Ramadan in een gezin met twee religies: 'Ik vind het een verschrikkelijke periode'

Brigitte (53) en Lassaad (49) zijn al 22 jaar getrouwd. Zij is Belgisch, hij heeft Tunesische roots en is moslim. Met hun 3 dochters wonen ze in een rijhuis in Evere. In hun gezin komen twee culturen en twee religies samen. Hoe ervaren zij als gemengd gezin de ramadan? "Als je niet vast, word je vaak scheef bekeken. Dat vind ik echt jammer."

BRIGITTE: Lassaad en ik hebben elkaar ontmoet in september 2001. Ik bracht mijn vakantie door in een resort in Turkije, waar hij aan de slag was. In het begin was het een langeafstandsrelatie, wat niet eenvoudig was. Je stelt jezelf voortdurend vragen: is dit wel de juiste keuze? Hoe moet dit verder? Wat betekent dit voor de toekomst?

Omdat hij van Tunesische afkomst is en ik Belgische ben, reisde ik zo'n twee à drie jaar telkens naar Tunesië om elkaar te kunnen zien. Tot we uiteindelijk, in november 2004, daar getrouwd zijn. Stel je er niet te veel bij voor: het was een heel eenvoudig burgerlijk huwelijk. We gingen naar het gemeentehuis en ondertekenden het register - na vijftien minuten stonden we weer buiten. Het was op dat moment de makkelijkste oplossing.”

Vonden jullie families het makkelijk om jullie als koppel te accepteren?

BRIGITTE: Lassaad heeft er bewust voor gekozen om te trouwen zonder medeweten van zijn ouders. Zijn moeder wist iets eerder van mijn bestaan, maar zijn vader kwam het pas te weten in de zomer van 2006, na de geboorte van Rania, ons eerste kind. Dat kwam vooral vanwege de sociale druk. Ik ben ook pas na tien jaar echt aanvaard door zijn zussen, die getrouwd zijn met twee zeer traditionele moslimbroers met een vrij gesloten mentaliteit, zeker tegenover vrouwen. Intussen is dat veranderd en zijn ze opener geworden.

Mijn ouders waren wel aanwezig op ons huwelijk in Tunesië. Natuurlijk speelde het door onze hoofden: waarom de islam? Waarom vast hij? Waarom eet hij niet van ’s morgens tot ’s avonds? Maar dat kwam vooral door een gebrek aan kennis en het vaak negatieve beeld van de islam in de media.

Hoe zou je je religie en je persoonlijke relatie met God beschrijven?

BRIGITTE: Ik ben katholiek opgevoed. Ik ben gedoopt en deed mijn eerste en mijn plechtige communie.

Ik zal niet zeggen dat ik vandaag anti-religieus ben, maar er zijn een aantal gebeurtenissen geweest waardoor ik ben afgehaakt. Yasmine en Maïssa, onze tweelingdochters, hadden en hebben gezondheidsproblemen. Toen Yasmine klein was, sukkelde ze met de ademhaling en Maïssa heeft autisme. Zeker in het begin voelde ik me niet gesteund, in de steek gelaten ook. Alsof er iets gebroken was.

Heeft het feit dat je man moslim is je kijk op de islam veranderd?

Brigitte: Ja. In de media hoor je bijna uitsluitend de negatieve kanten, zelden de positieve. Dat vind ik jammer. Voor mij blijft het in essentie één God, of je hem nu Allah noemt of God. Het zijn twee verschillende namen, maar in de kern gaat het om hetzelfde. De religies zijn in veel opzichten vergelijkbaar.

Hoe beleef je de ramadan als niet-moslima in een gemengd gezin?

BRIGITTE: Ik vind het een verschrikkelijke periode. Ik zeg dat zonder schaamte: het is een periode die ik haat.

Ik heb zelf één jaar meegedaan, lang geleden, toen de meisjes nog klein waren. Maar vandaag wil ik dat niet meer, om verschillende redenen. De belangrijkste is dat ik mij, net zoals ik mij niet gesteund voelde door de katholieke religie, ook niet gedragen voel door de islam.

Daarnaast wil ik niet vasten om iemand een plezier te doen of om te voldoen aan verwachtingen. Als je vast, moet dat vanuit jezelf komen. Dat zeg ik ook tegen mijn dochters: jullie doen de ramadan alleen als jullie daar zelf van overtuigd zijn, niet omdat er sociale druk is. Als je niet vast, word je vaak scheef bekeken. Soms moet je je zelfs verstoppen. Dat vind ik echt jammer. Het is een persoonlijke keuze. Volgens mij moet iedereen zijn religie beleven zoals hij dat zelf wil.

Daarnaast verschuiven onze eetmomenten volledig, en dat vind ik echt lastig. Door de ramadan eten we op andere uren, terwijl ik een kind heb dat het vasten niet kan en niet begrijpt door haar ziekte. Voor haar is dat concept totaal ongrijpbaar. Ik kan haar onmogelijk tot negen of tien uur ’s avonds laten wachten om te eten, zeker niet in de zomer wanneer de dagen zo lang zijn. Ik moet haar op vaste momenten kunnen begeleiden en stimuleren om te eten.

Bij ons thuis is de ramadan niet echt feestelijk, we houden het vooral simpel. Ik kook wat ik anders ook kook, zowel westerse als Noord-Afrikaanse gerechten. Het enige waar ik rekening mee houd, zijn de uren. Want de gezamelijke maaltijden zijn voor mij belangrijk. Of het nu ramadan is of niet, samen aan tafel zitten is het moment om te praten over de dag, over vreugdes en problemen. Anders leeft iedereen naast elkaar.

Verandert de sfeer tijdens de ramadan?

BRIGITTE: Ja, tot een tiental jaar geleden was de sfeer nog relatief aangenaam en had het meer een feestelijk karakter. Nu minder. In de winter is het eenvoudiger. In de zomer, met lange dagen, veel moeilijker. Dat beïnvloedt het hele gezinsritme en is niet altijd even evident.

Hoe combineert u de feestdagen van beide religies?

BRIGITTE: Wij vieren alles. Met Kerstmis staat er een kerstboom en soms zijn er cadeautjes. We organiseren een gezellig etentje, net zoals we dat bij het Suikerfeest, het Offerfeest of met Pasen doen.

Ik vind het fijn om iets speciaals te doen, maar het hoeft geen groot spektakel te zijn. Voor mij draait het vooral om samen zijn, niet om het religieuze ritueel. Ik voel me bovendien niet geroepen om mij dichter bij één van beide religies aan te sluiten.

Wat hoopt u dat uw dochters meenemen uit het leven in een gemengd gezin?

BRIGITTE: Ik hoop dat ze uit beide culturen en religies iets waardevols meenemen.

YASMINE (haar dochter, die heeft meegeluisterd, lacht): Soms botsen de ideeën van allebei zo hard dat het gewoon niet klopt. Dan moet je alles loslaten en zelf beginnen nadenken.

BRIGITTE: Eigenlijk is dat precies wat ik hen toewens: dat ze uit die spanning en die verschillen hun eigen kracht halen en een open geest ontwikkelen. Opgroeien in een stad als Brussel, met zoveel diversiteit, is een enorme rijkdom. Ik ben ervan overtuigd dat het hen later gemakkelijker zal maken om samen te werken met mensen van eender welke afkomst of achtergrond.

Bovenal hoop ik dat ze sterke waarden behouden. Hun karakter mag evolueren, natuurlijk, maar het mag niet volledig veranderen onder invloed van anderen. Bovendien is niets in het leven alleen maar rooskleurig. Overal bestaan grijze en donkere zones.