Moskeeën willen massaal uitbreiden: ‘Mensen moeten nu soms buiten bidden’

Van een extra verdieping bijbouwen tot een volledig gebouwenblok opkopen: zeker een veertiental moskeeën in Brussel wil binnenkort uitbreiden. Donaties van gelovigen en gebrek aan ruimte vormen de motor van die expansie. "Ik vraag om vroeg te komen voor het gebed, want vol is vol."

“Salam aleikum broeders en zusters”, klonk het in februari op de Facebookpagina van de Al Firdaws-moskee in Schaarbeek. “Het project voor de nieuwe moskee vordert zeer goed, Alhamdulillah! De nieuwe locatie zal ons, als God het wil, in staat stellen om geschikte gebedsruimtes voor mannen en vrouwen en een ruimte voor het onderwijzen van de Koran en Arabisch aan onze kinderen te bieden.”

Al Firdaws is niet het enige gebedshuis dat geld inzamelt voor expansieplannen. Op basis van aankondigingen op sociale media telde BRUZZ zeker een veertiental geplande aankopen, lopende verbouwingen of zelfs nagelnieuwe complexen.

Zo liet de El Chatibi-moskee in Laken begin maart weten al 1 miljoen euro te hebben opgehaald met donaties voor de geplande aankoop van een aangrenzend complex van maar liefst 1.400 vierkante meter. Het gaat om een loods die - in een filmpje van een jaar geleden - nog vol auto-onderdelen stond en omringd is door stadstuintjes. De aankoop, waarvoor nog 270.000 euro nodig is, moet meer plaats bieden voor de erediensten. Tegelijk zou een deel ervan verhuurd worden, wat blijvende inkomsten moet garanderen.

In Brussel-Stad mikt Al-Jadid in de Lemonnierlaan dan weer op 1,1 miljoen euro voor de acquisitie van een aanliggend gebouw, terwijl Centre El Hikma in Vorst 400.000 euro wil ophalen om een extra verdieping op het bestaande patrimonium op te trekken. “Om onze educatieve, spirituele en sociale activiteiten verder te ontwikkelen”, klinkt het.

Het Centre Malik Ibn Anas in Ganshoren droomt intussen luidop van "de eerste moskee van Ganshoren" en in de Esseghemstraat in Jette is het islamitische gebedshuis van de vzw Averroes in volle aanbouw. In 2019 botste dat project nog op een 'njet' van de overlegcommissie, onder meer uit vrees voor mobiliteitsperikelen en geluidsoverlast, maar begin vorig jaar kreeg het dan toch groen licht.

Midden februari stond de teller voor het project al op 1 miljoen euro, maar het doel blijft 2,5 miljoen. Het gebouw van vier verdiepingen - dat volgens de tender van de architect zeer modern aandoet - moet behalve in een gebedsruimte ook voorzien in leslokalen, een conferentiezaal, een ontspanningsruimte met cafetaria en zelfs een fitnesszaal.

Tot de nok gevuld

Plaatsgebrek is de meest voorkomende verklaring voor de uitbreidingsplannen. “Op vrijdagen en tijdens de feestdagen zit de gebedsruimte echt vol”, vertelt Karim Abbas van de Assouna-moskee in Anderlecht. Vrijdag is traditioneel de belangrijkste gebedsdag voor moslims, waarbij het in principe verplicht is om naar de moskee te komen.

“Meestal is er dan een capaciteitstekort van tien procent, maar op de grote feestdagen, zoals bij het Offerfeest en aan het einde van de ramadan, loopt dat op tot zeker 25 procent", aldus Abbas. "Vier- tot vijfhonderd gelovigen vinden dan geen plaats. Als oplossing moet het bestuur aan de gemeente vragen om in de straat te mogen bidden.”

De moskee zette onlangs een inzamelactie op poten om 500.000 euro op te halen en een aangrenzend gebouw te kopen.

Ook Al-Azhar in Sint-Joost begon een tijd terug een inzamelactie, om precies dezelfde reden. “Bij ons kunnen vandaag driehonderd mensen binnen”, vertelt vertegenwoordiger Hassan Lamarti. “Op vrijdagen en tijdens de ramadan zou dat echter het dubbele moeten zijn.”

