Nieuwe voorzitter Brusselse anti-racismeraad: 'Voer praktijktesten in'

“Werken aan inclusie is misschien moeilijker in Brussel dan in andere steden.” Dat zegt de kersverse voorzitter van Brusselse Raad voor de uitbanning van racisme, professor Jean-Philippe Schreiber, nét door het hyperdiverse karakter ervan.

"Als academicus heb ik veel rond racisme, antisemitisme en culturele diversiteit gewerkt”, zegt professor Jean-Philippe Schreiber (64). Hij is historicus en religie­specialist, verbonden aan de ULB. Op 26 februari werd hij tot voorzitter van de Brusselse Raad voor de uitbanning van racisme verkozen, vorige week zette de Brusselse regering officieel het licht op groen voor zijn aanstelling. Vandaag geeft hij zijn eerste interview als voorzitter.

Niet alleen zijn academische werk prikkelde zijn interesse in het antiracisme, vertelt hij aan zijn keukentafel in Ukkel. Dat is eerder een voortzetting van zijn antiracistische engagement als jongvolwassene. “Als ‘burger’ heb ik mij lang geleden … (twijfelt) als activist, als militant ingezet in de strijd tegen racisme en discriminatie bij MRAX, ofwel Mouvement contre le racisme, l’antisémitisme en la xénophobie.”

Even door het archief van BRUZZ gegaan. De raad ging van start in 2024 – u was er toen ook al lid van – maar veel lijkt die nog niet verwezenlijkt te hebben.

Jean-Philippe Schreiber: Lange tijd was er geen nieuw beleid van de regering, waardoor we veel op eigen initiatief moesten werken (Net voor de verkiezingen ging de raad van start, en daarna moest hij 612 dagen wachten op een nieuwe regering, red.). We zijn inderdaad een vrij jonge raad. In het begin moesten we ons nog wat structuren. Al de verschillende organisaties en personen moesten elkaars gevoeligheden leren kennen, want antiracisme is niet eenduidig. Het is een pluralistische beweging.

Toch zat er in 2024 geen organisatie tegen islamofobie in de raad, terwijl er wel een organisatie lid was die zich inzette tegen antisemitisme.

Schreiber: Wij hadden geen keuze. De verschillende organisaties die strijden tegen racisme, werden gekozen door de voormalige Brusselse regering. Misschien is dat onevenwichtig, dan kan gezegd worden.
Ik vind het belangrijker dat er meerdere organisaties aan tafel zitten die in het algemeen streven tegen racisme. Vandaag komen de verschillende vormen van racisme aan bod in raad, dat verzeker ik u.

Wat zijn uw ambities als voorzitter?

Schreiber: Die vallen samen met de ambities van de raad. We hebben een duidelijk taak: advies geven aan de verschillende instellingen in Brussel, en dan voornamelijk aan de Brusselse regering, op eigen initiatief of op aanvraag. Of die dan uiteindelijk gevolgd worden, is iets anders. Onze voornaamste ambitie is om gehoord te worden.

Wat brengen de komende jaren?

Schreiber: Wij verwachten dat de regering ons om advies vraagt, want helaas is er nog heel veel racisme in België, zeker ook in Brussel. Wij moeten leren leven in een samenleving die heel erg divers is. Dat is een kans voor Brussel, maar leidt ook tot problemen.

Nu is het werkelijk au boulot. Al is het niet zo dat we de afgelopen jaren stil hebben gezeten. We hebben een aantal rapporten geproduceerd. Na de verkiezingen hebben we een memorandum geschreven, dat moet dienen als een agenda voor antiracisme in Brussel, met een aantal zaken waar men prioriteit aan moet geven en een aantal voorstellen aan de nieuwe regering.

Zoals?

Schreiber: We hebben vijf prioriteiten naar voren geschoven. Het eerste is discriminatie op de arbeidsmarkt. Het is geweten dat het voor sommige werknemers met een vreemde origine moeilijker is om een job te vinden in Brussel, omdat bepaalde werkgevers stereotypen tegenover hen koesteren. Die moeten we wegwerken, zodat iedereen een eerlijke kans krijgt op de arbeidsmarkt.

Jullie raden de regering dan bijvoorbeeld aan om praktijktesten te doen?

Schreiber: Inderdaad. Dat zijn op zich geen nieuwe zaken. We willen de regering er alleen nog maar eens vriendelijk aan herinneren, want er is niet echt beterschap. Ook op de werkplaats zelf is er nog discriminatie, tussen de verschillende werknemers onderling.

Ook bij de sociale- en gezondheidsdiensten is er werk voor de boeg, dat is een tweede prioriteit. Men moet met het personeel werken aan (inter)culturele vaardigheden, of dat minstens toch promoten. Een derde zaak is de politie. Ook daar zijn problemen, zoals bijvoorbeeld etnische profilering van jongeren met diverse origines.

Zelfs agenten met een migratieachtergrond botsen op vormen van discriminatie op de werkvloer, zo blijkt uit onderzoek van de ULB en de VUB. Wat valt daaraan te doen?

Schreiber: Ik onderscheid daar twee verschillende ritmes. Op lange termijn is er altijd het belang van opvoeding en onderwijs. Het is natuurlijk belangrijk dat men de eerste jaren op school strijdt tegen racisme, stereotypen en discriminatie.

Wat de korte termijn betreft: er lopen te weinig disciplinaire of wettelijke procedures op het gebied van racisme en discriminatie. De wet moet meer afgedwongen worden. We moeten slachtoffers helpen om een klacht in te dienen, en de regering moet die klachten goed monitoren.

