Politieke reacties op crècheonderzoek: 'Brusselse baby’s verdienen dezelfde kwaliteit'

"We gaan bij de Vlaamse regering op tafel kloppen." Nederlandstalige politici in Brussel kijken naar Vlaanderen om de kwaliteit van Brusselse crèches te bewaken en op te krikken, zo blijkt na het bekendraken van de resultaten van een data-onderzoek van BRUZZ en Knack op basis van de inspectieverslagen.

“De meeste crèches zijn echt in orde en leveren kwaliteit”, benadrukt Elke Van den Brandt (Groen) in een eerste reactie op de resultaten van het data-onderzoek van BRUZZ en Knack. Daaruit bleek dat 23 procent van de Nederlandstalige crèches in Brussel de afgelopen vier jaar op de een of andere manier niet in orde was met de regels, opgelegd door Vlaanderen. Met andere woorden: driekwart doet het wél meteen goed, benadrukt Van den Brandt. Naast minister in de Brusselse gewestregering is ze ook bevoegd voor gemeenschapsbevoegdheden zoals Welzijn en Gezin in de Vlaamse Gemeenschapscommissie, en kan ze via extra subsidies, investeringen in infrastructuur en pedagogische begeleiding wegen op het Nederlandstalige crèchebeleid in Brussel. Niettemin grijpt ze de resultaten aan om, naast het goede nieuws, ook te wijzen op een aantal belangrijke knelpunten waarmee de sector worstelt, zoals de hoge kind-begeleiderratio (zie hieronder).

Daarin staat ze trouwens niet alleen: ook Benjamin Dalle, Brussels parlementslid voor CD&V en voorzitter van de Raad van de VGC, reageert bezorgd op de bevindingen. “Het verschil met Vlaanderen is te groot om te negeren.” Antwerpen en Gent, bijvoorbeeld, scoorden elk met elf procent aan crèches die een advies tot handhaving kregen beduidend lager dan Brussel. Dalle wil dat Brusselse ouders erop kunnen vertrouwen dat voorschoolse kinderopvang veilig en kwaliteitsvol is. “Brusselse ketjes hebben recht op exact dezelfde kwaliteitsgarantie.”

Volgens Dalle moet de kwaliteitsnorm overal dezelfde zijn, maar moet de ondersteuning wel rekening houden met de Brusselse realiteit. “Goede infrastructuur is duurder en schaarser, en Nederlandstalig personeel is moeilijk te vinden. Steun moet beschikbaar zijn voordat problemen escaleren.”

Vrije prijs

Opvallend in de gezamenlijke analyse is ook dat crèches die minder subsidies ontvangen en zelf hun tarief bepalen ('vrije prijs') slechter scoren. Een negatief advies komt namelijk vijf keer vaker voor in dat segment dan bij gesubsidieerde crèches met inkomensgerelateerde tarieven.

“Dat verschil moet grondig onderzocht worden”, vindt Dalle. Volgens hem bewijst die discrepantie dat het een goede zet was om te investeren in inkomensgerelateerde opvangplaatsen. “In Brussel steeg dat aandeel van 57 procent in 2014 naar 81 procent van het aanbod vandaag.” De Vlaamse regering wil tijdens deze legislatuur nog 450 bijkomende inkomensgerelateerde plaatsen creëren in Brussel. Dalle hoopt dat de VGC daarbij een sterkere regierol kan opnemen.

Celia Groothedde (Groen), die het onderwerp al langer volgt, waarschuwt er echter voor om niet alle vrije prijs-crèches over één kam te scheren. “Sommige organisatoren lijken uit op maximale winst, maar er zijn genoeg mooie initiatieven die zich heel hard inzetten, en dat zonder subsidies."

Omgekeerd zijn er volgens haar ook gesubsidieerde crèches met een sterk commercieel profiel. “Die geven zo min mogelijk respijtdagen (dagen waarop je kind afwezig mag zijn zonder dat je moet betalen, red.) en rekenen stevig door voor elke pamper of voeding.” Bij sommige crèches komt er tot 6,5 euro per dag bovenop de gewone prijs. “Zo kan de rekening hoog oplopen voor gezinnen die elke euro moeten omdraaien.”

