Drugsgeweld Sint-Gillis: ‘Ik tuinier naast de dealers om mijn wijk terug te claimen’

In Sint-Gillis zaaien drugscriminelen al enkele dagen terreur: maandagavond werd er opnieuw geschoten met een oorlogswapen. Buurtbewoners zien het met lede ogen aan. "De gemeente zou ons kogelvrije vesten moeten geven."

Iets na 21 uur opent een man maandagavond het vuur op het kruispunt van de Montenegro- en de Gustave Defnetstraat in Sint-Gillis, vlakbij het Betlehemplein. Dat gebeurt voor de deur van een pizzeria, waar verschillende klanten – sommigen met kinderen – plots op de grond moeten duiken.

Gaspard Melville, die vanuit zijn appartement uitkijkt op het kruispunt, zat toen thuis. “Eerst dacht ik domweg, zoals de meeste mensen, dat het vuurwerk was, maar ik heb toch even gewacht – dat zal mijn overlevingsinstinct zijn – voor ik aan het raam ging kijken”, vertelt hij. Bij de schietpartij van maandagavond raakte niemand gewond, al tonen verschillende kogelinslagen in het asfalt op straat dat de schutter geen klein handwapen heeft gebruikt, maar een zwaar aanvalswapen.

Op precies dezelfde plek vond zaterdagavond ook al een schietincident plaats. Een man raakte toen gewond aan zijn been. “Het is een manier van communiceren, zij het zeer gewelddadig. Dit zijn waarschuwingen in wat vermoedelijk een territoriumstrijd is”, gaat Melville verder. “Het is pure intimidatie.”

Drugswinkel

Al tien jaar woont Melville aan het kruispunt, dat gekend staat als het “plein met de twee banken". De buurtbewoners willen het omdopen tot het Oaseplein. Daar heeft het ook wel iets van weg. Naast de twee banken groeien er struiken, bomen en enkele zonnebloemen die voor een beetje kleur zorgen.

Dat is het werk van Melville en enkele andere geëngageerde buurtbewoners. “Vroeger was dit hier niet meer dan een vieze betonnen plaat, maar wij hebben hier een dorpsplein van gemaakt. Alleen is het jammer dat de vrouwen en kinderen wegblijven, omdat dealers het plein continu inpalmen.”

Het “Oaseplein” ligt vlak bij het Betlehemplein dat al jaren bekendstaat als drugshotspot. Maar ook aan de twee banken wordt al jarenlang gedeald. “Toen ik hier kwam wonen, waren hier al dealers, maar zij verkochten vooral hier en daar wat wiet”, aldus Melville. “Vier à vijf jaar geleden is daar crack bijgekomen. Sindsdien staan hier permanent dealers. Het is zoals een winkel die 24 op 7 open is.”

Buurtbewoner Thomas Matei vermoedt dat de komst van crack in zijn wijk ergens te maken heeft met de grote “opkuisactie” van het Zuidstation, precies drie jaar geleden. Na een aantal, soms erg gemediatiseerde, klachten over de veiligheid in en rond dat station heeft de politie daar met de grote middelen ingegrepen tijdens “Operatie Opkuis”.

“Daarna hebben de problemen zich verplaatst, eerst richting de Hallepoort en vervolgens meer in onze richting”, denkt Matei, die mee zijn schouders heeft gezet onder het “Oaseplein”. “Ik tuinier hier vaak naast de dealers. Het is een manier om deze plek toe te eigenen. Ik ben ook niet van plan om te wijken.”

Angst

Bang zijn Matei en Melville niet, omdat de drugscriminelen hun wapens voorlopig niet op burgers lijken te richten, maar ze erkennen wel dat de angst er steeds dieper in kruipt bij andere buurtbewoners. “Dat is begrijpelijk wanneer men met oorlogswapens in een van de meest dichtbevolkte wijken van het land begint rond te schieten”, zegt Matei. “Bovendien: er zijn nog geen doden gevallen, maar dat kan nog komen. Die mensen zijn daar zeker toe in staat.”

Dat laatste is ook de vrees van buurtbewoonster Joëlle Vandooren. Haar zoon was getuige van de schietpartij maandagavond. “We zijn niet meer veilig. Een dezer dagen zal er een dode vallen, want met een verloren kogel is het snel gebeurd”, zegt ze.

“Het is triest om zo te leven. Ik durf ’s avonds niet meer naar buiten te komen, maar ook overdag kan het gevaarlijk zijn. De gemeente zou ons kogelvrije vesten moeten geven. Of wacht men tot er een dode valt?”

Vandooren pleit voor meer blauw op straat. Naast de schietpartijen van maandagavond en zaterdag op het “Oaseplein” is er afgelopen weekend nog twee keer geschoten in Sint-Gillis. Zondagochtend raakte niemand gewond aan de Jacques Francksquare, maar een kogel boorde zich wel door het raam van de slaapkamer van een bejaarde vrouw.

In de nacht van zondag op maandag viel er wel een gewonde bij een schietpartij op de Vorstse Steenweg. Daarmee staat de teller in Sint-Gillis op vier schietpartijen op drie dagen tijd, maar afgelopen weekend waren er daarnaast nog twee schietpartijen, één in Molenbeek en één in Anderlecht, waar het voormalige hoofdcommissariaat onder vuur werd genomen.

Falende maatschappij

Bij beleidsmakers weerklinkt de roep om meer repressie luider dan ooit, al zijn niet alle buurtbewoners rond de hotspots daar vragende partij voor. “We zien de politie hier regelmatig en een halfuur later duiken de dealers opnieuw op. Het lijkt soms een spelletje. Soms wordt een dealer opgepakt, maar dat is het kanonnenvlees helemaal onderaan de ladder”, zegt Gaspard Melville. “Ik weet niet waar het gaat eindigen, maar die aanpak lijkt me zinloos. Als je de mensen hogerop de ladder niet aanpakt, zal dit nooit stoppen.”

“De schietpartijen verbazen me helemaal niet, daarom blijf ik er eerder emotieloos bij. Ik wist dat dit eraan zat te komen. Als je toelaat dat dealers zich ergens permanent installeren, volgt het geweld vroeg of laat”, aldus Melville. “En als pure repressie alleen niet werkt, moet de samenleving zich op een bepaald moment toch vragen stellen. Er is nood aan veel meer preventie.”

Matei heeft hier gelijkaardige standpunten over en ziet Portugal als een van de voorbeelden voor een andere aanpak van drugscriminaliteit. Daar is het gebruik en bezit gedecriminaliseerd en ligt er meer nadruk op de gezondheidszorg. “Wat we nu zien is de escalatie van een structureel probleem, van tientallen jaren wanbeleid en een falen van onze maatschappij”, zegt hij. “Het probleem is vooral gelinkt aan armoede, waardoor kwetsbare mensen in een verslaving vallen en mensen zonder perspectief verleid worden door het geld dat je met de verkoop kan verdienen.”

“Het is een systeem waar zoveel geld mee te verdienen valt en waar ons overheidssysteem niet tegen is opgewassen. Daarom haal je het, volgens mij, beter uit de illegaliteit. Drugs worden nu eenmaal gebruikt, het bestaat. Laten we dat over aan criminelen of nemen we als overheid zelf de controle over de productie en distributie, en begeleiden we de gebruikers veel beter?”, vraagt Matei nog. “Met meer politie verplaatsen we het probleem alleen maar. Zo worden veel middelen verspild aan symptoombestrijding.”