Buitenlandse partners over hun 'Vlaams lief': ‘Met een compliment weet hij echt geen weg'

11 juli is het feest van de Vlaamse Gemeenschap, ook in Brussel. Maar wie is nu eigenlijk die Vlaamse Brusselaar? Zes 'lieven van' werpen een blik op de Vlaming in hun partner én op de bredere gemeenschap. “Vlamingen zeuren graag tegen elkaar. Maar ook dat is een vorm van verbinding.”

Tom (*) woonde als kind in de VS, maar groeide vooral op in Tielen, een dorp naast Turnhout. Het is een universum dat hij zelf wat als een nachtmerrie vol villa's heeft ervaren: kiezelvoortuinen met schaarse bomen of planten die streng gesnoeid worden. Buren die zijn vaders groet na vele jaren nog steeds niet beantwoorden omdat hij er niet is geboren. Naar Brussel komen was een erg bewuste keuze voor het volledige tegendeel. Zelfs Gent, waar hij met zijn vroegere vriendin woonde, was hem uiteindelijk te claustrofobisch.”

Aan het woord is historica Sophie Feyder (42), die zelf Peruviaanse en Luxemburgse roots heeft. Haar vriend, die liever onherkenbaar blijft, werkt als filmprogrammator. “Brussel was voor ons allebei net een open stad, waar je mensen van allerlei origines en soorten kunt ontmoeten”, vervolgt Sophie. “Ik heb de indruk dat dat voor veel Vlamingen geldt die naar Brussel komen wonen: ze zoeken hier iets dat ze elders missen, een oase van progressieve opvattingen bijvoorbeeld.”

Die drang om naar Brussel te trekken is daarom niet anti-Vlaams, benadrukt Sophie. “Tom is evengoed gehecht aan Vlaamse dialecten en hij kan erg geïrriteerd raken als iemand de Vlaamse identiteit reduceert tot een bekrompen extreemrechtse karikatuur. Sommige stadsbewoners herkennen hem gewoon als Vlaams. Op zijn fiets werd hij bijvoorbeeld voor 'Sale Flamand' uitgescholden.”

Het verhaal van Sophie komt terug bij andere 'partners van' die BRUZZ spreekt: een deel van de Vlaamse Brusselaars kiest voor dit gewest omdat ze er een kosmopolitische wereld vinden die elders in Vlaanderen ontbreekt. “Het is geen keuze tegen Vlaanderen”, benadrukt ook kunstschilder en geboren Brusselaar Nicolas (50) wanneer hij over zijn vriendin en filmproducer Ellen spreekt. “Het betekent gewoon dat ze nood hebben aan iets dat je enkel in Brussel vindt. Ik herken dat trouwens ook bij leerkrachten van onze kinderen die in Brussel komen werken. Die komen soms helemaal uit Blankenberge. Brussel geeft ze zuurstof, zeggen ze.”

Boterham met charcuterie

Dé Brusselse Vlaming, die bestaat natuurlijk niet. Veeleer is er een hybride gemeenschap waarin je een resem subgroepen kunt onderscheiden: de meest zichtbare groep vormen wellicht nog de Vlamingen die voor hun studies of job naar Brussel zijn getrokken, daarbij vaak de lokroep volgend van de kleine wereldstad en haar unieke troeven. Doorgaans zijn ze hoogopgeleid, en zoals Tom en Ellen werken ze onder meer in de creatieve sector. Een heel ander profiel heeft de grote groep leerlingen die naar het Nederlandstalige onderwijs gaan, maar thuis een andere taal spreken en bij verschillende taalgemeenschappen horen. En er zijn de oude Brusselaars die nog het Brusselse Vlaams spreken.

“In Brussel is een gelaagde identiteit vanzelfsprekend”, zegt de Senegalese Omar Ba (52), intercultureel consulent en partner van de Vlaamse antropologe Faouzia (*). “Je kunt je tegelijk met Vlaanderen, Brussel, Sint-Gillis en je voorouders in Marokko identificeren. Die lagen spreken elkaar niet tegen, maar vervolledigen elkaar.”

