'Eénkindouders' in opmars in Brussel: 'Niet langer iets onnatuurlijks'

Steeds meer gezinnen in Brussel verkiezen één kind boven twee of meer. Toch ligt de maatschappelijke norm op twee. Klinisch psycholoog Evi Van Mierlo schreef een boek om 'eenkindouders' een hart onder de riem te steken.

"Als je geen kinderen hebt, krijg je regelmatig opmerkingen wanneer je eraan zal beginnen. Nu ons kindje geboren is, dacht ik dat achter de rug te hebben. Toch niet blijkbaar.” Ellen De Vos (35) moet er eigenlijk wel om lachen. In april vorig jaar werden zij en haar partner trotse ouders van een dochter, en daar zal het bij blijven. De oprechte interesse van haar omgeving in een eventuele uitbreiding van het gezin, kwetst of stoort haar niet zozeer. “Het is een heel menselijke reactie”, zegt De Vos aan de lijn vanuit Jette. “Toch krijg ik het gevoel dat we onze keuze moeten verdedigen. Ik ben redelijk snel beginnen te verkondigen dat we geen tweede meer willen, juist omdat ik zulke opmerkingen wil vermijden.”

“Ik moet me zo vaak verantwoorden dat ik het grondig beu ben”, reageert alleenstaande moeder Véronique* (42), ook uit Jette. “Mensen ervaren één kind als iets onnatuurlijks, alsof er iets mis met je moet zijn. Er hangt een stigma rond. Dat zie ik bij elke generatie: bij leeftijdsgenoten en bij oudere mensen, die me al vlakaf egoïstisch genoemd hebben. Dat is onbeschoft en absurd.”

Podcastmaker Gail Rego (38) besliste om geen kinderen te krijgen. Vragen daarover ervaart ze als een vorm van microagressie. “Heb je kinderen? Waarom niet? Die twee vragen krijg ik altijd, en dat ben ik zat.” Rego is Indiase en groeide op in een conservatieve omgeving in Dubai. “Lang heb ik gedacht dat een gezin stichten de enige sleutel was tot geluk. Tot ik in Brussel belandde en in de dansles aan de praat raakte met een vijftiger zonder kroost, maar met een heleboel hobby's. Zo kan het dus ook.”

“Heb je geen kinderen, dan vraagt iedereen waarom. Heb je er één, dan polsen ze naar een tweede. Eigenlijk kan je nooit goed doen”, vertelt de Canadese Sonia Menon (54), die zes jaar geleden met haar partner en intussen elfjarige dochter naar Oudergem verhuisde. Haar kind kreeg ze weliswaar niet in Brussel, maar in een andere grootstad, Montréal. “Voordien woonden we in Parijs, nadien in Atlanta. Overal krijg je er opmerkingen over, van de meest random mensen. Mensen bemoeien zich graag, ze spellen je de les. Dat kwetst me niet, maar het is wel bijzonder irritant.”

Volgens klinisch psycholoog Evi Van Mierlo begint het al met uitdrukkingen als 'kinderen krijgen' of schijnbaar onschuldige vragen zoals: “Hoeveel kinderen heb jij?” “Dat impliceert dat het er meer dan eentje moet zijn. Doorgaans begin je als ouder nochtans met één kind.” Ook Van Mierlo is een 'eenkindouder', zoals ze het voor zichzelf benoemd heeft. Zelf leed ze wel onder de opmerkingen die ze daarover kreeg. Ze dook in de wetenschappelijke literatuur en kwam te weten dat enige kinderen helemaal niet zo verwend of eenzaam zijn als velen denken: ze blijken juist zelfstandig en sociaal. Die kennis bundelde ze in het boek Maar eentje?, dat deze week uitkomt. “We zijn in onze maatschappij steeds gericht op het volgende”, schrijft ze daarin. “Onbekenden gaan ervan uit dat je kinderen hebt, en zodra je een eerste krijgt, hoort er een tweede te volgen, het liefst kort nadien.”

De demografische realiteit van Brussel spreekt die maatschappelijke norm tegen. In Vlaanderen telt een gezin gemiddeld 1,8 kinderen, in Brussel zijn dat 1,9 kinderen. “De vruchtbaarheidscijfers (het gemiddeld aantal kinderen dat een vrouw krijgt gedurende haar vruchtbare leven, red.) liggen niet zo ver uit elkaar”, zegt Jean-­Michel Decroly, demograaf aan de ULB: Vlaamse vrouwen krijgen gemiddeld 1,48 kinderen, in Brussel ligt het vruchtbaarheidscijfer op 1,34. Toch worden in de hoofdstad hoe dan ook minder kinderen geboren. Daar hebben zowel professor Decroly als psycholoog Van Mierlo verschillende verklaringen voor.

Brussel kennisstad

Brussel is een kennisstad, steekt Van Mierlo van wal. “In Nederland zijn steden met een hoog kindertal per vrouw gereformeerde steden. In kennissteden zoals Amsterdam, Leiden en vermoedelijk ook Brussel zien we veel lagere cijfers, omdat daar de vrouwenemancipatie hoger ligt.” Vrouwen krijgen kinderen op steeds latere leeftijd. Ook hier verschilt Brussel van Vlaanderen en Wallonië. Decroly: “De gemiddelde leeftijd waarop Brusselse vrouwen aan kinderen beginnen is 32,4 jaar: anderhalf jaar later dan de rest van het land.” Dat verklaart Decroly niet enkel door te wijzen op emancipatie, maar ook de leefomstandigheden van Brussel spelen een rol.

