Meer dan 100 grondslapers in de gevangenis van Haren: ‘Dit is geen opslagplaats’

De top van het Gevangeniswezen slaat alarm nu het aantal grondslapers in Belgische gevangenissen opnieuw boven de zeshonderd is uitgekomen. 101 onder hen verblijven in de gevangenis van Haren, zo meldt de instantie aan BRUZZ. "We voelen ons in de steek gelaten."

De gevangenis van Haren heeft normaal gezien een operationele capaciteit van zo’n 1.340 gedetineerden, stelt Valerie Callebaut, woordvoerder van het Gevangeniswezen. Volgens haar zijn er momenteel geen grondslapers in de gevangenis van Sint-Gillis, "maar ook daar is er overbevolking", aldus Callebaut.

In een uitgebreide reactie op de nieuwste cijfers pleit directeur-generaal van het Gevangeniswezen Mathilde Steenbergen deze week voor "uitzonderlijke noodmaatregelen" en extra personeel. Ze schuift daarbij expliciet de mogelijkheid naar voren dat tijdelijk ook politie of leger kunnen worden ingezet om grondslapers te bewaken en zo de druk op het personeel te verlichten.

Volgens Steenbergen is de situatie "onhoudbaar" geworden. Ze spreekt over een combinatie van structurele overbevolking, een chronisch personeelstekort en een fors toenemende werkdruk. Daardoor wordt het voor cipiers "bijzonder moeilijk - en vaak onmogelijk - om hun wettelijke opdracht correct, veilig en menswaardig uit te voeren".

'In de steek gelaten'

Maandenlang leefde er binnen de instellingen nog hoop op verbetering, klinkt het, maar die is volgens haar intussen omgeslagen in ontgoocheling. "Vandaag overheerst het gevoel in de steek gelaten te zijn. De realiteit op het terrein is harder dan ooit, terwijl daadwerkelijke versterking uitblijft."

De directeur-generaal vraagt daarom "dringend hulp" en sluit uitzonderlijke ingrepen niet uit. Indien nodig moeten volgens haar andere veiligheidsdiensten tijdelijk inspringen. Steenbergen formuleert het scherp: "Desnoods moeten het leger of de politie tijdelijk instaan voor het overnemen en bewaken van grondslapers." De huidige toestand noemt ze "onveilig, onmenselijk en onaanvaardbaar voor gedetineerden én voor personeel".

In haar boodschap wijst ze ook op de juridische en financiële gevolgen van de aanhoudende overbevolking. België werd de voorbije jaren meermaals veroordeeld door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens omwille van detentieomstandigheden. "De financiële gevolgen van deze veroordelingen lopen ondertussen in de miljoenen euro's. We verspillen belastinggeld aan schadevergoedingen omdat we weigeren te investeren in oplossingen", luidt het.

'Meer dan een opslagplaats'

Tegelijk benadrukt Steenbergen dat het probleem verder reikt dan enkel een tekort aan capaciteit. Een gevangenis mag volgens haar niet worden gereduceerd tot een bewaarplaats. "Een gevangenis is geen opslagplaats, maar een schakel in de samenleving. Wie terugkeert zonder begeleiding, zonder perspectief en zonder opvolging, hervalt sneller."

Investeren in voldoende en goed ondersteund personeel betekent volgens haar investeren in toezicht, begeleiding en orde, en dus ook in minder recidive en meer maatschappelijke veiligheid.

'Grondslapers moeten weg'

Naast structurele versterking vraagt ze ook onmiddellijke noodmaatregelen. Ze spreekt over een "administratieve kafka" die snelle aanwervingen belemmert en stelt dat trage procedures niet langer verenigbaar zijn met de acute noodsituatie. De kern van haar oproep is helder: "De grondslapers moeten weg."

Volgens Steenbergen staan de huidige omstandigheden haaks op de wetgeving rond welzijn op het werk en op elementaire normen van veilig en gezond werken. "Wij vragen geen luxe. Wij vragen de minimale middelen om onze opdracht naar behoren te kunnen uitvoeren. De tijd van uitstel is voorbij."

Defensieminister Theo Francken (N-VA) heeft al laten weten dat hij niet meteen nee zegt tegen de inzet van militairen in de gevangenissen. "Militairen zijn geen cipiers, maar deze situatie is onhoudbaar", schrijft hij in een post op X. Daarbij haalt hij ook uit naar Steenbergen, die als kabinetschef van voormalig minister van Justitie Paul Van Tigchelt (Anders), "het probleem zelf mee veroorzaakt" zou hebben.

Het Gevangeniswezen wenst niet te reageren op de post van de minister van Defensie.