Geen overrompeling bij Brusselse OCMW’s na beperking werkloosheid in de tijd

Het is druk bij de negentien OCMW’s van het Brussels Gewest, heel druk, nu zo’n vierduizend werklozen hun uitkering verliezen, maar van een echte overrompeling is voorlopig geen sprake. “We waren goed voorbereid,” zo klinkt het.

Dat blijkt uit een belronde bij enkele grote OCMW’s.

De meeste OCMW’s hebben zich schrap gezet voor een toestroom van werklozen die sinds begin dit jaar geen recht meer hebben op een uitkering. Het gaat om de eerste fase van de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd, een beslissing van de federale Arizona-regering. Wie twintig jaar of meer niet gewerkt heeft, verliest zijn of haar uitkering van de RVA.

De werkzoekenden kunnen wel aankloppen bij het OCMW. Daar zien ze de afgelopen dagen een forse toename van het aantal aanvragen voor een leefloon, maar een overrompeling is het niet.

Bij het OCMW van Brussel-Stad hebben er zich de laatste drie dagen 132 gemeld, in Molenbeek 152, in Anderlecht 112. In Sint-Lambrechts-Woluwe heeft tot nu toe een derde van de getroffen werklozen zich aangeboden.

In Sint-Gillis zagen ze in december al een toename van 25 procent van het aantal aanvragen, in Brussel-Stad merkten ze de laatste drie dagen vijftig procent meer aanvragen dan normaal. “Sowieso zal dit een impact hebben op het totaal aantal leefloners op het einde van het jaar,” zo klinkt het.

Brussel-Stad gaat uit van een toename van 250 leefloners in januari, dat in april zal oplopen tot 1.100 bijkomende leefloners.

De meeste OCMW’s hadden zich goed voorbereid. Er werden extra ruimtes gehuurd en nieuw personeel aangeworven. “Maar al bij al is dat goed verlopen,” zegt Guy Wilmart (PS), OCMW-voorzitter van Anderlecht.

Schaamte

Zeker, er zijn ontgoochelingen, en er wordt wel af en toe eens geroepen, omdat mensen te lang moeten wachten. Molenbeek heeft alvast, net zoals andere OCMW’s, een nultolerantie ingevoerd na het geweld tegen het OCMW in Gent, en dat lijkt voorlopig wel te werken.

Eén grote bezorgdheid komt alvast naar voor: zowat alle OCMW’s vrezen dat ze niet iedereen bereiken. Niet onlogisch, zegt Pierre Verbeeren topman bij het OCMW van Brussel-Stad. “Uit sociologische studies blijkt dat in het algemeen de helft van wie recht heeft op steun, daar geen gebruik van maakt. Uit onwetendheid bijvoorbeeld, of omdat men geïsoleerd leeft. Dat kan nu ook spelen.”

Alle OCMW’s hebben daarom vooraf infosessies gegeven. In Sint-Gillis heeft het OCMW zelfs proactief gevraagd aan sociale organisaties om dossiers door te geven, zodat er zo weinig mogelijk mensen door de mazen van het net vallen.

Naast onwetendheid heerst er ook wel schaamte bij heel wat mensen. “Neem iemand die een carrière heeft kunnen opbouwen, dan werkloos is gevallen, daarna nog af en toe gewerkt heeft als interim en die moet nu aankloppen bij het OCMW, dat is psychologisch geen evidente stap,” zegt voorzitter Myriem Amrani (PS) van het OCMW van Sint-Gillis.

“Het wordt door de band door velen toch nog als ‘bedelen’ gezien,” beaamt Amhed El Khannouss (Molenbeek Autrement), OCMW-voorzitter in Molenbeek. “Wat overigens helemaal onterecht is. Mensen hebben er recht op. Het maakt deel uit van onze verzorgingsstaat, en daar mogen we blij om zijn.”

Uitstelgedrag

Schaamte kan ook leiden tot uitstelgedrag. De meeste OCMW-voorzitters gaan er dan ook van uit dat sommige getroffen werklozen nog op hun spaarcenten zullen teren en pas later zullen aankloppen, als ze echt op droog zaad zitten.

“We zien eigenlijk twee gevallen,” zegt Amrani. “Er zijn werklozen die denken dat ze geen recht hebben op een leefloon, omdat ze wat spaarcenten hebben of een eigen woning. Maar dat klopt dus niet. Hen moeten we uitleggen wat hun rechten zijn. Maar net zo goed zien we mensen die denken dat ze gewoon van het ene sociale vangnet naar het andere kunnen overstappen. Dat klopt dus ook niet.”

Guy Wilmart (PS), OCMW-voorzitter in Anderlecht beaamt: “We hadden iemand die 700 euro werkloosheidsuitkering kreeg, haar man verdient als arbeider 2.400 euro. Zij zal geen recht meer hebben op een uitkering. Dat is nu eenmaal de wet.”

Maar Wilmart wil ook voorbij die wettelijke verplichtingen kijken. “Misschien betalen die mensen nog een auto af, of hebben ze hoge energiekosten. Plots daalt het gezinsinkomen met 700 euro. Uiteindelijk kan het zijn dat ze voor steun toch nog bij het OCMW komen aankloppen, omdat ze in de financiële problemen komen.”

Koffiedik kijken

Myriem Amrani ziet in Sint-Gillis uitsluitend 45-plussers aankloppen, terwijl er ook heel wat jongeren hun uitkering verliezen. “Wat me opvalt als ik de dossiers lees, is dat veel van die mensen wel al gewerkt hebben, maar op een bepaald moment geen stabiele carrière hebben kunnen opbouwen.”

De getroffen werklozen kunnen zelf ook op zoek gaan naar werk, maar het lijkt vandaag te vroeg om hier al effecten te zien op de OCMW’s. Wel bleek uit berekeningen van Actiris dat 13 procent van de 4.000 mensen die vandaag hun uitkering verliest een contract heeft aangeboden gekregen in de periode januari-oktober van vorig jaar. Het gaat dan voornamelijk om jongere werkzoekenden.

De OCMW’s verwachten alvast dat het veel drukker zal zijn in maart en april bij de twee volgende fases van de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd. Dan zullen er in heel Brussel 11.900 en vervolgens 13.300 mensen hun uitkering verliezen, tegenover een kleine 4.000 vandaag.

Hoeveel er uiteindelijk bij het OCMW zullen aankloppen blijft koffiedik kijken. De beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd is een ongezien experiment in België. “Het is heel moeilijk om het gedrag te voorspellen", zegt Pierre Verbeeren. "Gaan mensen toch aan de slag, of komen ze bij ons, en hoeveel, dat valt heel moeilijk in te schatten, en is zeker op basis van de eerste drie dagen die we nu achter de rug hebben, niet te zeggen".