Lamarti zegt de grotere ruimte ook te willen gebruiken voor humanitair werk. “Bijvoorbeeld om maaltijden te bereiden voor mensen die het nodig hebben. Of voor begrafenissen. Veel ouderen die overlijden wonen in een klein huis, waardoor er te weinig plaats is voor mensen om te komen rouwen. Dat zou dan voortaan in de nieuwe ruimte kunnen plaatsvinden.”

Plaats voor vrouwen en jongeren

Omdat het in België verboden is om de religie van mensen te registreren, bestaan er geen exacte cijfers over de evolutie van het aantal moslims. Schattingen variëren meestal rond de 25 procent van de Brusselse bevolking. Zeker is wel dat hun aantal de voorbije jaren is toegenomen onder invloed van migratie en het aantal geboortes.

“De gebedshuizen zullen zeker niet iedere dag goed gevuld zijn”, vertelt Corinne Torrekens, islamdeskundige aan de Franstalige, Brusselse universiteit ULB. “Feit is wel dat veel moskeeën dertig of veertig jaar geleden vaak ontstonden in kleine huisjes. Er was dus vanaf het begin niet erg veel ruimte ter beschikking.”

Ze ziet tegelijk enkele tendensen die de druk op gebedsruimtes kunnen verhogen. “Er worden nu minder overledenen gerepatrieerd, zoals bij migranten van de eerste generatie de gewoonte was. Die ceremonies vinden tegenwoordig vaak plaats in een moskee.”

Daarnaast nemen vrouwen ook almaar meer plaats in in de islam. “Terwijl de bidruimtes voor vrouwen op de meeste plaatsen nu nogal geïmproviseerd zijn. Het zijn vaak kleinere ruimtes aan de zijkant, waar ze soms de imam bijna niet kunnen zien of horen.”

Mohamed El Farhaoui, actief binnen de Al Ansar-moskee in Schaarbeek en de Brusselse federatie van moskeeën, schat het Brusselse capaciteitstekort op 15 procent. “We vragen mensen om zeker vroeg genoeg te komen, want vol is vol. Parkeerplaats is daarbij een belangrijk knelpunt: ik spoor gelovigen altijd aan om het openbaar vervoer te nemen.”

Ook El Farhaoui wijst erop dat vooral vrouwen en jongeren meer plaats nodig hebben. “De moskee moet een plaats kunnen innemen in het leven van de jongeren. Wij proberen jongeren immers te beschermen. Ze moeten hun tijd nuttig gebruiken in plaats van buiten rond te hangen. Dat zijn taken die van ons verwacht worden, maar dat kan allemaal niet gratis.”

Lees verder onder de foto.

Giften

Opvallend is dat moskeeën voor grote investeringen bijna volledig afhangen van donaties. Voor ULB-professor Torrekens komt dat evenwel niet als een verrassing. “Alle moskeeën in Europa draaien volledig op giften. De zakat ('reiniging' in de vorm van aalmoezen, red.) is een pijler van de islam.”

Dat bevestigt Karim Abbas van Assouna. “De gelovigen betalen alles. Zonder giften was er zelfs geen water, wat nochtans echt nodig is voor de reinigingsrituelen. Niet de gemeente, noch de federale regering, noch instanties in het buitenland komen met geld over de brug: alles is mogelijk dankzij de vrijgevigheid van onze gelovigen.”

Om het project in Jette bijvoorbeeld te financieren, sprak de imam al meerdere malen expliciet uit niet afhankelijk te willen zijn van fondsen uit Saudi-Arabië.

Om aanspraak te maken op overheidssteun moet een moskee erkend zijn, maar die procedure neemt makkelijk jaren in beslag. Brussel telt een 25-tal erkende moskeeën, maar daarnaast nog tientallen niet-erkende. “Wij wachten al tien jaar”, vertelt Abbas.

Volgens Mohamed El Farhaoui zou de staat van die erkenning nochtans een prioriteit moeten maken. “Dat zou moskeeën financieel en administratief helpen, zodat ze goed geïntegreerd raken in de samenleving.”