Nieuw burger­onderzoek meet (on)veiligheids­gevoel in real time via GPS-app

Onderzoekers van de VUB hebben een app ontwikkeld om het veiligheidsgevoel van mensen in Brusselse straten in real time te meten. De app ‘Moment’ is vanaf maandag beschikbaar en zal worden gebruikt voor grootschalig burgeronderzoek.

Een ongemakkelijke blik. Afval op straat. Gebrekkige straatverlichting, weinig uitwegen of weinig groen. Het kan allemaal bijdragen tot een hoger onveiligheidsgevoel in Brussel, maar dat verband is moeilijk te vatten in klassieke enquêtes of criminaliteitsstatistieken. Dat zeggen sociologische onderzoekers van de VUB, die daarom een app bedachten om wél betere gegevens te verzamelen over hoe veilig mensen zich voelen op straat.

‘Moment’, heet die app, naar het exacte moment waarop iemand zich veilig of onveilig voelt op een welbepaalde plek in Brussel. De app is vorig jaar al getest op de VUB-campus in Elsene en initieel alleen bij vrouwen, maar de respons was toen beperkt. Het merendeel van de studenten voelde zich daar bovendien zelden onveilig, tenzij tijdens studentenfuiven. “Dat bevestigt dat tijd bepalend is”, zegt onderzoeker Petrus te Braak van de onderzoeksgroep Brispo aan de VUB.

Deze maandag lanceert hij de Moment-app daarom breder, voor alle mensen die regelmatig in Brussel zijn. De enige voorwaarde is dat zij ouder dan 18 jaar zijn. Door hun locatie te delen, krijgen ze in real time korte vragenlijsten doorgestuurd die peilen naar hoe veilig zij zich voelen op dat welbepaalde moment, op die plek en waarom. Vergelijk het met de BeReal-app die je vraagt om een onmiddellijke foto te nemen, maar dan zonder de foto en wel met een onmiddellijke inschatting van je veiligheidsgevoel.

“De app is een wetenschappelijk instrument, maar tegelijk laagdrempelig en gericht op wat mensen écht meemaken in de publieke ruimte”, zegt Petrus te Braak. “Met Moment willen we alledaagse ervaringen zichtbaar maken die moeilijk te vatten zijn in traditionele onderzoeken.”

“Deelnemers hoeven zich hun gevoelens van dagen geleden niet te herinneren”, zegt professor Theun Pieter Van Tienoven, die de studie mee begeleidt. “De app stelt korte vragen op het moment dat de ervaring plaatsvindt. Wij zijn ervan overtuigd dat dit veel rijkere gegevens oplevert.”

Burgerwetenschap

Die gegevens zal te Braak de komende maanden opvolgen en analyseren. “Ik heb liever dat elke gebruiker meerdere locaties invult, dan dat er heel veel verschillende gebruikers één locatie invullen.” Het gaat om een burgeronderzoek of citizen science project waar iedereen vrij aan kan deelnemen. “Initieel wilden we deelnemers vinden via wijkcomités, maar hun publiek is vaak vluchtig.” Daarom promoot te Braak zijn app nu via een bredere campagne in de media.

De dataverzameling duurt nog tot de zomer. “We hebben genoeg data nodig om gefundeerde uitspraken te doen. Het is dus belangrijk dat minstens enkele app-gebruikers ook mineure plaatsen bezoeken, die voor sommige mensen best vervelend zijn. In de eerste fase verzamelen we breed data, daarna volgt een diepe analyse en het publieke debat”, zegt te Braak.

Wie zelf deelneemt, hoeft wel maar vier weken mee te werken. Na die periode wordt de app automatisch inactief. Alle antwoorden worden anoniem verwerkt.

In de app zijn nu 110 Brusselse locaties meegeteld, van het Noordstation tot het Flageyplein, de Kunstberg of Dansaertwijk. Ook minder gekende parken zoals het Wilderbos in Sint-Agatha-Berchem en en het Albertpark in Molenbeek zijn deel van de selectie. “Die plekken heb ik niet zelf gekozen. We hebben de plekken geselecteerd door input van onderuit te verzamelen. Ik heb op tientallen markten gestaan en met focusgroepen en wijkcoördinatoren gesproken”, vertelt te Braak.

Uit eerder onderzoek weet Petrus te Braak dat het veiligheidsgevoel van bezoekers op die plaatsen kan verschillen tussen dag en nacht. Hij verwijst ook naar de stedelijke inrichting. Zo kunnen populaire sporttoestellen in parken, zoals aan Thurn & Taxis, het veiligheidsgevoel van andere mensen op de paden beïnvloeden, zegt hij. “Je zou die toestellen perfect honderd meter verder kunnen zetten op een veld waar ze minder dominant aanwezig zijn. Het was de meest genoemde onveilige plek bij jonge vrouwen, sporters en buurtbewoners.”

Hij benadrukt dat het cruciaal is om te beseffen dat gevoelens van veiligheid en onveiligheid steeds tijdgebonden zijn. “Ik heb quotes van vrouwen uit Anderlecht die zeggen dat de wijk veiliger voelt wanneer RSCA speelt, omdat er dan meer politie is. Ook in de zomer hebben vrouwen meer last van catcalling over hoe zij zich kleden. Ik wil die seizoensgebonden verschillen meenemen.”

De verzamelde data moeten uiteindelijk ook gemeenten helpen om het veiligheidsgevoel op de betrokken plaatsen te verhogen. “Ons project wil veiligheidsproblemen zichtbaar maken en concrete handvatten aanreiken, zodat verandering mogelijk wordt”, zegt te Braak. “Ik zal een guidebook maken voor Brusselse beleidsmakers met de factoren die leiden tot onveiligheidsgevoelens. Die data kan je dan op persoons-, tijds- of locatieniveau analyseren.”

“Als we onze publieke ruimte veiliger willen maken voor iedereen, moeten we beter begrijpen hoe ze daadwerkelijk wordt ervaren”, besluit professor Van Tienoven. “Die ervaringen kunnen verschillen naargelang de persoon, de plaats en het moment. Dit onderzoek helpt om dat verschil in kaart te brengen.”

Moment is gratis beschikbaar in de appstores van Apple en Google Play.