Influencer Anna-Livia Smekens: 'Durf te benoemen wat verkeerd loopt in Brussel'

Anna-Livia Smekens (27) passeerde afgelopen jaar stijlvol door vier afleveringen in De Slimste Mens ter Wereld, was ambassadeur voor de Week van de Jonge Mantelzorger en deelt haar leven in Brussel al jaren met meer dan 120.000 volgers op Instagram. “Jongeren uit Molenbeek zijn misschien de laatste concentratie van Belgen die én Frans én Nederlands spreken.”

'Brugge-Brussel-Belgium', staat te lezen in de Instagram-bio van Anna-Livia Smekens. “West-Vlaanderen is letterlijk en figuurlijk een buitenhoek”, zegt ze. “Mijn ouders hebben me opgevoed met een heel open blik en nieuwsgierigheid naar anderen. Ik besefte al snel dat België meer te bieden heeft dan het kleine Brugge, – hoe graag ik mijn roots ook zie.”

Hoe ben je dan in Brussel terechtgekomen?

Smekens: Na een tussenstop in Gent ben ik in Brussel beland omdat ik aan de VUB wilde studeren, maar zelfs die aanpassingsperiode in Gent kon me niet voorbereiden op de miljoenenstad die Brussel is. In het begin was ik totaal overweldigd door alle indrukken. Ik zat op kot in Anderlecht bij mijn halfzus, voor de rest kende ik niemand.

Gaandeweg heb ik leren houden van de grootstad. In het begin voelde die heel individualistisch aan, omdat ik geen gemeenschap rondom me had en de juiste plekken nog niet kende. Nu hou ik ervan hoe je volledig kunt opgaan in de melange van toeristen en verschillende culturen. Ik ben heel dankbaar voor die anonimiteit.

Wat heeft Brussel volgens jou meer te bieden dan Brugge of zelfs Gent?

Smekens: Voor mij is Brussel onuitputbaar. Het is niet één stad, maar eerder een aaneenrijging van kleine clusters en entiteiten. Als je hier komt wonen, leer je best eerst één entiteit kennen in plaats van de hele stad in één keer te willen leren kennen. Voor mij is het een cadeau om na zoveel jaren nog plaatsen te ontdekken die ik tevoren niet kende. Het is heel speciaal om te zien hoeveel verschillende samenlevingen er op zo'n kleine perimeter bestaan.

Schrikte het stigma rond de stad je af?

Smekens: Ik heb daar nooit last van gehad. Uiteraard schrik je de eerste keren als je bepaalde dingen meemaakt die minder positief zijn. Ik merk ook wel dat er in bepaalde buurten een gespannen sfeer hangt, maar écht geweld tegenover mij … dat heb ik nog niet meegemaakt. Wel heb ik al heftige dingen zien gebeuren, waarvoor ik de politie moest inschakelen. Zo was ik ooit getuige van een steekpartij in het centrum en nog niet lang geleden zag ik iemand in elkaar geslagen worden aan metrostation IJzer.

Daarbij valt me op hoe iedereen in zulke situaties toekijkt of voorbijloopt zonder in te grijpen, omdat ze redeneren: ik moet ergens zijn, iemand anders doet het wel. Daardoor verzwakt de sociale controle en ontstaat een omstandereffect. Als we voor elkaar willen zorgen en een gezonde stad willen, moeten we niet alleen onze eigen omgeving ter verantwoording roepen, maar iedereen in het straatbeeld.

Kan dat laatste van Brussel weer een gezonde stad maken?

Smekens: De politiek laat het na om de realiteit te benoemen waar veel inwoners mee te maken krijgen. Terwijl ik denk dat het voor veel Brusselaars een opluchting zou zijn om politici te horen zeggen: de straten zijn inderdaad vuiler en onveiliger, en we gaan daar iets aan doen. In plaats daarvan lijkt het alsof ze een soort alternatief universum creëren, waarbij de focus alleen ligt op hoe mooi en fantastisch Brussel is. Ja, dat is het óók, maar er zijn evengoed problemen die we moeten durven te erkennen.

