Op bezoek bij een Brusselse maraboet: 'Breng een citroen mee en 700 euro'

Een zieke moeder, problemen op het werk of in de liefde. Wie een brievenbus heeft in Brussel, krijgt al eens een flyer binnen van een traditionele heler die belooft je te verlossen van je zorgen. BRUZZ ging op bezoek bij een Brusselse maraboet. “Geld is niets in vergelijking met hoe je je erna zal voelen.”

"Neem je leven in eigen handen in plaats van het te ondergaan, want er bestaat geen probleem zonder oplossing.” Op het eerste gezicht lijkt deze introductietekst rechtstreeks geplukt van een profiel op vind-een-psycholoog.be. Maar het “groot helderziend medium” op de flyer in mijn brievenbus belooft meer dan de doorsneetherapeut. Behalve de oplossing voor “professionele en persoonlijke problemen” helpt het medium ook bij “ontheksing, kansspelen, seksuele impotentie, onbekende ziektes, en affectieve wederkerigheid (lees: iemand verliefd op je laten worden)”. Nog straffer: de resultaten zijn binnen de 48 uur merkbaar.

Mijn nieuwsgierigheid wint het van de schrik en ik stuur een WhatsAppberichtje naar het nummer op de flyer van 'professeur Lalaby'. Een man belt me meteen terug en polst naar mijn problemen. Lang duurt het gesprek niet: hij stuurt meteen aan op een afspraak bij hem thuis. Mee te nemen: een citroen, een foto van mezelf en dertig euro cash. Hoelang de afspraak zal duren (“Dat hangt af van hoe groot je problemen zijn”) en wat er met de citroen zal gebeuren (“Dat zal je wel zien”), wil hij evenwel niet kwijt.

Met een bang hartje en veel vragen trek ik de volgende dag naar het adres dicht bij het Zuidstation. Aan de voorgevel van een geel huis naast een pitazaak staat een man met een geruit hemd me op te wachten. Hij draagt een vissershoedje en rookt een sigaret.

Na een afstandelijke begroeting volg ik professor Lalaby door een smalle gang. Helemaal aan de achterkant van het rijhuis doet hij de deur van een piepkleine studio open. Als ik mijn schoenen uit beleefdheid uitdoe, trap ik in een plakkerige insectenval. Terwijl hij zwijgend zijn kreukelige djellaba aantrekt, kijk ik rond. De weelderig gedecoreerde ceremoniehoek op de flyer is niet terug te vinden in het rommelige, maar voor de rest doodgewone appartement. Een nieuwslezer van France24 op de haperende tv breekt de stilte.

Professor Lalaby neemt een Atoma­schrift waar hij een pagina zoekt die nog niet is volgeschreven en ik meen te begrijpen dat hij me naar de reden van mijn bezoek vraagt. Hij onderbreekt de gênant lange uiteenzetting van mijn persoonlijke problemen om naar de dertig euro te vragen. De citroen en pasfoto haal ik uit eigen initiatief ook maar boven. Ze belanden op de grond en blijven de rest van de sessie onaangeroerd. Nadat hij zijn kruin gewassen heeft met een zwartbruin drankje tekent hij slordig de contouren van mijn hand neer in het schrift.

Terwijl hij streepjes in mijn hand tekent die ik onmogelijk kan ontcijferen, moet ik in een spiegel kijken. De ster die hij daarna in mijn hand tekent, is volgens professor Lalaby “vuil”. Om ze weer proper te krijgen, moet ik een drankje bestellen om mezelf mee te wassen. Prijskaartje: 700 euro.

'Monsieur marabout'

Bij de politie zijn dergelijke flyers van zogenoemde 'maraboets' een bekend fenomeen. Alain Luypaert verzamelde er duizenden toen hij begin jaren 2000 rechercheur was bij de lokale politie in Sint-Gillis. Het leverde hem de bijnaam 'monsieur marabout' op in de Franstalige pers. Met de inventaris van telefoonnummers en adressen kon hij sneller ingrijpen als er een klacht binnenkwam. “Meestal gaan die klachten over oplichting”, zegt Luypaert. “Daders doen zich voor als traditionele geneesheer en troggelen geld af van verwarde of wanhopige mensen. Slachtoffers komen uit alle lagen van de bevolking: van CEO's tot mensen die bij het OCMW aankloppen.”

