‘Toeval-Amerikanen’ in Brussel: de prijs van een blauw paspoort

Geboren in de Verenigde Staten of met een Amerikaanse ouder: soms volstaat dat om levenslang aan het land verbonden te blijven. Voor zogenoemde 'accidental Americans' brengt die nationaliteit niet alleen rechten, maar ook onverwachte verplichtingen met zich mee. Sommigen worstelen ook met de vraag of ze hun Amerikaans paspoort niet beter opzeggen.

In Brussel wonen duizenden Amerikanen. Volgens de meest recente Statbel-cijfers telde het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op 1 januari 2025 precies 2.815 Amerikaanse expats. Achter dat getal schuilt een minder zichtbare groep: Brusselaars met een dubbele Amerikaans-Belgische nationaliteit, de zogenoemde “accidental Americans” of toeval-Amerikanen, die nooit bewust voor die status kozen.

Terwijl de VS in 2026 hun 250ste verjaardag vieren, blijven de Brusselaars juridisch verbonden met het land waar ze vaak nooit woonden, met bijbehorende rechten en verplichtingen.

Het verhaal van accidental Americans begint bij de geboorte. Een kind dat in België wordt geboren met minstens één Amerikaanse ouder kan via een Consular Report of Birth Abroad (CRBA) officieel als Amerikaans staatsburger worden geregistreerd.

Ook wie in de Verenigde Staten wordt geboren en als baby naar België verhuist, behoudt automatisch de nationaliteit. Administratief maakt de Amerikaanse overheid daarbij geen onderscheid: wie op hun grondgebied wordt geboren, is Amerikaans staatsburger, ongeacht waar die persoon later woont.

Brusselse Amerikanen

Nele Bernheim (51) groeide op in Ukkel, maar werd geboren in San Diego, waar haar Belgische ouders enkele jaren werkten. “Ik ben daar geboren, dus ik heb automatisch een Amerikaanse nationaliteit”, vertelt ze. Thuis was alles Belgisch: Belgische ouders, Belgische broers en zussen, Belgische school, Belgische jeugd. Alleen haar geboorteplaats was Amerikaans.

Zelf keerde ze voor twee jaar terug naar de VS voor haar studies in New York, en een paar jaar geleden droomde ze van een verhuis naar Los Angeles. “Leuk, maar duur. Als alleenstaande moeder een kind opvoeden gaat in België, maar in de VS is dat heel moeilijk.”

Vandaag staat de verhuis on hold, maar haar dubbele nationaliteit blijft.

Robin de Wouters (39) werd geboren in Brussel. Zijn vader is Belg en zijn moeder Amerikaans, zij kwam in de jaren zeventig hier studeren en is blijven plakken. “Ik ben geboren en opgegroeid in Brussel. Mijn ouders hebben me eerst geregistreerd bij de Amerikaanse ambassade en daarna bij de gemeente. Dus, ik heb een dubbele nationaliteit”, verklaart hij.

Robin woonde nooit in de Verenigde Staten, op een stage in New York, vijftien jaar geleden, na. Toch is de band met de VS sterk: zijn moeder woont in Texas, zijn zus en de familie van moederskant ook. “We zijn misschien niet geografisch dichtbij, maar we zijn wel heel close opgegroeid”, vertelt Robin.

Administratieve erfenis

Wat bij de geboorte een praktische keuze lijkt, kan later onverwachte verplichtingen met zich meebrengen. De Verenigde Staten zijn samen met Eritrea de enige landen ter wereld die hun staatsburgers belasten op basis van nationaliteit in plaats van woonplaats. Concreet betekent dit dat een Amerikaanse staatsburger jaarlijks een belastingaangifte moet indienen in de VS, zelfs wanneer die al volledig in België belast wordt en geen Amerikaanse inkomsten heeft.

In veel gevallen leidt dat niet tot extra belasting, maar toch blijft de aangifteplicht bestaan. “Je kan aangeven dat je geen inkomen hebt, maar je moet alsnog de procedure volgen zoals elke andere Amerikaanse burger”, zegt Brandon Mitchener van de internationale belangenorganisatie Tax Fairness for Americans Abroad (TFFAA). Boekhouders gespecialiseerd in het Amerikaanse belastingensysteem vragen gemiddeld 2.500 euro per jaar om Amerikanen te helpen met hun belastingen aan te geven, volgens TFFAA.

"Dat is precies het probleem bij accidental Americans. We horen geregeld van mensen die pas op latere leeftijd ontdekken dat de VS hen als staatsburger beschouwt, terwijl ze zichzelf helemaal geen Amerikaan voelen. Dan denken ze: Wat, ik ben Amerikaan? Alleen omdat ik daar geboren ben? ", vertelt Mitchener.

Daarbovenop werd in 2010 in de VS de Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA) ingevoerd, een wet die banken wereldwijd verplicht om gegevens van Amerikaanse klanten door te geven aan de IRS, de Amerikaanse belastingdienst. Amerikanen, óók de toevallige, moeten hun buitenlandse rekeningen melden en riskeren stevige boetes als ze dat niet doen.

