‘Ik weiger cynisch te worden’: podcastmaker Laura Scheerlinck over true crime en Brussel

Vanuit haar huis in Schaarbeek ontrafelde podcastmaker Laura Scheerlinck al tientallen moordzaken in De volksjury, een van de meest beluisterde podcasts van Vlaanderen. Nu heeft ze een reeks klaar over de terreuraanslagen van 22 maart, binnenkort tien jaar geleden. “Het extreme gedachtegoed is in elk geval niet weg.”

Een introductie van Laura Scheerlinck gebeurt niet dikwijls zonder haar professionele wederhelft Silke Vandenbroeck, want De volksjury is een duoproject. Het zaadje ervoor ontsproot in 2017 tijdens een kotfeestje in Brussel. “Silke had journalistiek gestudeerd aan de VUB met mijn huisgenoten, ik was een jaar eerder afgestudeerd. In die tijd was Facebook nog een ding. Zij had daarop een truecrimepodcast gedeeld waar ik naar luisterde, ik had dat geliket en wij zijn aan de praat geraakt. We waren jong, dronken en zeiden plots: 'Willen wij dat ook eens proberen?'” Niet veel later zaten de twee in de inmiddels gesloten club Kumiko te brainstormen. “We wilden beginnen met een Belgische zaak en kozen voor de verdwijning van Christine Van Hees uit de jaren tachtig, die nog altijd niet is opgelost.”

Zeven jaar en 176 afleveringen later bereikt De volksjury ruim 400.000 luisteraars per maand en dingen ze straks voor het derde jaar op rij mee naar een Kastaar, Vlaanderens bekendste mediaprijs. Beide makers kunnen volwaardig leven van hun job: ze waren de eerste Vlaamse podcastmakers die dat financieel evenwicht bereikten.

Vandenbroeck verkaste inmiddels naar Antwerpen, maar Laura Scheerlinck is niet van plan om Brussel te verlaten. “Ik ben opgegroeid in Zaventem en altijd een fiere Brusselaar geweest”, vertelt ze in haar eigen wijk in Schaarbeek die ze als een klein dorp omschrijft. Aan de Louis Bertrandlaan komt ze aan met baret en poffer-winterlaarzen die ze naar eigen zeggen nooit uit de kast haalt tenzij het sneeuwt. “Geweldig, toch? Ik ben helemaal klaar voor een lading communiefoto's”, lacht ze.

Je bent nu een jaar zelfstandige en fulltime podcastmaker. Hoe loopt dat?
LAURA SCHEERLINCK: Het was een goede keuze. Ik heb tien jaar met veel liefde als filmproducent gewerkt, maar de combinatie was niet langer houdbaar. Ik was altijd moe. Overdag had ik mijn voltijdse job. 's Avonds begon een tweede shift van research, montages en shows of boeken schrijven. Als mensen mij vroegen waar ik nog naartoe werkte, moest ik steeds vaker toegeven dat ik vooral meer tijd met vrienden en familie wilde doorbrengen. Dat is gelukt. Ik heb als zelfstandige ook meer ruimte voor leuke projecten, zoals een samenwerking met Het Laatste Nieuws tijdens normale werkuren.

Kan je nog eens uitleggen waarover De volksjury precies gaat?
SCHEERLINCK: We bespreken per aflevering een moordzaak uit België of het buitenland en gaan samen op zoek naar de dader. In het begin waren dat vooral onopgeloste zaken of cold cases, maar dat is gaandeweg uitgebreid naar moorden in het algemeen. Zeker als wij een Belgische zaak brengen, krijgen we altijd veel berichtjes van luisteraars die het dorp herkennen of er ooit familie hadden. Ik heb diezelfde neiging. Als ik hoor dat een man in Evere, op amper enkele straten van mijn huis, is aangevallen met een harpoen, dan trekt die nabijheid mij aan (de zaak-Eric Vanderlinden uit 2007, red.).
Het maakt ook dat we thema's die ons raken vaker selecteren, zoals femicide, racisme en homofobie. We hebben nu eenmaal een groot platform om die zaken aan te kaarten. Ik ben zelf nooit geconfronteerd met partnergeweld, maar als vrouw herken ik me toch sneller in zulke verhalen dan in een moord op een professor die in de Andes ging wandelen. Ik ben geen professor en ik zou al helemaal niet in de Andes gaan wandelen.