Trouwens, een negatief advies wil niet zeggen dat het een slechte crèche is, maar voor Groothedde geldt het omgekeerde even goed. “Een mooi rapport betekent ook niet dat alles goed loopt. Ik hoor geruchten dat kinderbegeleiders bij bepaalde commerciële spelers getraind worden om gewenste antwoorden te geven aan inspecteurs.”

“Daar prikken wij doorheen”, aldus de medewerkers van Zorginspectie, die BRUZZ sprak.

'Negen is te veel'

Voor Groothedde legt het dataonderzoek een aantal diepere problemen in de kinderopvang bloot, zoals de hoge werklast door de hoge kind-begeleiderratio. Per begeleider mogen maximaal negen kinderen aanwezig zijn.

Uit de analyse van de inspectierapporten blijkt dat veel crèches die ratio niet respecteren, met name door een tekort aan gekwalificeerd personeel en uitval.

“Negen kinderen per begeleider is te veel. Met Bulgarije heeft het rijke Vlaanderen de slechtste ratio van heel Europa”, zegt Groothedde. “Dat maakt de Franstalige crèches in Brussel aantrekkelijker: daar heb je zes à zeven kinderen per begeleider. Nog niet optimaal, maar minder zwaar, en je hoeft er geen Nederlands te spreken.” Ook crèches in Vlaanderen bieden een voordeel: “Daar krijgen kinderbegeleiders een jobbonus, maar die krijg je niet bij Vlaamse crèches op Brussels grondgebied”, aldus Groothedde.

Vanaf 1 januari 2027 geldt in de Vlaamse crèches een lagere kind-begeleiderratio, al is die vooral van toepassing op de allerkleinsten. Eén begeleider mag dan maximaal vijf baby’s opvangen. Voor kinderen ouder dan één jaar wordt de norm slechts verlaagd van negen naar acht kinderen per begeleider.

Om crèches bij die overgang te ondersteunen, bood het agentschap Opgroeien extra subsidies. In 2024 voldeed 70 procent van de crèches al aan de nieuwe ratio, maar er zijn geen recentere cijfers.

Weinig verandering

In 2022 nam Groothedde deel aan de Onderzoekscommissie Kinderopvang, die werd opgericht na wantoestanden in verschillende kinderdagverblijven. “Er is toen op alle vlakken beterschap beloofd, maar zonder einddatum en met vage termen. Vier jaar later blijft de meeste verbetering uit. Daarom zijn wij eruit gestapt”, zegt Groothedde.

Groothedde ziet in de cijfers wel een lichtpunt: er wordt sinds de commissie meer gecontroleerd. “Toen waren er zo weinig inspecteurs dat de kinderopvang in Brussel maar om de acht jaar gecontroleerd werd. Dan zijn er al vier generaties kindjes de deur uit.”

Zorginspectie bevestigt dat er in Brussel een inhaalbeweging is gebeurd, met name bij crèches waar vermoedens bestonden dat er weinig Nederlands werd gesproken.

Ook Van den Brandt pleit ervoor om het aantal kinderen per begeleider te verlagen – de ratio valt niet onder haar bevoegdheid. “We gaan bij de Vlaamse regering op tafel kloppen en erop aandringen dat hun beloftes ook worden uitgevoerd”, zegt ze. “Een lagere ratio zal het beroep aangenamer maken.”

Zelf gaat de VGC erop inzetten om langdurig werkzoekenden naar jobs in de kinderopvang te begeleiden. Daarnaast heeft de VGC enkele miljoenen euro’s vrijgemaakt om onder meer te investeren in gebouwen en veilige buitenruimtes. Tegelijk zal Van den Brandt met Vlaanderen blijven onderhandelen over bijkomende middelen en een betere omkadering.