Stemmen vanuit Brussel

Naast financiële verplichtingen brengt de nationaliteit ook politieke rechten mee. Amerikanen in het buitenland mogen stemmen in federale verkiezingen, via hun laatste Amerikaanse woonstaat of die van hun ouders. In theorie: een democratisch recht. In de praktijk: soms ook een ingewikkelde “hobby”.

“Het eerste wat mij choqueerde, was eigenlijk niet de belasting, maar hoe ingewikkeld het is om je te registreren om te stemmen,” zegt Robin. In België leerde hij: stemmen is verplicht, de overheid roept je op, je gaat (in principe) stemmen, klaar. In de VS is het anders. “Stemmen is in de VS niet verplicht. Daarnaast heeft elke staat zijn eigen regels. Je moet je registreren binnen een bepaalde termijn, elk jaar. Niet eenvoudig,” verklaart hij.

Nele stemt ook mee. In New York, de staat waarvoor zij stemt, was voor haar de eerste registratie “een beetje ingewikkeld”, maar intussen glijdt elk verkiezingsjaar automatisch een enveloppe in haar brievenbus.

Een duur afscheid

De dubbele nationaliteit biedt voor vele Amerikaanse staatsburgers voordelen. Ze beschikken over een paspoort dat toegang geeft tot meer dan 180 landen zonder visum, mogen onbeperkt buiten de Verenigde Staten wonen zonder hun status te verliezen, hebben stemrecht in de presidentsverkiezingen en kunnen zonder visum studeren, werken of wonen in de Verenigde Staten.

Maar wie de administratieve en financiële last beu is, kan afstand doen van de Amerikaanse nationaliteit. Dat gebeurt via een gesprek op de ambassade en kost momenteel 2.350 dollar (2.039 euro), volgens de laatste cijfers is dit de duurste nationaliteit om op te zeggen. Toch zouden wereldwijd sinds 2010 al 50.000 Amerikanen die stap gezet hebben, volgens TFFAA.

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft op 13 maart besloten de regel te veranderen: de heffing voor het opgeven van de Amerikaanse nationaliteit wordt verlaagd naar 450 dollar (392 euro) vanaf 13 april 2026.

Jean-Thomas de Voghel (49) deed dat enkele jaren geleden. Hij kreeg de Amerikaanse nationaliteit via zijn moeder, maar zijn ouders hebben dat niet aangevraagd bij zijn geboorte. Toen Jean-Thomas ging studeren aan IHECS vroeg hij samen met zijn zus officieel een Amerikaans paspoort aan. “Toen ik achttien was, vond ik dat fantastisch. The American dream”, zegt hij.

Zijn band met de VS bleef lang bestaan: “Ik identificeerde mij echt als Amerikaan, zeker in mijn jongere jaren. Ik was er trots op.” Toch begon dat gevoel te kantelen na de eerste presidentsverkiezing van Donald Trump.

De doorslag kwam uiteindelijk door een combinatie van factoren: de politieke evolutie in de VS, de administratieve verplichtingen en zijn persoonlijke leven in België. “Mijn vrouw wilde absoluut niet in de Verenigde Staten wonen. Toen besefte ik dat we daar waarschijnlijk nooit zouden gaan leven of werken.”

Het proces om afstand te doen van zijn nationaliteit duurde bijna negen maanden. “Eerst moet je formulieren opsturen, daarna krijg je een afspraak op de ambassade. Daar moet je officieel verklaren dat je begrijpt dat je je nationaliteit definitief opgeeft”, legt Jean-Thomas uit.

In het dagelijkse leven veranderde er weinig. Alleen bij reizen naar de VS merkt hij het verschil. “Vorige zomer ben ik nog familie gaan bezoeken. Voor het eerst moest ik reizen met mijn Belgische paspoort en een visum aanvragen.”

Voor Jean-Thomas was het vooral een emotionele stap om zijn Amerikaanse nationaliteit op te geven. “Je geeft eigenlijk een stukje van je identiteit op. De eerste 40 jaar van mijn leven was ik wél trots op mijn band met de Verenigde Staten.”

Opgeven of doorvechten?

Nele kijkt er voorlopig anders naar. De administratieve lasten neemt ze erbij, omdat haar paspoort ook praktische voordelen biedt: ze reist makkelijker en houdt de deur open naar een mogelijk leven in de VS. “Misschien komt het ooit nog van pas.”

Robin denkt er wel over na, maar trekt een andere conclusie. “Ik overweeg niet om mijn Amerikaanse nationaliteit op te geven. Niet omdat ik er niet over heb nagedacht, maar omdat het voor mij zou betekenen dat ik hen zou laten winnen. Ik zou het gevoel hebben dat ik buig voor mensen waarmee ik het oneens ben”. Hij heeft begrip voor wie het wél doet, maar ziet zichzelf eerder als activist dan als afhaker. “Ik strijd liever in plaats van op te geven".