Een tegenargument is dat er weinig te beginnen valt tegen zulke problemen, omdat ze eigen zijn aan grootsteden.

Smekens: Dat is voor een deel zeker waar. Het kan onmogelijk perfect lopen als er zoveel mensen samenleven op relatief beperkte oppervlakte, maar nu wordt er vaak in twee uitersten gedacht: de stad is óf in verval óf fantastisch. Ik mis soms een middenweg. Pretenderen dat alles oké is, lost op termijn niets op. Tegelijkertijd moeten we ook niet doen alsof we in een levensechte GTA 5 (gewelddadige videogame, red.) wonen hé. Ça va wel.

Toch denken velen vooral op die laatste manier over Brussel, en dat wordt gevoed door de manier waarop de stad vaak in het nieuws komt. Ik wil vechten tegen dat imago, want het strookt naar mijn gevoel niet met de levenskwaliteit. Tegelijk mogen we het ook niet verbloemen, want alleen door bepaalde systemen te doorbreken kan er echt iets veranderen.

Is dat een van de redenen waarom je bijles geeft aan jongeren uit Molenbeek?

Smekens: Dat is gegroeid uit de lerarenopleiding die ik begon na mijn master kunstwetenschappen en archeologie. Voor mijn stage moest ik naschoolse ondersteuning geven, en dat beviel me zo dat ik besloot om het te blijven doen, ook toen ik die opleiding stopzette. Dat is intussen twee jaar geleden.

Ik doe dat inderdaad deels om de voeling met mijn stad niet te verliezen, en om niet in een soort alternatieve realiteit te leven. Maar ik geloof ook gewoon heel erg in Brusselse jongeren. Als ik kijk naar mijn leerlingen en de manier waarop er soms in de media wordt gesproken over de jeugd: dat staat voor mij in schril contrast met elkaar. Ook het onlinecontact dat ik met een jonger publiek heb, versterkt mijn geloof in de generaties die na mij komen.

Tegelijkertijd wil ik me niet voordoen als een white saviour en mijn engagement te pas en te onpas aanhalen. Ik vind het heel normaal dat je op een manier je steentje bijdraagt aan de gemeenschap, want enkel zo kunnen we allemaal meebouwen aan een betere stad.

Probeer je anderen te mobiliseren om hetzelfde te doen?

Smekens: Ik besef goed genoeg dat sommigen minder ruimte hebben voor vrijwilligerswerk dan ik. Ik bevind me in een geprivilegieerde positie en heb de tijd, ruimte en veerkracht om dat te doen. Dat ligt anders als je elke dag een nine to five hebt. Daarom zal ik nooit fronsend naar mijn omgeving kijken als die niet hetzelfde doet als ik.

Wat leer jij van je leerlingen?

Smekens: Veel, toch wel. Ik leer uiteraard veel bij over hun cultuur: veel leerlingen die ik help zijn praktiserend moslim. Net zoals zij mij vragen hoe ver Brugge van de zee ligt, leer ik waarom zij vasten tijdens de ramadan, waar dat gebruik vandaan komt, en hoe hun ouders daar tegenover staan.

Ik kijk vooral op naar hun meertaligheid. Ze zijn de laatste concentratie van Belgen die niet óf Frans óf Nederlands spreekt, maar beide, en vaak zijn ze nog een derde taal machtig ook. Ik vind dat de Brusselse jeugd, en Brusselaars in het algemeen, daar heel weinig erkenning voor krijgen.

Merk je dat maatschappelijke problemen ook leven onder Brusselse jongeren?

Smekens: Ik merk wel dat maatschappelijke problematieken hen sneller bereiken, omdat ze er vaker mee in aanraking komen. Ze stellen mij bijvoorbeeld veel vragen over de politiek, waarom er geen regering is.

