Straatslapers in de vrieskou: 'Dit maakt ons leven nog harder'

BRUZZ trok door Brussel en zag dat buitenslapers zo alomtegenwoordig zijn in het straatbeeld dat passanten nauwelijks nog naar hen omkijken. Vooral rond de grote stations is de situatie schrijnend.

Noord

Mahat, een 33-jarige asielzoeker uit Somalië, 'woont' al drie maanden in een tentje aan de Humanitaire Hub aan de Havenlaan, zo vertelt hij. Migranten kunnen daar terecht voor basiszorg. Al in de vroege ochtend staan er groepjes mannen ongeduldig te wachten aan de ingang.

Mahat is er lang niet de enige tentslaper. Intussen staan er een vijftigtal tentjes netjes in de rij, van migranten die vooral uit Noord- en Oost-Afrika lijken te komen. Voor de Vlaamse ambtenaren en de werknemers in Thurn & Taxis die er dagelijks de nabijgelegen parking inrijden, zijn ze een vertrouwd gezicht geworden.

De vrieskou maakt de nachten nog minder comfortabel dan anders, zegt Mahat, maar hij denkt er niet aan om te verhuizen naar een van de winteropvangplekken die de overheden opzetten.

"Mijn asieldossier komt binnenkort voor. Tot dan blijf ik zeker hier. In mijn tentje, dat ik van een vriendelijke mevrouw gekregen heb, voel ik me veilig en warm, en in de Hub kunnen we gebruikmaken van douche en sanitair. Het zijn daar vriendelijke mensen, die ons dekens en kleding geven. Ook de politie, die geregeld langskomt, is vriendelijk. Iedereen kent elkaar hier. Dit is een beetje mijn thuis geworden."

Mahat bevestigt wel dat er soms overlast is door drugs en alcohol. "Maar de gebruikers komen nooit tot bij de tenten. Dit is de ruimte om te slapen en iedereen houdt zich aan die regel."

Niet alleen aan de Humanitaire Hub staan er tentjes van buitenslapers. Ook wat verderop, in het Maximiliaanpark, staan er enkele.

Dichter bij het Noordstation is de slaapruimte van daklozen nog rudimentairder: alleen een slaapzak of wat dekens, en in het beste geval ook een matrasje. Ze schuilen vooral in verdoken hoekjes, waar ze beschut zijn tegen regen en sneeuw.

Aan de Dienst voor Inschrijving van Voertuigen heeft een dakloze een plek gekozen waar 's ochtends honderden pendelaars wandelen richting Rogierplein en stadscentrum. Iedereen passeert hem zonder omkijken.

Centraal

Sommige gebouwen passen hun buitenmuren zo aan dat ze niet meer door buitenslapers gebruikt kunnen worden.

De vensterbanken van Vivaqua, nabij Brussel-Centraal, hadden het ideale formaat om er als dakloze de nacht door te brengen. Dat is sinds enige tijd niet meer mogelijk. Het waterbedrijf heeft er schuine platen geplaatst, waardoor erop zitten of liggen onmogelijk is geworden.

Ook rond Brussel-Centraal is het niet lang zoeken om spullen van buitenslapers te vinden. Sommige daklozen slapen zelfs tijdens de drukke spitsuren in een hoekje van het metrostation.

Zuid

Een van de meest hallucinante Brusselse verzamelplekken voor buitenslapers is de beruchte 'overdekte straat' aan het Zuidstation. In die corridor kamperen tientallen daklozen op vuile matrassen of gewoon op de grond. Aan de tramhaltes enkele meters verderop passeert de ene tram na de andere. De vele salonstoelen die naast de matrassen staan, doen vermoeden dat de meeste daklozen niet van plan zijn om meteen te vertrekken, ondanks de erbarmelijke hygiënische omstandigheden.

"Ik slaap hier nu vijf of zes maanden", vertelt een oude, haveloze man met holle ogen. "Natuurlijk is de huidige kou zwaar om te verdragen. Dat maakt ons leven nog harder dan anders. De kou moet wel slecht zijn voor de gezondheid, maar wat wilt u dat ik doe? In het station zelf slapen doe ik niet, want dat is verboden."

Nochtans heeft de NMBS een tijdelijke slaapplek geopend in Brussel-Zuid om daklozen bij vriestemperaturen 's nachts op te vangen, met de spoorbeveiligingsdienst Securail als beheerder.

Maar veel daklozen weigeren een opvangplek van de overheid of andere instanties, ook als er plaats is, bevestigen twee gemeenschapswachten die in het Zuidstation hun ronde doen. "Elke dakloze heeft zijn eigen verhaal, je moet het geval per geval bekijken. Soms is er onderlinge ruzie en zijn ze bang voor geweld in een opvangcentrum. Anderen willen bij hun hond blijven, terwijl honden verboden zijn in de centra. En er zijn ook mensen die gewoon liever op straat leven."

In de opvangruimte van de NMBS overnachten dezer dagen twintig tot dertig mensen, zegt NMBS-woordvoerder Dimitri Temmerman. Na de laatste trein wordt de rest van het station gesloten, maar blijft de ruimte aan de uitgang Frankrijklei - waar ironisch genoeg een Kerstmis-lichtinstallatie staat - open.

Er is verwarming en sanitair, maar comfortabel slapen is het niet. Ligplaatsen zijn niet voorzien, de daklozen moeten er slapen in de zitjes die voor de reizigers bestemd zijn.

Het is dan ook helemaal niet de bedoeling om er een vaste opvangplaats van te maken, beklemtoont Temmerman. "Deze ruimte is bestemd voor daklozen die elders geen lokale opvang vinden, of om welke reden dan ook liever in het station overnachten. Dit is een tijdelijke service om mensen uit de vrieskou te halen, maar kan - gezien de vele treinreizigers overdag - natuurlijk nooit een ideale opvangplek worden."