Feit is dat de Vlaamse gemeenschap in Brussel groeit. Een van de indicaties daarvoor is dat het aantal Brusselaars met een Nederlandstalige identiteitskaart nu al enkele jaren in de lift zit. Het is een trend die in veel gemeenten geldt, maar nog het meest voelbaar is in trendy gemeenten als Sint-Gillis, Elsene en vooral Vorst. “Toen we onze kinderen in De Bron in Sint-Gillis inschreven rond 2010, waren er misschien twee andere kinderen in de hele school die thuis Nederlands spraken”, herinnert Vorstenaar Nicolas zich. “Sindsdien is dat aantal pijlsnel gegroeid.”

Ook de Franse Angèle Liaigre (30) woont in Vorst, samen met haar vriend Jorn die in Dilbeek opgroeide. “Ik hoor steeds meer Nederlands op straat”, bevestigt Angèle, die voor een Nederlandse stedenvertegenwoordiging werkt. Haar vriend is dan weer aan de slag bij Proximus. “Ik ontmoette hem via een Nederlandse datingapp waar ik al eens een andere Vlaming leerde kennen. De ontmoeting met die man was om 19 uur. Gelukkig vroeg ik nog net op tijd of hij al gegeten had. Dat bleek het geval, voor 19 uur al. Voor een Française is dat ondenkbaar.” Eetgewoonten blijven sowieso de meest zichtbare cultuurverschillen bij het paar. “Jorn zou elke middag een boterham met charcuterie kunnen eten, ik heb een echte maaltijd nodig.”

Als typisch Vlaams ervaart Angèle de vaste vrienden- en familiekringen. “In Frankrijk verhuis je na je studies vaak naar een plek waar werk is en die bevindt zich dikwijls verder van huis, waar je een nieuwe sociale kring opbouwt. In Vlaanderen voelt het alsof mensen net niet te ver van het ouderlijke huis willen wonen, wat natuurlijk ook voordelen biedt. Het verklaart misschien wel waarom ik het niet zo makkelijk vind om Belgische en zeker Vlaamse vrienden te maken: ik vermoed dat die vooral relaties met oude vrienden onderhouden.”

Voor Sophie Feyder voelt ook de grotere Vlaamse gemeenschap nog steeds als een kleine hechte groep aan. “Ik hoor dat dat een nachtmerrie kan zijn bij het daten. Een bevriend koppel ondervond dat toen ze hun relatie wilden openstellen en op datingapps gingen. Ze bleven daar voortdurend op mensen stoten die ze al kenden en het leverde de ene gênante situatie na de andere op. Op feestjes van vrienden ontmoetten ze mensen die ze al van de app kenden. En het werd pas echt vervelend toen de man werd geswipet door de vrouwelijke baas van zijn vriendin.”

Zeuren als bindmiddel

Een Vlaamse eigenschap die verschillende partners opvalt, is bescheidenheid. “Vincent is de liefste Vlaming van heel Brussel, maar hij zou zichzelf wat meer op de eerste rij mogen zetten”, zegt de Nederlandse Jyoti Vennix (59). “Als Nederlandse heb ik daar minder last van.”

Ook de Spaanse Nadia Casabella (57) blijft zich verwonderen over de Vlaamse bescheidenheid. “Ik ontmoette Bert in Rotterdam, waar we allebei beginnend architect waren”, vertelt de Spaanse. “Nederland was voor mij een openbaring, een plek waar alles kon als je maar talent had, een maatschappij waar maakbaarheid een belangrijk begrip was. Bert bracht daar een heel andere energie binnen, een Vlaams underdoggevoel dat me aan mijn geboortestreek Galicië herinnerde. Een soort fatalisme ook, dat ik onder meer opmerk in het frequente gebruik van het woord 'sowieso'. Het was een beetje alsof iemand me een spiegel voorzette.”

