatste gezondheidsenquête van Sciensano uit 2023. Slechts één procent kiest (ook) voor sportweddenschappen of andere gokspelen.

Van alle gewesten heeft Brussel volgens die enquête met stip het hoogste aandeel gokkende 75-plussers: liefst 37,1 procent van hen speelt al eens graag een kansspel, van loterijen tot casino's of wedkantoren dus. Dat is significant meer dan alle leeftijdscategorieën onder de 55 jaar en tien procentpunten hoger dan in de rest van het land. Het gaat vooral over mannen: ruim de helft van hen speelt minstens één keer per jaar een kansspel. Een klein kwart of 23,9 procent van de Brusselse 75-plussers zou minstens één keer per week buitenshuis gokken. Nog eens 8 procent doet dat (ook) online.

“Oudere leeftijdsgroepen gokken inderdaad vaker op locatie en spelen vaker op de loterij. Bij jongere groepen is er meer diversiteit in het soort spelen en gebeurt dat meer en meer online”, zegt onderzoeker Elise Braekman van Sciensano. En op nationaal niveau zijn het wel degelijk de jongeren over wie bezorgdheid heerst: federaal minister van Consumentenbescherming Rob Beenders (Vooruit) wil de toegelaten speeltijden online verder inperken. Hij overweegt verplichte spelidentificatie via Itsme. Er lopen studies naar de (kwalijke) invloed van gokreclame tijdens sportwedstrijden. En de Brusselse regering wil op haar beurt extra taksen heffen op kansspelen en sportweddenschappen. Dat moet 20 miljoen euro per jaar opbrengen vanaf 2028.

Alleen blijven de gokkende ouderen zo grotendeels onderbelicht. Wat de vele wedkantoren in het straatbeeld of speel­automaten op café ook doen vermoeden: over het algemeen wordt er mínder gegokt in Brussel dan in de rest van het land. Waar in Vlaanderen en Wallonië meer dan drie op de tien inwoners actief deelnemen aan kansspelen, is dat in Brussel minder dan een kwart of 23,6 procent van alle inwoners. “Een mogelijke verklaring is dat er een grotere moslimpopulatie is in Brussel”, zegt Elise Braekman. Gokken is volgens de islam verboden.

Daartegenover zijn de oudere Brusselaars dus héél actief. Ook hun inzet verschilt. Gemiddeld geven Belgische ouderen elke maand 34,65 euro uit aan gokken, maar in Brussel is dat al snel 51,89 euro. Bij wie doorgaans meer dan 40 euro per maand spendeert aan gokken, loopt dat zelfs op tot gemiddeld 99 euro per maand.

Zorgen om bejaarde ouders

Is een wekelijks lotje in de krantenwinkel dan per definitie riskant? Een spel is pas schadelijk wanneer iemand er verslaafd aan zou raken of er financiële problemen optreden, zegt Katleen Peleman van het VAD. “Bij de beoordeling van de schadelijkheid van een spel speelt snelheid een grote rol. Dat is de tijd tussen de inzet en de winst of verlies. Bij de wekelijkse lottotrekking zijn de risico's dus laag, maar bij krasloten veel hoger. Onlinekrasloten en -loterijspelletjes zijn wel degelijk hoog-risicovolle kansspelen.”

Volgens Sciensano loopt minder dan drie procent van de bevraagde 75-plussers een “matig risico” op problematisch gokken, al is dat verre van een klinische diagnose. “Veel gokproducten zijn gemaakt om verslavend te zijn. Ze kunnen potentieel dus iedereen schade toebrengen”, benadrukt Elise Braekman. Nóg minder mensen zetten zelf de stap naar hulp. “Van alle mensen die zich inschreven voor hulp via ons onlineprogramma, is maar 0,5 procent ouder dan 70 jaar en 0,8 procent tussen 65 en 70 jaar”, zegt coördinator François Mertens van de website joueurs.aide-en-ligne.be. Die is verbonden aan de vzw Le Pélican uit Koekelberg en specifiek bedoeld voor mensen die worstelen met gokproblemen.

