Overlegcommis­sie openbare netheid: natuurlijk kan Brussel een propere stad worden

Straks steken burgers en politici de koppen bijeen in een overlegcommissie over een vraag die veel Brusselaars bezighoudt: hoe krijgen we de stad netter? "Buitenlandse voorbeelden tonen alvast dat vuile wijken geen fataliteit zijn", dat schrijft BRUZZ-redacteur Kris Hendrickx deze week in het edito.

Laag Sint-Gillis, arm en dichtbevolkt en niet meteen de properste wijk van Brussel. Op een ochtend zie ik er een handwerker bouw- en ander grof afval uitladen en naast de vuilnisbak op de hoek van mijn straat plaatsen. De plek is een ware magneet voor zowat alle soorten afval, en dus spreek ik de man aan. Dat er zoiets is als een containerpark. Dat het Gewest grof huisvuil op afspraak afhaalt. Dat hij een boete riskeert ook.

Terwijl mijn gesprekspartner beteuterd luistert, komt de cafébaas aangerend van de Griekse kroeg die op het sluikafval uitkijkt. Nog een bezorgde buur, denk ik. Fout gedacht. Wat ik me wel niet inbeeld, mensen zo lastigvallen! Dat hij hier al vijftig jaar woont en dat het nooit anders was: je plaatst afval op het trottoir en de gemeente haalt het op.

Het voorval – van enkele jaren geleden – legt een aantal pijnpunten bloot in het huidige Brusselse netheidsbeleid. Zo lijken veel bewoners of gebruikers van de stad niet te beseffen wat de regels rond netheid zijn. Belangrijker nog: ze ervaren amper druk om zich die regels eigen te maken. Wie zijn afval lukraak dropt, merkt vooral dat het enkele dagen later wel opgehaald is (en vaak vervangen door een nieuwe stapel). Het risico op een boete, dat lijkt wel onbestaande.

Geïnspireerd op buitenlandse ervaringen, blijkt een belangrijke les voor de Brusselse beleidsmakers dat netheid best bij één beleidsniveau zit, dat vervolgens alle schakels in de netheidsketen overziet: preventie en informatie, ophaling en schoonmaak, én repressie waar nodig. In Brussel zijn er vandaag twintig eindverantwoordelijken voor netheid: negentien gemeenten én het Gewest. Ook Jonathan De Jonck van Brussel (Pou)belle, die woensdag in het magazine verschijnt met een uitgebreid interview, houdt een dergelijk pleidooi.

Andere steden tonen dat een nette stad geen onbegonnen werk is. Wenen bijvoorbeeld. Als daar een lokaal probleem opduikt, stuurt de netheidsdienst poetsploegen én een ploeg die extra informatie en desnoods boetes geeft. Het Gewest helemaal verantwoordelijk maken voor netheid heeft nog andere voordelen: gemeentebesturen, die erg dicht bij de bevolking staan, zijn soms gewoon bang om boetes uit te schrijven. Dat zeggen verschillende schepenen die BRUZZ sprak.

Het nieuwe Brusselse regeerakkoord besteedt een halve pagina aan netheid. Een opmerkelijk element is dat het Gewest meer ondergrondse afvalcontainers wil. Die hebben echte voordelen: afval verdwijnt uit het straatbeeld en burgers die vaak in kleine appartementen wonen, kunnen er op elk moment van de week hun afval kwijt.

Tegelijk is het een illusie om te denken dat een fijnvertakt netwerk van containers Brussel plots proper zal maken. Een stad als Amsterdam telt ruim 14.000 exemplaren, maar kampt met een aanzienlijk probleem van ‘bijzetting’: afval achterlaten naast containers. Het is een fenomeen dat u misschien kent van de ondergrondse glascontainers.

Als een kordate stad als Amsterdam het al moeilijk heeft met bijzetting, wat wordt dat dan in het laksere Brussel? Nochtans kan het wel: door bewoners te betrekken, uitgebreid te informeren, de omgeving vaak te poetsen én sluikstorters nadrukkelijk aan te pakken, kom je al een eind. Alleen wordt dat moeilijk zonder eenheid van commando.