“Ik zie dat ook bij mijn zoon. Zijn Armeense lief ziet er altijd fantastisch en sexy uit, maar zelf draagt hij liefst grijs of zwart: 'Kijk niet naar mij', lijkt de boodschap.” Iets gelijkaardigs merkt Nadia als ze Franstalige en Vlaamse architectuurjury's waarin ze zit, vergelijkt. “Bij Vlaamse jury's proberen zowel studenten als juryleden niet te veel op te vallen, zowel qua kleren als qua optreden. Bij de Franstaligen weet je vooraf: er zullen weer pauwen bij zijn die een echte show opvoeren.”

Via Bert leerde Nadia ook een praktijk kennen die ze als erg Vlaams ervaart: zeuren. “Als Nederlanders samenkomen, dan is 'gezelligheid' en feestvreugde naar mijn gevoel vaak het bindmiddel. Maar zet een hoop Vlamingen samen en ze gaan al snel klagen, merkte ik onder meer toen ik aan de VUB werkte: over de job, hun partner, de hoge huur, het onderzoek … Het duurde een tijdje voor ik besefte dat al dat zeuren ook een manier was om verbinding op te bouwen met anderen. In werkelijkheid was het leven van die mensen helemaal niet zo miserabel. Als iemand tegen me begint te klagen, weet ik ondertussen dat die contact zoekt (lacht).”

Al dat gezeur en bescheiden doen, belet niet dat Vlamingen vooroplopen in een aantal sectoren, merkt Nadia. “Vlaamse Brusselaars zijn ondernemend en leiders in de creatieve sector. In de architectuur merk je bijvoorbeeld dat ze meer de vinger aan de pols hebben en hun netwerk beter is. Het is geen toeval dat we nu al twee keer na elkaar een Nederlandstalige bouwmeester hebben in Brussel. Franstalige Brusselaars tonen doorgaans dan weer meer sociaal bewustzijn.”

Die innoverende rol van de Vlaamse gemeenschap merkt kunstschilder Nicolas ook in de bredere culturele sector. “Het theater is bijvoorbeeld onvergelijkbaar veel interessanter dan aan Franstalige zijde: experimenteler, meer verbonden met actuele kwesties. Franstalig theater draait veel meer rond de bevestiging van gevestigde namen in het wereldje.”

Over de Vlaamse gemeenschap van Brussel kan Nicolas naar eigen zeggen niet lovend genoeg zijn. “Zonder Vlamingen heb je geen Brusselse identiteit. Brussel is een samensmelting van de Latijnse en de Germaanse wereld. Wat maakt tenslotte dat we hier geen Fransen zijn? Dat er hier een eigen manier van doen is, een eigen soort relativerende humor? De Vlaamse invloed toch?”

Dat veel Vlaamse Brusselaars hier voor studies of werk komen, heeft zo zijn gevolgen, merkt Omar Ba op. “De meesten zijn hoogopgeleid, waardoor de materiële zorgen in die Vlaamse gemeenschap eerder zeldzaam zijn.”

Luchtkwaliteit en mobiliteit

Dat profiel maakt dat ze andere standaarden hebben als het over zaken als luchtkwaliteit of mobiliteit gaat, twee domeinen waarin Vlaamse Brusselaars erg actief zijn, observeert Ba. “Wie geen huur kan betalen, piekert niet over luchtkwaliteit. En wie een auto nodig heeft voor zijn werk, ziet ook minder waarom die auto plaats zou moeten afgeven voor meer zachte mobiliteit. Rond Good Move riskeer je zo de beeldvorming dat Vlamingen hun wil willen opleggen aan andere Brusselaars, terwijl het toch meer een verhaal van klasse is. Dat conflict dreigt des te meer omdat die bemiddelde Vlamingen zich ook vaak in de armere volkswijken vestigen.”

En de Vlaming in zijn eigen partner, ziet hij die? “Oh ja, Faouzia is veel rechter voor de raap dan Franstalige collega's, die vaak een heel discours nodig hebben om een punt te maken. En dan die bescheidenheid. Hoewel ze een internationale topacademica is in haar vakgebied, zal ze zowat alles doen om dat te verbergen. En met een compliment weet ze echt geen weg, dan weet ze niet waar kijken. Op en top Vlaams.”

(*) Tom en Faouzia zijn schuilnamen