Soms ontspoort het volledig. Een vrouw uit Bergen van wie het kind was gestorven tijdens de covidcrisis, riep de hulp in van een maraboet. Die had haar gezegd dat ze weer in contact kon komen met haar kind en vroeg maar liefst 12.150 euro voor zijn diensten. Toen de politie hem op het spoor kwam, verwees de dader de vrouw door naar een andere man, die haar nog eens 16.000 euro afhandig maakte. Beide mannen werden begin 2025 veroordeeld tot een schadevergoeding en een gevangenisstraf.

Ook in Brussel worden er af en toe maraboets veroordeeld. In 2005 kon een Brusselaar van 21 jaar in één maand tijd liefst 46.600 euro losweken bij een jonge vrouw. Zij had zijn advertentie gevonden in de brievenbus en worstelde met mentale problemen na de breuk met haar vriend. Tijdens het proces gaf de dader toe dat hij het slachtoffer had doen geloven dat hij “spirituele krachten had die haar problemen konden oplossen”.

In levensgevaar

Volgens Luypaert blijft het vaak bij financiële oplichting, maar sommige daders gebruiken het mom van traditionele genezer ook om zwaardere feiten te plegen. Een man uit Anderlecht werd in 2015 veroordeeld nadat hij een jonge vrouw vijf jaar lang in zijn greep had gehouden. Zij was door haar ouders naar de zelfverklaarde maraboet gestuurd omdat ze zich mentaal niet goed voelde. Uiteindelijk overtuigde hij haar ervan om het contact te verbreken met haar familie en werd ze door hem ontvoerd. Hij verkrachtte haar meermaals, waarna ze zwanger raakte en een abortus moest laten uitvoeren. Hij sloot haar op een bepaald moment dagenlang op in een kelder, sloeg haar en bond haar keel af met een elektriciteitsdraad. Het lukte haar om te ontsnappen en naar de politie te stappen.

“Ze durfde pas een klacht in te dienen toen ze in levensgevaar verkeerde”, zegt Julie Lefranq, de advocate die toen het slachtoffer verdedigde. Lefranq stond in haar carrière verschillende slachtoffers van zogezegde traditionele helers bij. “Vaak blijven ze stil, uit schaamte dat ze zich 'laten doen' hebben. Slachtoffers worden mentaal gemanipuleerd en dat kan levenslange sporen nalaten. Het is jammer, maar ik ben er zeker van dat we van het merendeel van de gevallen nooit zullen horen.”

Nochtans is de pakkans volgens Luypaert aanzienlijk groter als slachtoffers snel naar de politie stappen, al blijft het zelfs dan niet eenvoudig om oplichters te vatten. “Zodra ze een slachtoffer hebben gemaakt, verdwijnen ze vaak”, zegt Luypaert. “Daarna komen ze gewoon terug met een andere naam of nummer. Dat is nog makkelijker geworden nu maraboets ook online adverteren en van profiel kunnen veranderen.” Proactief kan de politie niet ingrijpen, omdat het niet strafbaar is om je voor te doen als traditionele geneesheer.

Waarzegger

De echte naam van professor Lalaby aan het Zuidstation zal ik nooit te weten komen, maar zijn alter ego deelt hij met Gaoussou Kalilou Berthé, een bekende traditionele genezer uit Mali die in 2021 is omgekomen. Berthé was een geomant, een waarzegger die de vorm van stenen of zand leest om de toekomst te voorspellen. Zijn vader was de imam en 'meestermaraboet' van hun dorp in Mali, op zo'n 300 kilometer van de hoofdstad Bamako.