Vanaf februari touren jullie met een derde liveshow door Vlaanderen, dit keer een whodunit in de Verenigde Staten van de jaren 1990. Waarom kom je er niet mee naar Brussel?
SCHEERLINCK: Dat vind ik zelf heel jammer, maar Brussel blijft een uitdaging. Terwijl ik zeker geloof dat we hier voldoende luisteraars hebben. Ze wonen gewoon meer verspreid dan in Antwerpen. Het fijne aan de grootstad is dat ik zo ook minder word herkend. We komen met de show wel naar culturele centra in de Vlaamse rand, zoals in Halle.

Je hebt al afleveringen gemaakt over seriemoordenaar Andras Pandy en over de mp3-moord op Joe Van Holsbeeck. Welke Brusselse zaken staan nog op de lijst?
SCHEERLINCK: Wat heel dikwijls getipt wordt, is de verdwijning van Jeanne in 1906. Dat meisje is in een winkelstraat verdwenen en later vermoord teruggevonden. De dader is nooit gevonden. Ik ga altijd goed op zaken uit die tijdsperiode, want je baseert je enkel op getuigenverhoren, crime scenes en de eerste vingerafdrukken. Er waren geen camerabeelden of DNA-onderzoeken. Ik zou ook graag een aflevering maken over de Marollenmoord uit 2007. Leopold Storme heeft toen zijn beide ouders en zus vermoord en hen nadien in tapijten gewikkeld. Hij is veroordeeld, maar heeft dat altijd ontkend.

In de Marollen vind je vandaag wel meer inspiratie voor moordzaken: in het drugs­milieu was daar al eens een grote folterzaak. Maar over dat soort Brusselse criminaliteit heb je het minder. Waarom?
SCHEERLINCK: Omdat ik niet te cynisch wil zijn. We brengen trouwens geen drugszaken in De volksjury. Die moorden kaderen vaak in grote criminele netwerken die wij moeilijk kunnen kaderen in één aflevering. In Nederland zijn er podcastmakers die dat wel proberen, maar we kennen allemaal het verhaal van journalist Peter R. De Vries, die er heel dicht op zat (De Vries werd in 2021 doodgeschoten, red.).

Waarom ging je ervan uit dat een gesprek over Brussel sowieso cynisch zou worden?
SCHEERLINCK: Oh, bij mij gaat dat cynisme honderd procent over het feit dat wij geen regering hebben. Meer dan vijfhonderd dagen stilstand, wat zal de impact daarvan worden? Krijgen sociale en culturele organisaties nog subsidies, zal het Justitiepaleis ooit af raken? We zijn de hoofdstad van Europa, maar het is alsof de nationale politici ons totaal onbelangrijk vinden. Daar kan ik echt verdrietig van worden.
Gisteren had ik door een autopanne een drie uur lange taxirit vanuit Poperinge. Leg dan maar eens uit aan chauffeur Johan die mij 's nachts moest afzetten in Schaarbeek dat het goed leven is in Brussel. Ik ben hier nog altijd gelukkig, maar ik vind het steeds moeilijker om Brussel te verdedigen als onze politici zelfs geen compromissen meer kunnen sluiten.

Er wordt wel amper openlijk tegen geprotesteerd. Zou jij dat doen? Je hebt een platform.
SCHEERLINCK: Waarom niet? Ik sta graag op de barricaden voor onderwerpen die ik belangrijk vind. Pas op, geen enkele politieke partij hoeft me te bellen. Ik wil gewoon snel een regering en een Brussel dat werkt. Het maakt me zelfs niet meer uit met wie.