“Dat is marginaal, maar weinig verrassend gezien de onlinetoegang van dit hulpprogramma. Dat wil niet zeggen dat het probleem niet bestaat”, benadrukt Mertens, die zelf klinisch psycholoog is bij Le Pélican. Aan Nederlandstalige kant werkt de Druglijn alleen met anonieme oproepen, wat een goed zicht op de doelgroepen verhindert. Wel krijgen zij af en toe vragen van volwassen kinderen die zich zorgen maken over het budgetbeheer van hun bejaarde ouders, zegt coördinator Tom Evenepoel. “Dat gaat om veel aankopen doen, maar ook gokken. Meestal gebeurt dat offline en via loterij­producten.”

In de Brusselse rusthuizen is dat soort problematisch gokken de gewestelijke diensten nog nooit ter ore gekomen, meldt de administratie Iriscare. Ook bij vzw Accolage, die eenzaamheid onder ouderen wil tegengaan, zijn geen voorbeelden bekend, maar noemt men het thema “heel belangrijk”. “Vooral zeer gevoelig”, zegt Okra Brussel. Is het probleem dus onbestaand, of eerder onbesproken?

Vriendschap verloren

“De schaamte bij een gokverslaving is veel hoger dan bij andere types verslavingen. Men leert dat heel goed te verstoppen”, weet Dirk De Troy, ervaringsdeskundige en leider van de lotgenotengroep 2Kracht in Dilbeek. Twintig jaar geleden raakte hij verslaafd aan onlinekansspelen na eerdere sportweddenschappen in Anderlecht. Inmiddels is de vijftiger al elf jaar clean, maar zelfs krasloten blijven een trigger. “Ik verloor onlangs een vriendschap omdat ik niet wilde bijleggen voor zulke lotjes als instuifcadeau”, zegt hij. “Mensen leggen de link niet tussen loterijproducten en een gokverslaving, maar het beloningsmechanisme werkt net hetzelfde. Via onlineloterijen kom je bovendien sneller op andere speelsites terecht.”

De Nationale Loterij benadrukt dat zij zowel online als in retailpunten met strikte limieten werkt. “Wij sensibiliseren onze verkopers regelmatig over verantwoord spel. Bij een fysiek verkooppunt is er nog altijd grote sociale controle. Een klant mag daar nooit voor meer dan 200 euro aan trekkingsspelen kopen”, zegt woordvoerster Loes Mispoulier. Online geldt een gelijkaardige limiet van 200 euro per week op de speelrekening, weliswaar te verhogen naar 500 euro als er een week bedenktijd geldt. “En je mag maar 36 spelletjes spelen in 24 uur. Die limieten gelden niet bij privé­spelers die kansspelen aanbieden”, benadrukt ze.

Van de Brusselse 75-plussers die gebruikmaken van hun onlineaanbod, kiezen vier op de tien voor EuroMillions en net geen drie op de tien voor Lotto. Een vijfde gaat voor onlinekrasloten of -weddenschappen. De rest kiest voor overige trekkingsspelen, zoals Joker+ of EuroDreams. De inzet per spel is niet bekend, maar Mispoulier noemt die “gematigd”. “Oudere spelers zijn in die zin onze meest traditionele spelers. Het draait voor hen al jaren om wekelijks spelplezier”, zegt Mispoulier. Ze benadrukt dat de Nationale Loterij al negentig jaar bestaat. “Daar zit echt niet meer achter dan het spelplezier van dat moment. Men weet dat verlies part of the game is.”

Net dat is voor ervaringsdeskundige Dirk De Troy deel van het probleem. “De lottotrekking is in die leeftijdsgroep nog meer genormaliseerd en we kijken daar met z'n allen te veel van weg”, vindt hij. “Ik gaf al enkele voordrachten over mijn gokverslaving bij Ferm (het voormalige KVLV, red.). Daar zitten heel wat ouderen. Wanneer ik mijn verhaal doe en vraag wie ooit heeft gegokt, steken eerst maar één à twee mensen hun hand op. Maar als je doorvraagt wie krasloten koopt of meedoet met Lotto, zijn het er veel meer”, zegt hij. Een belangrijke risicofactor bij ouderen, zegt hij, is eenzaamheid. “Een krasbiljet kopen, doorbreekt hun routine en leidt tot sociaal contact. Het is een uitstapje.”

De lotgenotengroep 2Kracht staat ook open voor Brusselaars met gokproblemen. Wie op zoek is naar meer informatie over de risico's van gokken of met een zelftest wil inschatten hoe riskant zijn gokgedrag is, kan terecht op druglijn.be/gokken.