Volgens antropologe Anneke Newman (ULB), die onderzoek deed naar religie in Senegal, spelen spirituele leiders een belangrijke functie in de islamitische wereld. De geneesheren die in West- en Noord-Afrika de naam 'marabout' krijgen, combineren vaak de studie van de Koran met mystieke kennis. “Heel wat moslims in West-Afrika doen op een bepaald moment in hun leven een beroep op een maraboet”, zegt Newman.

“Ze gaan naar die personen voor advies, voor psychische problemen of praktische hulp bij alledaagse kwesties, zoals liefdesperikelen. Maraboets maken dan bijvoorbeeld amuletten die geluk moeten brengen. De diaspora in Europa zet die traditie voort, maar door het stigma dat er hier op kleeft, gaan ze discreter te werk.”

Het Arabische woord murabit kwam met de islamitische missionarissen in de tiende eeuw naar West-Afrika. Eeuwenlang was het soefisme, een mystieke islamitische stroming, de dominante religie in Noord- en West-Afrika. “Die cultuur was tolerant voor spirituele tradities uit het pre-islamitische tijdperk, en vermengde zich ermee”, zegt Newman. “De Franse kolonisten die in de 19e eeuw arriveerden, noemden spirituele leiders 'marabouts' en demoniseerden hun praktijken als magie en bijgeloof. Tegenwoordig verwerpen veel islamitische stromingen maraboets, omdat ze zich niet aan de 'zuivere islam' zouden houden. Nochtans waren hun praktijken wel geaccepteerd voor de kolonisatie.”

Mohammed Galaye N'Diaye, een Senegalese theoloog en voormalig imam van de Grote Moskee van Brussel, noemt het werk van maraboets haram. “Als iemand naar mij komt omdat hij wil dat zijn dochter gaat trouwen, kan ik Koranverzen voor hem bidden. Een maraboet daartegen zal pakweg een plukje haar of een foto vragen en daar mysterieuze praktijken op uitvoeren. Ze noemen zichzelf moslim, maar zijn eigenlijk fetisjisten (mensen die magische krachten toekennen aan objecten, red.).”

Tijdens het vrijdagavondgebed in Molenbeek sensibiliseert hij de gelovigen van zijn moskee tegen de maraboets. “Ook al weten mensen dat het niet mag, sommigen blijven wel een beroep op hen doen”, aldus N'Diaye. “Een serieuze religieuze leider zou nooit geld vragen voor directe resultaten. Zeker niet als het gaat om een ander schade te berokkenen, zoals bezweringen uitspreken dat iemand nooit zal trouwen. Dan kom je in het domein van de zwarte magie en zit je ver van de geest van de islam.”

Containerbegrip

N'Diaye betreurt dat het woord maraboet een containerbegrip is geworden. “In Senegal noemen ze iedereen 'marabout'. Ook ik, als imam, ben daar een maraboet. Maar omdat oplichters de naam hebben besmeurd, zou ik mezelf nooit zo noemen.” Volgens N'Diaye is het beter om ervan uit te gaan dat de maraboets op de flyers niet te vertrouwen zijn. “Iemand met kennis van zaken die echt een gave heeft, moet zich niet van deur tot deur gaan verkopen.”

Newman ziet het anders. “Het is niet omdat een traditionele genezer geld vraagt voor zijn diensten, dat hij automatisch een oplichter is. Ook zij moeten in hun levens­onderhoud voorzien. Een maraboet kan waardevol zijn, zolang hij geen schade berokkent aan mensen, geen onrealistische beloften doet of geen buitensporige vergoedingen vraagt.”

Of de 700 euro die professor Lalaby voor zijn drankje vraagt buitensporig is, weet ik niet. Mocht het echt mijn zorgen binnen de 48 uur oplossen, zou ik het met plezier betalen. “Geld is niets in vergelijking met hoe je je erna zal voelen”, probeert hij me te overtuigen. Ik mag bovendien in schijven betalen. Ik zeg dat ik er eens over zal nadenken, en vertrek. Mijn bezoek aan professor Lalaby heeft niet eens twintig minuten geduurd.