Directeur Muntpunt over onbemande bib: ‘Doel is om openingsuren flink te verruimen’

De bibliotheek Muntpunt in het centrum van Brussel begint volgende maand met onbemande openingsuren. Het gebouw zal tijdens de week een uurtje vroeger open zijn, vanaf 9 uur, maar pas vanaf 11 uur zal er personeel zijn. “We onderzoeken hoe we in de toekomst ook in de avond en in het weekend meer open kunnen zijn”, zegt directeur Roel van den Sigtenhorst.

Muntpunt is niet de enige bibliotheek in ons land die met dit systeem werkt. Op verschillende plekken in Vlaanderen, van Genk tot Middelkerke, zijn er onbemande bibs. Wel wordt het systeem voor het eerst in een grootstad uitgeprobeerd.

Vandaag gaat Muntpunt om 10 uur open. Vanaf 27 april zullen de leden op weekdagen al vanaf 9 uur met een speciale code toegang kunnen krijgen tot het gebouw en er kranten kunnen lezen, boeken uitlenen of studeren zonder dat er bibliotheekmedewerkers aanwezig zijn. Muntpunt kocht hiervoor de technologie Open+ aan.

Omdat de organisatie met personeelstekort kampt, het gevolg van een eerdere besparing, besloot ze om tijdens de week niet één maar twee onbemande uren in te voeren. Pas om 11 uur zal er personeel aanwezig zijn. En op zaterdag zal de bib voortaan niet om 10 uur maar pas om 11 uur opengaan.

In andere bibliotheken is er dankzij het Open+systeem een spectaculaire uitbreiding van de openingsuren. Genk is nu open tot 22 uur en ook op zondagochtend. In Nazareth is de bib zelfs 365 dagen per jaar open, van 6 uur ’s ochtends tot ’s avonds laat. Bij Muntpunt lijkt de onbemande bib vooral bedoeld om het personeelstekort op te vangen. Netto komen er amper vier extra uurtjes bij.

Roel van den Sigtenhorst: Open+ is vooral een manier om langer open te zijn, maar we vangen er momenteel ook de uitdaging van de personeelskrapte mee op, dat klopt.

Op termijn hopen we echter ook in de avonduren en in het weekend meer open te zijn. We willen deze publieke ruimte maximaal delen met de stad. Maar we willen dat stap voor stap aanpakken. We zijn een grote publieke instelling en als we zoiets implementeren, moet dat goed, veilig en tot ieders tevredenheid gebeuren. Dit eerste jaar zien we als een proefperiode. In de loop van het jaar bekijken we hoe we kunnen opschalen.

Op zaterdag gaat de bib voortaan een uur later open, zonder dat de gebruikers al eerder op eigen houtje naar binnen kunnen.

De Brusselaar heeft blijkbaar niet de gewoonte om op zaterdagochtend naar Muntpunt te komen. De bezoekersaantallen zijn zo laag dat het voor ons te kostelijk en dus niet zinvol is om dan open te zijn, zelfs onbemand.

Tijdens de onbemande ochtenduren zal er nog wel een steward zijn. Wat is zijn taak?

We werken nu ook al met stewards. Er komen hier gemiddeld tweeduizend bezoekers per dag. Het overgrote deel van hen kent en respecteert de gedrags- en huisregels, maar sommigen niet. Daarvoor heb je stewards nodig.

Vorige zomer maakte u zich flinke zorgen over de grote toename van diefstallen en gewelddadige incidenten bij Muntpunt. Is het systeem van onbemande bib wel geschikt voor een grootstad?

Eerst en vooral: we houden de data goed bij en hebben vastgesteld dat het aantal incidenten gedaald is. Het is rustiger geworden.

Voorts hebben we allerlei stappen in het proces ingebouwd om incidenten zo veel mogelijk te voorkomen. Alleen leden zullen met een code binnen kunnen. We kiezen voor de ochtend, dan is het sowieso rustiger en komen er veel vaste, wat oudere bezoekers. En iedereen die de code wil, moet eerst de gebruiksregels ondertekenen.

Zullen we op deze manier alle incidenten kunnen voorkomen? Nee. Maar we hebben wel het vertrouwen dat het ook in de grootstad kan lukken.

Voor de veiligheid is er ook extra camerabewaking. De bezoekers worden binnen in de bibliotheek gefilmd. Past dat wel in het concept van een bib als een safe space?

We hebben inderdaad ons camerasysteem vervangen, met dank aan de Vlaamse overheden. We hebben nu 31 nieuwe camera’s. Die staan altijd aan, ook tijdens de bemande uren. Maar de beelden worden niet doorlopend gemonitord, alleen als er iets misgaat.

De camera’s hangen niet overal in het gebouw. We hebben gekeken waar ze essentieel zijn voor de veiligheid: bij de ingang, in de trappenhal en in de computerzaal bijvoorbeeld. Maar er hangen geen camera’s in de stilteruimtes of op andere plekken waar privacygevoelige activiteiten plaatsvinden.

Wie zet de onbemande bib ’s ochtends in gang?

De steward zet bepaalde deuren open, de schoonmakers schakelen de lift aan en de computers beginnen automatisch te werken.

Er is de jongste jaren behoorlijk wat kritiek op het feit dat de fysieke dienstverlening vermindert of verdwijnt in banken, stations of in het gemeentehuis. Nu volgt ook de bibliotheek.

Ik begrijp die frustratie. We hebben onder onze bezoekers ook kwetsbare mensen voor wie de digitale dienstverlening een hele uitdaging is.

We zijn een sociale instelling en stellen vast dat de dienstverlening overal onpersoonlijker wordt. Die kant willen we niet opgaan. Onze bedoeling is dan ook om altijd de menselijke dienstverlening centraal te blijven stellen in de organisatie.

Tegelijk willen we zoveel mogelijk open zijn, maar door de stijgende kosten is dat moeilijk te organiseren. Als we ruimer open willen zijn, zullen we de mogelijkheden van de digitale vernieuwing moeten omarmen.

Is het denkbaar dat het aantal bemande uren nog ingeperkt wordt, vanwege personeelstekort?

Nee, dit is de absolute ondergrens. Minder bemande uren: nee. Meer onbemande uren: ja.