Na de rellen met boze scholieren: 'Over krapuul en bootcamps spreken, lost niets op'

De scholierenrellen leggen de moeilijke relatie tussen jongeren en de politie bloot. Ondanks polarisering door sociale media en politici moeten we toch proberen de dialoog te herstellen, vindt criminologe Sofie De Kimpe (VUB).

De betogingen tegen de besparingen in het Franstalig onderwijs ontspoorden in rellen waarbij het er soms hard aan toe ging. De politie gebruikte het waterkanon en traangas tegen de tieners, die fietsen in brand staken en vernielingen aanrichtten.

Hoe kon het zo foutlopen? Sofie De Kimpe, professor criminologie aan de VUB, wijst op het samenspel van verscheidene elementen.

“Vooreerst mogen we de fundamentele emotie bij de jongeren niet onderschatten. Ze zijn echt boos omwille van de besparingen in hun onderwijs. Typisch voor jongeren is dat ze de grenzen aftasten, waardoor ze misschien verder durven te gaan dan volwassen betogers. De groepsdynamiek en de versterkende kracht van sociale media doen de situatie verder escaleren.”

“Voeg daar nog de spanningen aan toe die al langer bestaan tussen specifiek de jongeren uit Brussel en de politie, en er is niet veel nodig om het vuur aan de lont te steken. De politie is hier wel de professionele partij, waarvan je verwacht dat ze de slimste is in haar aanpak.”

Onwennige politie

De Brusselse politie leek verrast, wat erop wijst dat de gebruikelijke negotiaties met de organisatoren voorafgaand aan een betoging hun effect misten. De stoere anti-rellenuitrusting werkte bovendien als een lap een stier.

“De politie was aan het strugglen en wist niet altijd goed welke houding aan te nemen”, zegt De Kimpe. “Voor mij is het belangrijk dat dit jongeren zijn, die zich anders gedragen en waarmee de politie anders dient om te gaan.”

Polarisering

De beelden van de Brusselse ‘stormtroopers’ die heel jonge betogers hardhandig aanpakken, gaan via sociale media de wereld rond via accounts die politiegeweld aan de kaak zeggen te stellen. De Franstalige mensenrechtenliga sprak van een "disproportioneel politieoptreden".

Ondertussen heeft de Brusselse politie ook een intern onderzoek geopend naar wangedrag, zo liet burgemeester Philippe Close (PS) weten. Een agent zou een extreemrechts symbool hebben gedragen, anderen zouden seksistische en transfobe uitspraken hebben gedaan.

"Dit is een goede reactie van de burgemeester, want het is duidelijk dat er agenten hun boekje te buiten zijn gegaan", stelt De Kimpe. "Uit rapporten van het Comité P en ook uit literatuur blijkt al langer dat extreemrechts zich aangetrokken voelt tot de politie. Dit soort excessen moet je onmiddellijk aanpakken en die mensen moet je uit het korps verwijderen, anders geef je het signaal dat het kan. Dit is een gemiste kans voor het vertrouwen in de politiewerking. Alweer een deuk in het imago."

Rousseau en Francken

Aan de andere kant sprak Vooruit-voorzitter Conner Rousseau van “krapuul in Brussel” dat op bootcamp gestuurd moet worden, een idee waar minister van Defensie Theo Francken (N-VA) wel oren naar heeft.

“Alle politiemensen afzetten als gewelddadige fascisten, is niet terecht", benadrukt De Kimpe. "Ze hebben als taak de stad te beschermen en proberen dat zo goed mogelijk te doen. Aan beide kanten is opkloppen fout. Ik vind het daarom ook niet kunnen dat politici de jongeren ‘krapuul’ noemen, nog voor we weten wie precies voor de vernielingen verantwoordelijk is. Hetzelfde geldt voor politici die de term ‘Brusselse jongeren’ gebruiken als synoniem voor probleemjongeren.”

Kindtoets

Hoe moet het dan verder? “We moeten als samenleving op zoek naar verbindende taal en nuance, hoe moeilijk dat ook is in deze tijden van sociale media. Wat we in elk geval moeten vermijden, is dat we van de jongeren de zondebok van de maatschappij maken.”

“De politie wist geen raad met de jongeren. Dat illustreert nogmaals het belang van de kindtoets, waar zowel het Kinderrechtencommissariaat als de wetenschap voor pleit. Dat moet de politiediensten meer training geven in hoe ze met minderjarigen moeten omgaan.”

De kindtoets werd door minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) beloofd tegen januari 2026, maar is er nog niet. "Vorige week verscheen wel een document waarin staat dat politiepraktijken kidsproof moeten worden, maar er is weinig duidelijkheid over hoe", besluit de criminologe.