Frédéric Van Leeuw en Michel Visart over de aanslagen: 'We moeten jongeren ruimte geven'

Michel Visart verloor zijn dochter Lauriane tijdens de aanslagen op 22 maart 2016. Samen met procureur-generaal Frédéric Van Leeuw kijkt hij in een opiniestuk naar de toekomst. "We moeten het veld van mogelijkheden openen, terwijl de harde realiteit van het dagelijks leven ons vaak ramen en deuren gesloten doet houden."

Tien jaar later hoeft niemand ons nog te herinneren aan de gruwel van 22 maart 2016, een datum die voor altijd in ons geheugen gegrift staat. De mensen die er rechtstreeks door getroffen zijn, willen we niet vergeten.

Iedereen gaat anders om met verdriet. Het raakt aan wie we zijn. Verdriet is een moeilijk woord. Het herinnert ons aan het verlies van een dierbare, aan onze eigen pijn en die van anderen, aan het einde van een zekere naïviteit en illusies. Hoe is het zover kunnen komen dat mensen doden een militante daad werd in onze samenleving?

Jongeren op zoek naar zingeving

Tal van experts uit uiteenlopende disciplines hebben geprobeerd een antwoord te vinden op die vraag. De waarom- en hoe-vragen samenvatten is onbegonnen werk: dat laten we over aan anderen. Wat ons vandaag drijft, is de toekomst, en vooral degenen die haar zullen vormgeven: de jongeren. Zij zijn onze toekomst.

Wij dragen een grote verantwoordelijkheid. Waar waren de jonge mannen en vrouwen die zich voor 2016 bij Daesh (Islamitische Staat) aansloten naar op zoek? Eén woord: zingeving. Het gaat er uiteraard niet om afschuwelijke daden te rechtvaardigen. Het verleden is afgesloten, enkel de toekomst biedt perspectieven, en dat geeft zin om je te engageren. Biedt onze samenleving jongeren, ongeacht hun leeftijd, gender en achtergrond, vandaag voldoende kansen om zingeving te vinden in hun huidige leven en vooral in hun toekomst?

Er is geen pasklaar antwoord. De ene persoon is de andere niet; de omstandigheden kunnen sterk verschillen, net als de toevalligheden van het leven, de ontmoetingen alsook eventuele individuele kwetsbaarheden. Zonder te vergeten dat onze wereld ontspoort, dat zekerheden afbrokkelen, dat angsten toenemen en de toekomst ons zorgen baart.

Is deze vaststelling niet in de eerste plaats die van onze generatie, die zich lange tijd beschermd waande tegen wat we vandaag zien gebeuren? 22 maart en andere gebeurtenissen elders in de wereld waren waarschuwingssignalen die een kwetsbaarheid aan het licht brachten die tot dan toe eerder verborgen bleef, terwijl op andere plaatsen in de wereld deze nachtmerrie de dagelijkse harde realiteit was.

Dromen en verbeelding

Laten we er niet van uitgaan dat de jongeren van 2026 hetzelfde denken als wij. Hun verleden is anders, ook hun toekomst zal anders zijn. Laten we hun vrijheid van denken niet beperken! Hun kracht ligt in het samen zoeken naar oplossingen, terwijl wij eerder geneigd zijn op onszelf te vertrouwen. Onze angsten op hen projecteren zou de slechtste dienst zijn die we hen kunnen bewijzen. Wellicht zijn zij zich veel beter bewust van de huidige moeilijkheden dan wij vermoeden.

Betekent dat dan dat we hulpeloos en machteloos zijn? Zeker niet! Op voorwaarde dat we anders durven denken. Laten we niet aarzelen om twee woorden te gebruiken die sommigen misschien surrealistisch vinden: dromen en verbeelding. Het woordenboek koppelt ze aan elkaar: “Dromen is je gedachten, je verbeelding de vrije loop laten.” Ervoor kiezen om het veld van mogelijkheden te openen, terwijl de harde realiteit van het dagelijks leven ons vaak ramen en deuren gesloten doet houden.

Een mens zonder verbeelding sterft niet meteen, maar iets in hem is al gestorven omdat hij niet meer gelooft in de belofte van de toekomst. Wat moeten we met een samenleving waarin de verbeelding verdwijnt? Een samenleving die moeite heeft om jongeren ruimte te geven, om hen toekomstperspectieven te bieden en die deze rol overlaat aan de onvermijdelijke frustratie van het onbereikbare 'ideale ik' dat door sociale media wordt voorgehouden?

Vijftienjarigen hebben de ouderen niet nodig om te kunnen dromen. Laten we hen vertrouwen en dan zullen ook wij opnieuw de weg naar dromen en verbeelding inslaan. Als we samen vooruit kijken - en niet ieder op zijn eigen eiland - kan deze vitale beweging weer op gang komen.

Door de mensen die wij ontmoeten met een open blik tegemoet te treden, dragen wij ons steentje bij aan de heropbouw van de wereld. Dromen kunnen werkelijkheid worden als ze door meerdere generaties gedragen worden. Was dat niet precies wat tien jaar geleden ontbrak - en wat we vandaag dringend nodig hebben?