In maart herdenkt Brussel de tiende verjaardag van de aanslagen in Zaventem en Maalbeek. Jullie komen nu al met een vierdelige podcastreeks daarover.
SCHEERLINCK: Ja, wij wilden absoluut de eersten zijn. (Lacht) Ik ga ervan uit dat de pers in maart wel met analyses zal komen over alles wat sindsdien is veranderd of aangepakt. Daar ben ik zelf benieuwd naar. Wij starten vooral met het ontstaan van Islamitische Staat in de Arabische wereld, de impact op Europa en ten slotte het gerechtelijk onderzoek in Brussel. Voor de vierde aflevering kunnen luisteraars zelf verhalen insturen.
Zelf heb ik vooral heftige herinneringen aan de periode voor en na de aanslagen: de militairen op straat, de eerste lockdown in Brussel na de aanslagen in Parijs … Ik ben toen eens bij een vriendin blijven slapen omdat de trams niet reden.

Het proces naar de aanslagen is afgerond, een echte cold case is dat niet. Blijven er nog veel losse eindjes onopgelost?
SCHEERLINCK: Het extreme gedachtegoed is in elk geval niet weg. IS is ontstaan uit Al Qaida, in de nasleep van de Arabische lente. Mensen wilden vrij zijn, maar kwamen zonder hun dictators in een machtsvacuüm terecht, waar extremisme is binnengeslopen. De Verenigde Staten zijn zich trouwens beginnen te moeien, en later keerde dat zich tegen hen en Europa.
Vandaag zie ik een Amerikaanse president een land binnenvallen met het risico op een machtsvacuüm. Kort geleden was er de terreuraanslag op Bondi Beach. De jongeren die zo'n aanslag plegen, twijfelen niet, zelfs niet tijdens hun proces. Ze blazen zichzelf op. Hoe ver moet je al zijn afgedwaald, en is dat alleen hun eigen schuld? Ik blijf missen wat we hieruit hebben geleerd.

Wat denk je zelf?
SCHEERLINCK: Ik denk dat we in allerlei richtingen polariseren. Dat maakt mij zeker angstig. Of het nu extreemrechtse, anarchistische of extreem gelovige jongeren zijn: het zijn jonge mensen die op zoek zijn naar zichzelf. We zijn dat allemaal geweest, maar die zoektocht is niet voor iedereen zo uitdagend.
Ik weet dat slachtoffers daar geen boodschap aan hebben, maar ik vind dat wij als maatschappij, als gezin en ouders de verantwoordelijkheid dragen om kinderen daarin te begeleiden. Ik hoop dat we op dat vlak al meer actiepunten kunnen afvinken dan vijf jaar geleden. De aanslagen waren gruwelijk, maar misschien waren die jongeren tegelijkertijd een vogel voor de kat.

Heeft je podcast je milder gemaakt voor daders, denk je?
SCHEERLINCK: Ik vind nog altijd dat wie feiten pleegt daarvoor gestraft moet worden, maar ik ben wel hoopvol geworden over de andere kant van de misdaadwereld. Ik heb al tal van empathische wetsdokters, psychiaters, advocaten en politiemensen ontmoet, die ons spontaan berichtjes sturen om extra toelichting te geven en die aan bod komen in onze specials en onze boeken. Dat zijn mensen die leven voor hun job en écht een oplossing willen voor slachtoffers en nabestaanden.
Ik word trouwens ook hoopvol door onze luisteraars. Na de aflevering over Semira Adamu (Nigeriaanse vrouw die in september 1998 stikte in een kussen in een vliegtuig bij een uitzetting door ons land, red.) liet iemand weten dat haar ouders extreemrechts waren, maar dat wij haar inzicht hadden gegeven in racisme.

Was je niet liever misdaadjournalist geworden?
SCHEERLINCK: Neen, ik hou van verhalen vertellen, maar het liefst wanneer die afgerond zijn. Een zaak dag na dag opvolgen, ligt me minder. Ik heb lang gezegd dat ik wou kunnen leven van mijn podcast. Ik wil dat blijven doen en hoop nu vooral dat meer podcastmakers die kans zullen krijgen in de toekomst. Zolang er overal in de wereld moorden blijven gebeuren, kunnen wij blijven doorgaan.

'De volksjury, terreur vlakbij' wordt van 8 tot en met 29 januari in vier afleveringen gelanceerd via de reguliere podcastkanalen.