“Adequate huisvesting vinden is geen evidentie: een grootstad is meer aangepast aan het leven van jongvolwassenen. Kinderen vragen om stabiliteit, ook financieel, professioneel en relationeel. Mensen komen steeds later hun levenspartner tegen en beginnen daardoor later aan kinderen. Zodra ze kinderen hebben of van plan zijn om kinderen te krijgen, beslissen veel koppels om de stad te verlaten. Alleen al een crèche vinden is een hele opgave. Wie niet in Brussel geboren is, heeft vaak een beperkt opvangnetwerk in de stad.”

Brussel is niet gericht op kinderen, reageert Els Gillisjans (42) uit Elsene. “In mijn buurt zijn er niet genoeg parken, op café zijn er maar weinig verzorgingskussens. Onlangs was ik in Stockholm en verbaasde ik me over de hoeveelheid speeltuintjes. Daar is veel meer over kinderen nagedacht.” Gillisjans en haar vriend delen een klein appartement met hun vierjarige zoon. Hadden ze een tweede gewild, dan zou het gezin moeten verhuizen. Al is dat niet aan de orde, benadrukt Gillisjans. “Ik kwam pas toen ik al eind de dertig was de juiste partner tegen en was al gewend aan het idee dat er misschien geen kinderen van zouden komen. Toen het toch zover was, wist ik dat het bij een zou blijven. In theorie zou het nog gekund hebben, maar in de praktijk vind ik het heftig om een kind op te voeden.”

Sonia Menon getuigt dat ze als dertiger weinig geluk had op de arbeidsmarkt. Financieel was het geen evidentie om de stap naar het ouderschap te zetten. Uiteindelijk raakte ze per ongeluk zwanger toen ze 42 was. Voor haar lag de kwestie van een tweede nooit op tafel.
Ellen De Vos dacht oorspronkelijk wel dat ze voor een tweede zou gaan. “Maar mijn zwangerschap was erg lastig. Ik heb last van migraine. Nu vangt mijn partner ons kindje op als ik een aanval heb, hoe zou zoiets lukken met twee? Onze ouders wonen niet bij de deur: de mijne zijn van Gent, mijn vriend is van Italië. Ook ons huis zou snel te klein zijn. We hebben drie slaapkamers, maar een daarvan gebruiken we als bureau. En we wonen hier zo graag, verhuizen zou jammer zijn.”

Intussen ziet De Vos steeds meer de voordelen in van één kind. “In Brussel is zoveel te doen. Mijn vriend en ik hebben veel hobby's, van zeilen tot dansen. Onlangs ben ik lid geworden van een percussiegroep, vorige maand gaf ik voor het eerst een optreden. Zalig vond ik het. Ik heb afgelopen jaar veel gelukkige momenten gehad, maar altijd met mijn dochter erbij. Dit was een blij moment, helemaal van mij alleen.”

In haar boek somt Evi Van Mierlo nog meer voordelen op. Zelf had de psycholoog nochtans gehoopt op een tweede. Medisch was dat een risico: na complicaties tijdens haar bevalling bracht ze de kraamtijd door in een rolstoel. “Intussen ben ik blij dat het bij één gebleven is. Ik hoef mijn aandacht niet over meerdere kinderen te verdelen. Het idee dat enige kinderen daarom per definitie verwend zijn, klopt niet.”

Twee katten als broers

Menon geeft grif toe dat ze haar dochter vaak iets extra's geeft. “Natuurlijk is ze verwend. Ik heb enorm de neiging om haar te vertroetelen. Mijn man en ik hebben het druk met onze carrière, soms voelen we ons daar schuldig om. En ja, dan koop ik haar weleens wat.” Gillisjans is zich bewust van dat cliché en probeert daarop in te spelen. “Zelf heb ik acht jaar ervaren wat het is om enig kind te zijn, tot ik een adoptiezus kreeg. Zodra zij er was, leerde ik veel sneller bij in interactie met haar. Ik vond het niet zo fijn om alleen op te groeien. Daar ben ik wel wat bezorgd om. Gaat mijn zoon zo'n typisch enig kind zijn?”

Véronique zorgt ervoor dat haar zesjarige dochter amper alleen is. “Ze is heel sociaal en spreekt makkelijk mensen aan. Onlangs vroeg ze mij waarom ik niet voor een tweede ben gegaan. 'Omdat ik al mijn liefde aan jou wou geven', zeg ik dan. Dat vindt ze een goed antwoord. Tussen broers en zussen is er vaak ruzie, heeft ze al gemerkt. En ze heeft twee katten, die ziet ze als haar broertjes.” Véronique en haar partner gingen uit elkaar, maar vonden wel een goede regeling qua co-ouderschap. Dat lijkt haar evidenter met één kind dan met meerdere. In Brussel wonen vindt ze een enorme meerwaarde, zeker nu ze alleenstaande is. “Hier wonen mensen op een steenworp van elkaar. We springen veel meer voor elkaar in.”

De stad biedt net zozeer soelaas voor wie beslist om geen kind te krijgen. “In Brussel vraagt iedereen naar je verhaal en doet afkomst er niet toe”, zegt Gail Rego. “De meeste van mijn Brusselse vrienden zijn queer en hebben geen kinderen, of maximaal eentje. Vanuit de ruimere vriendenkring, vooral van buiten Brussel, valt er om de zoveel tijd een geboortekaartje in de bus. Dat is toch een heel rare culturele gewoonte? We hebben een kind gemaakt, stuur ons wat geld op”, lacht de podcastmaker.

“Brussel geeft je het gevoel dat je welkom bent”, vult de Italiaanse Gaia Manco (43) tot slot aan. Ze werkt voor de EU en heeft geen kinderwens. “Het is hier gewoon heel divers. Er wonen grote families, er wonen gezinnen zonder kinderen, er wonen hetero's en queers. Al die levens komen samen in één stad. Ik voel me echt gelukkig dat ik daar deel van uitmaak.”

* Véronique wilde enkel onder haar voornaam getuigen.