Opnieuw militairen op straat in Brussel: zes vragen en antwoorden

Vijf jaar na de afloop van ‘Operation Vigilant Guardian’ is het leger weer op straat te zien. Een honderdtal soldaten verhoogt sinds maandag de veiligheid rond joodse sites.

Minstens drie maanden lang zal het leger de wacht houden in Brussel, Antwerpen en Luik. Daarover bereikten minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) en minister van Defensie Theo Francken (N-VA) vorige week een akkoord. Zo keert het leger ongeveer vijf jaar na ‘Operation Vigilant Guardian’ (OVG) terug op straat.

Defensie riep de operatie begin 2015 in het leven na de aanslagen op de redactie van Charlie Hebdo in Parijs. Ze liep midden 2021 af, na ruim zes jaar patrouilleren. Deze keer wordt het leger opgeroepen voor de beveiliging van locaties die belangrijk zijn voor de Joodse gemeenschap. Sinds de oorlog met Iran is de dreiging voor die gemeenschap groter geworden, zo bleek ook na de aanslag op een synagoge in Luik begin deze maand.

1. Wanneer is de opdracht van het leger begonnen en hoelang zal die duren?

Sinds maandag 17 uur is het leger terug te zien op straat. Hoelang die nieuwe opdracht moet duren, is nog niet helemaal duidelijk, maar in een eerste fase is er sprake van een periode van drie maanden. Als die termijn verlengd wordt, zou het aantal ingezette militairen volgens minister Francken afgebouwd worden.

2. Hoeveel militairen zal Defensie inzetten?

Aanvankelijk was er sprake van maximaal tweehonderd militairen voor het hele land, maar dat zijn er nu een honderdtal geworden, bevestigt zowel Quintin als Francken. Hoeveel er daarvan in Brussel worden ingezet willen de kabinetten van de bevoegde ministers niet kwijt.

Ter vergelijking: ‘Operation Vigilant Guardian’ begon in januari 2015 met ongeveer 150 militairen, maar dat aantal liep al snel op tot enkele honderden. Na de aanslagen van Parijs in november 2015 en de aanslagen van Brussel in maart 2016 werden die aantallen fors opgedreven. Op het hoogtepunt van de operatie namen ruim 1.800 Belgische militairen deel aan de missie.

3. Waar zullen de soldaten ingezet worden?

In het algemeen moet het leger de veiligheid waarborgen op locaties die van belang zijn voor de Joodse gemeenschap. Zo is er vooral sprake van joodse scholen en synagogen, maar in Brussel zou ook de ambassade van Israël op het grondgebied van Ukkel deel uitmaken van de locaties waar militairen zullen postvatten.

Volgens bronnen zijn er in Brussel zeker zeventien locaties die militaire bewaking krijgen, waaronder twee joodse scholen, al willen ministers Francken en Quintin dat niet bevestigen. “Om evidente redenen worden daarover geen details vrijgegeven”, klinkt het bij hun woordvoerders.

Behalve de ambassade van Israël in Ukkel gaat het vrijwel zeker om de Grote Synagoge in de Regentschapsstraat. Of ook de enkele andere joodse gebedshuizen in Brussel – die zijn er vooral in Vorst en Ukkel – bescherming krijgen is nog niet duidelijk. Hetzelfde geldt voor de joodse scholen in Vorst en in Ukkel.

Daarnaast staat het Joods Museum in de Miniemenstraat op de lijst. In 2014 kostte een terreuraanslag daar het leven aan vier mensen, maar het museum is al een tijdje dicht voor renovatiewerken.

4. Wat mag het leger precies doen op straat?

Kort gezegd: niet veel. Net als tijdens ‘Operation Vigilant Guardian’ is er nog geen wettelijk kader dat het leger meer daadkracht moet geven. “In principe mogen ze enkel doen wat ook burgers mogen”, zegt criminologe Sofie De Kimpe (VUB). “Als ze iemand op heterdaad betrappen, mogen ze die staande houden, maar moeten ze onmiddellijk de politie bellen. Schieten mag alleen uit wettelijke zelfverdediging.”

Net daarom is er binnen de legervakbonden veel kritiek op de maatregel. “Stel dat een militair wordt aangevallen en dat die een stoot met zijn geweerkolf uitdeelt met een gebroken neus als gevolg. Wat als die persoon een klacht indient bij de politie voor slagen en verwondingen, tot waar reikt de wettelijke zelfverdediging dan? Dan zijn we vertrokken met de juridische discussies”, stelt Natasja Gaytant van ACOD Defensie. “Als mensen met slechte intenties dat doorhebben, wordt het gevaarlijk.”

Volgens zowel Gaytant als De Kimpe biedt de aanwezigheid van soldaten weinig meerwaarde, zelfs niet voor een afschrikeffect. “In Zaventem liepen er op het moment van de aanslagen in 2016 ook militairen rond”, aldus De Kimpe.

“We hebben geen enkel recht om mensen vast te houden of de identiteit te controleren”, zegt Gaytant. “Dan kan je er net zo goed een opgeblazen pop van een militair neerzetten.”

5. Zijn er dan na 'Operation Vigilant Guardian' geen lessen getrokken?

“Toch wel, maar die wegen blijkbaar niet zwaar door bij de ministers”, aldus Gaytant nog. Vooral het ontbreken van een wettelijk kader was toen een pijnpunt. Daar ligt nu wel een tekst voor klaar, waarin wordt vastgelegd wat militairen mogen doen, zoals fouilleren en identiteitscontroles. Volgens minister Francken kan het wel nog enkele maanden duren voor die tekst in werking treedt.

6. Wat met de inzet van militairen tegen drugscriminaliteit?

Daar is al langer sprake van, als antwoord op het drugsgeweld in Brussel. Vrijdag gaf de federale regering groen licht voor een plan om 45 militairen naar Brussel te sturen voor gemengde patrouilles met de spoorwegpolitie in de metro- en treinstations. Die militairen kunnen ook worden ingezet bij grootschalige acties tegen drugscriminaliteit. Dat zou al mogelijk zijn vanaf april.