Dat terzijde: elke leerling heeft een eigen persoonlijkheid en eigen interesses. Brusselse jongeren worden vaak over één kam geschoren, maar elk kind differentieert zich. Dat wordt vaak vergeten. 'De Brusselse jeugd', wat betekent dat eigenlijk? Ik hoor niemand spreken over 'de Vlaamse jeugd'.

Merk je dat zij lijden onder het lerarentekort in het Brusselse onderwijs?

Smekens: Brusselse scholen doen enorm hun best, maar er is echt een nijpend tekort aan middelen. Het is een combinatie van te grote klassen, leerkrachten die uitvallen en het gebrek aan tijd om een persoonlijkere band op te bouwen met leerlingen en hen écht te begrijpen. Ik merk dat zij zich snel geviseerd voelen, omdat ze ervan uitgaan dat er op een bepaalde manier naar hen wordt gekeken. Soms is dat terecht, soms ook niet – soms gaat het over onzekerheden die zij geïnternaliseerd hebben.

Veel zou vermeden kunnen worden door dialoog, maar die ontbreekt vaak. Al besef ik evenzeer dat die opmerking vanuit mijn positie als vrijwilliger makkelijk te maken is. Ik heb veel meer tijd en bewegingsvrijheid, en moet me alleen met die leerlingen bezighouden. Natuurlijk krijg ik zo een persoonlijkere band met hen. Die situatie is helemaal anders als je je les moet geven in vijftig minuten en ondertussen weet dat je leerlingen daarna twee uur studie hebben, omdat een collega al wekenlang out is. Ik wil absoluut niemand met de vinger wijzen.

Wat alles bovendien in stand houdt, is dat de paar scholen die wel goed draaien ook de beste nieuwe werkkrachten aantrekken. Dat is pijnlijk, want elk kind heeft recht op kwalitatief onderwijs, en momenteel kan dat niet worden geboden. Net zoals elk district recht heeft op een regering, wat ons ook niet geboden wordt. Wat die – onbestaande – regering aan het uitsteken is bij de onderhandelingen, vind ik de schaamte voorbij. Ik kan er niet bij dat zij worden doorbetaald om de al wankele reputatie van een stad volledig naar de knoppen te helpen. Ik begrijp niet hoe zij nog kunnen slapen.

In welke zin helpen zij die reputatie volledig naar de knoppen?

Smekens: Er werd altijd al gezegd: Brussel draait zo goed als vierkant. Ze kunnen niet overeenkomen met elkaar. Alles duurt te lang. Het is een rompslomp. Alles ligt open. Er is geen geld meer. En nu is het in principe echt zo. Alle clichés over deze stad lijken dankzij hen bevestigd. Bedankt.
Ik wil kunnen blijven zeggen dat ik een trotse ingeweken Brusselaar ben. Ik wil zo graag die trots kunnen behouden en deze stad blijven verdedigen, maar ik heb niet eens een beleid om te verdedigen. Ik heb geen poot om op te staan. Ik vraag mij af of zij wel goed beseffen hoe moeilijk het zal zijn om een beleid te herstellen dat al meer dan 500 dagen stilligt.

Overweeg je om net zoals Brihang terug te keren naar Brugge?

Smekens: Zeker niet. Ik blijf Brussel fantastisch vinden. De drukte kan overweldigend blijven, maar ik ben nog niet klaar met deze stad. Klaar met het beleid ben ik wel.

Voelt het intussen volledig als thuis aan?

Smekens: Brussel is een kruispunt, een culminatie van veel mensen die samenkomen. Ik zie zoveel fantastische initiatieven en veerkrachtige inwoners die, ondanks alles, de wilskracht hebben om te blijven doordoen omdat ze Brussel zo graag zien.

De grap is dat ik veel meer vertrouwen heb in die veerkracht dan in wie nu aan de onderhandelingstafel zit. Dat er twee weken geleden mensen voor het onderhandelingskwartier protesteerden, en hun liefde voor de stad nooit zullen opgeven door een falend beleid: dat is wat deze stad recht houdt.