Moraalfilosoof Loobuyck: 'Heisa rond kerststal is onderdeel van cultuuroorlog'

Moraalfilosoof Patrick Loobuyck noemt de golf van kritiek op de artistiek ingevulde kerststal op de Grote Markt 'opgepookt door de stroming die een cultuuroorlog wil aanwakkeren'.

Op sociale media regent het kritische reacties op de kunstzinnige invulling van de kerststal op de Grote Markt van Brussel. Ontwerpster Victoria-Maria Geyer koos voor gezichtloze figuren opgebouwd uit textiel, in een doorzichtige tent, maar dat vinden velen heiligschennis.

"Soumission - in Europa mag je alles zijn behalve Europeaan, je mag alles vieren behalve eeuwenoude christelijke tradities. En dan te bedenken dat niemand ooit om deze lafheid heeft gevraagd", schrijft opiniemaakster Mia Doornaert.

Georges Dallemagne, schepen in Sint-Pieters-Woluwe voor Les Engagés, noemt de figuren "zombies" en "patchwork van slechte smaak".

"Ik ben opgegroeid met gezellige kerststallen, Sinterklaas en zwarte Piet, Pasen (en Paaseieren) en alle christelijke tradities die dit land hebben gevormd", reageert politicoloog Fouad Gandoul, werkzaam bij ACV Limburg en zoon van een Marokkaanse mijnwerker. "Wat vandaag gebeurt, is ronduit absurd: een kleine, zelfverklaarde progressieve bovenlaag schaft stap voor stap onze eigen cultuur af in naam van een hol begrip van 'inclusie'."

En zelfs Rode Duivel Thomas Meunier moeit zich ermee. "We raken de bodem… en we blijven verder graven", schrijft hij op X.

Wat is er aan de hand? Volgens godsdienstwetenschapper en moraalfilosoof Patrick Loobuyck (UGent en UAntwerpen) moeten we de bredere context zien.

De ontwerpster van de kerststal zegt een "evenwicht tussen erfgoed en creativiteit" gezocht te hebben, door "de gebruikelijke codes te vernieuwen, zonder de symbolische betekenis uit te wissen". Maar veel mensen vinden klaarblijkelijk dat die symbolen wél aangetast zijn.

Patrick Loobuyck: "Je moet de kritiek zien als onderdeel van de cultuuroorlog. Daarbij wordt er een tegenstelling geframed tussen 'het gewone volk' en krachten die de eigenheid van dat volk willen afbreken. Daarbij wordt meestal verwezen naar de 'linkse multiculturele elite' of naar alles wat van buitenaf komt, waarbij men ook naar moslims verwijst."

"De atypische kerststal wordt dan een bedreiging genoemd voor 'wie we zijn', terwijl het volgens mij gewoon een poging is om op een vernieuwende manier iets rond de kerststal te doen."

"Maar het is een gevoelig thema. Het paradoxale is dat de westerse samenleving nog nooit zo seculier is geweest - slechts een kleine minderheid gaat nog naar de mis - en toch vinden we het blijkbaar superbelangrijk. Mijn inschatting is dat de praktiserende katholieken meer openstaan voor creatieve interpretaties van de kerststal dan de mensen die er nu zo'n heisa rond maken. Die laatste groep doet dat niet om religieuze redenen; maar om de cultuuroorlog aan te wakkeren."

De meest gehoorde kritiek is dat Maria, Jozef, Jezus en de Drie Koningen geen gezichten gekregen hebben. Die 'depersonalisering' wordt gelinkt aan het verbod in de Islam om God af te beelden.

"Maar er wordt al eeuwenlang creatief omgegaan met het tafereel. Soms zijn de beelden levensecht en soms niet. Dat is van alle tijden. Ik herinner me uit mijn jeugd rieten poppen gemaakt uit twijgjes. Nogmaals: een bepaalde strekking pookt valse tegenstellingen op."

Ook de vervanging van de traditionele kerststal door een stoffen tent roept weerstand op.

"Lees de Bijbel. Daar staat nergens letterlijk dat Jezus in een stal geboren is. En dan nog: die versie staat maar in een van de twee evangeliën die een kerstverhaal hebben, in de andere gaat het om een thuisbevalling. In het ene evangelie komen de Drie Wijzen voor, in het andere de herders. De volkstraditie heeft die samengebracht, maar dat klopt dus niet volgens de teksten. De twee overige evangelien hebben zelfs niet eens een kerstverhaal. Kortom: de kerststal die we nu kennen, is gebaseerd op volkstraditie. Er is niet zoiets als de historisch correcte kerststal en dat schept ruimte voor creatieve interpretaties."

Als een deel van de bevolking die traditionele afbeeldingen zo belangrijk vindt, moet een stadsbestuur daar dan geen rekening mee houden?

"Ik heb toch sterk de indruk dat die gevoeligheden opgefokt worden. Kijk: wat volgens mij moeilijk te verdedigen zou zijn, is dat een stadsbestuur een bepaalde katholieke traditie helemaal uitwist, bijvoorbeeld door helemaal geen kerststal te zetten. Dat lijkt me niet verstandig. Maar van zo'n uitwissing is in dit geval geen sprake, het gaat alleen om het creatief omgaan met een traditie door een kunstenaar. En zoals gezegd: dat is niet nieuw."

Een ander punt van kritiek dat al enkele jaren terugkeert: Brussel spreekt officieel niet meer van een 'Kerstmarkt', maar van 'Winterpret'.

"Wat mij betreft hoeven de benamingen niet seculier gemaakt te worden en mogen de verwijzingen naar Kerst blijven, net zoals we van de kerstvakantie blijven spreken. Kerstmis is vandaag eigenlijk een 'catho-laïque' feest: het komt voort uit de katholieke traditie, maar ook anders- en niet-gelovigen vieren het. Ik denk niet dat er veel vraag is vanuit de bevolking om alle verwijzingen naar Kerst te schrappen."

Ter info, de kerststal van Geyer zal in principe ook de komende kerstperiodes op de Grote Markt staan, want het contract dat ze won na een openbare aanbesteding is geldig voor vijf jaar.