Wat staat er nog op dat prioriteitenlijstje?

Schreiber: Discriminatie op de woningmarkt blijft een oud zeer. Dat is onze vierde prioriteit. Als laatste prioriteit is er de veiligheid in de openbare ruimte. Er is nog te veel racisme in de openbare ruimte, te veel racistisch geweld. Denk bijvoorbeeld aan het racistische geweld door Club Brugge-­hooligans op de dag van de bekerfinale vorig jaar in de straten van Molenbeek en Jette. Zoiets kan en mag nooit meer gebeuren.

Even terug naar wat u zonet zei. “Wij moeten leren leven in een samenleving die heel erg divers is. Dat is een kans voor Brussel, maar leidt ook tot problemen.” Wat bedoelt u daarmee?

Schreiber: Brussel is een kosmopolitische stad. Er bestaan verschillende vormen van racisme, dat hoeft niet altijd noodzakelijk van de meerderheid naar de minderheid te gaan. Het bestaat ook tussen minderheden onderling.

Verschillen de uitingen van racisme dan van die in de rest van het land?

Schreiber: Het karakter van de stad Brussel is erg specifiek. Ik wil niet zeggen dat er in Brussel meer racisme is dan elders, dat is zeker niet het geval. Maar omdat het kosmopolitische karakter van Brussel zo groot is, bestaat de kans dat er racisme of xenofobie aanwezig is. Dat is het specifieke aan Brussel. Werken aan inclusie is misschien moeilijker in Brussel dan in andere steden.

Het is dus niet zo dat, omdat Brussel een heel divers gewest is, dat er per se minder racisme is?

Schreiber: Dat zou ik niet zeggen, omdat racisme uiteraard ook bestaat tussen minderheden onderling. Natuurlijk is het in het algemeen vooral een attitude vanuit de meerderheid tegenover minderheden. Het feit dat er zoveel diverse origines zijn, is een kans, maar kan ook leiden tot vormen van racisme of competitie tussen minderheden.

Even over antisemitisme. Helaas zit dat opnieuw in de lift.

Schreiber: Antisemitisme is nooit echt verdwenen, maar aan een opmars bezig sinds 7 oktober 2023. Het bestaat en groeit in Brussel ook, dat zeggen verschillende vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap hier.
Hoe hard is moeilijk om zeggen, omdat er geen zekere cijfers zijn. Natuurlijk zijn er een aantal opiniepeilingen, maar daar moet men voorzichtig mee zijn. Soms halen die peilingen antisemitisme en antizionisme door elkaar, terwijl we die twee zaken wel duidelijk moeten onderscheiden.

Hebben we er genoeg aandacht voor?

Schreiber: De laatste tijd komt het regelmatig aan bod in de actualiteit, maar het blijft een dode hoek of blinde vlek van het antiracisme. Vaak wordt er gesproken over islamofobie of andere vormen van racisme, maar onze raad beschouwt antisemitisme wel degelijk als een belangrijke vorm van racisme die evenveel aan bod moet komen, net als racisme gericht tegen zigeuners, dat
ook nog altijd bestaat. Ook dat is een dode hoek.

Iedereen weet natuurlijk wat er tijdens de Tweede Wereldoorlog gebeurd is met de Joden, maar dat zigeuners hetzelfde lot ondergingen is minder geweten. De definitie van racisme is uiteraard duidelijk, maar er bestaan vanzelfsprekend verschillende vormen. Met de raad moeten wij die verschillende vormen aan bod laten komen.

Hebt u met de Brusselse minister van Gelijke Kansen, Ahmed Laaouej (PS), al gesproken over die blinde vlekken?

Schreiber: Ik heb met hem gesproken, maar hij is nog niet lang minister en ik wil hem wat tijd geven, net als de rest van de regering, om de dingen aan te pakken en rond racisme te werken. Als voorzitter van de raad zal ik het, indien nodig, meerdere keren herhalen, zodat het op de agenda staat.

Wanneer bent u een tevreden voorzitter?

Schreiber: Dat heb ik zelf niet in de hand. Wij geven advies en aanbevelingen, maar de uitvoering daarvan komt niet aan de raad toe. We zijn maar toeschouwers van de regering en de politiek die ze voert.

Ik heb het regeerakkoord gelezen. Helaas moet ik vaststellen dat de woorden racisme en discriminatie daar niet veel in aan bod komen. Uiteraard is zo’n akkoord de vrucht van een compromis met verschillende partijen, maar ik hoop dat er toch aan gewerkt zal worden. Strijden tegen racisme en discriminatie is absoluut noodzakelijk om de sociale cohesie te bevorderen.

U klinkt niet echt als een tevreden man. Bent u niet bang dat de strijd tegen racisme onderaan de prioriteitenlijst van deze regering hangt?

Schreiber: Ik wil voorzichtig blijven. We zullen zien. Het is nog maar de start van de nieuwe regering. Als raad zullen we het beleid van de regering nauwkeurig volgen, zodat we zeker weten dat de regering eraan werkt, alhoewel het programma niet zeer positief is op dat vlak.

Het frustreert u niet?

Schreiber: Niet echt. Met de raad werken we aan een betere samenleving, en dat is een eeuwige taak, dat gaat verder dan één regeerperiode. Het enige wat me frustreert, is dat racisme nog niet helemaal verdwenen is.