Undercover op 'actietraining' bij Code Rood: 'Voor hetzelfde geld ben je een agent'

Komend weekend viseert Code Rood onder meer de werf van het door de beweging als 'ecocidaal' bestempelde Google-datacentrum in Farciennes. Met actietrainingen doorheen heel België bracht de organisatie haar militanten in staat van paraatheid. Een BRUZZ-journalist nam undercover deel aan zo'n sessie in Brussel. "Vraag geen medische hulp tijdens een arrestatie. Dokters kunnen onder een hoedje spelen met agenten."

"Tu veux cocher quelque chose sur ma carte de bingo?", vraagt een jonge twintiger me. Ik stem in en twijfel tussen 'I feel capitalism is a problem', 'I'm okay with being arrested' en 'I really want to block a road or bridge as soon as possible'. Uiteindelijk kies ik voor de laatste optie.

Afgelopen zondagochtend, iets na half tien. Op de benedenverdieping van een kantoorgebouw in de Europese wijk druppelen aspirant-militanten van Code Rood binnen, een beweging – zo omschrijft de beweging zichzelf op haar website, tenminste – "voor burgerlijke ongehoorzaamheidsacties". Met behulp van een bingokaart, waarop onder meer bovenstaande stellingen prijken, maken de aanwezigen kennis met elkaar, of breken ze op zijn minst het ijs. De bedoeling is dat vakjes worden afgestreept door mensen op wie een bepaalde stelling van toepassing is.

Voor velen blijkt het de eerste keer. Zonder smartphone, die moest ik aan het onthaal achterlaten, raken de aanwezigen met elkaar aan de praat. Er hangt een gezonde spanning in de lucht, mede omdat we niet veel over onszelf kunnen vertellen. Iedereen heeft een aliasnaam en persoonlijke onderwerpen blijven achterwege. Mohan*, een instructeur met een T-shirt waarop 'FCK BIG TCH' prijkt, is nog druk in de weer met de laatste voorbereidingen. Verder dan de vraag om iets aan te kruisen op de bingokaart of hoe je iemands aliasnaam uitspreekt, raken de gesprekken zelden.

De bingokaart verraadt het al enigszins: Code Rood is (intussen) een uitgesproken extreemlinkse klimaatbeweging. Toen de organisatie in 2022 het levenslicht zag, was ze nog relatief gematigd. Aanvankelijk verliepen de acties van Code Rood vreedzaam. In 2022 blokkeerden activisten de toegang tot sites van TotalEnergies in Wallonië, zonder de site te betreden of dingen stuk te maken. Ze verenigde een brede groep organisaties en ngo's, waaronder Greenpeace en Youth For Climate. Inmiddels hebben veel van die organisaties afstand genomen van de beweging.

Vandaag profileert Code Rood zich een stuk radicaler. Volgens de Staatsveiligheid infiltreren groepen zoals het revolutionair-communistische Secours Rouge de Belgique en Classe Contre Classe in bewegingen als Code Rood. Eens binnen proberen zij het discours verder te radicaliseren.

De modus operandi van de organisatie is alvast agressiever geworden. Activisten dringen niet alleen sites binnen, maar richten er ook vernielingen aan. Zo sneuvelden vorig jaar tijdens een actie in de Gentse haven ramen van vrachtwagens, computers en telefooncentrales. "We keuren het niet goed, maar we begrijpen het wel", liet een woordvoerder achteraf optekenen in Het Laatste Nieuws.

Techtbro's

Tijdens de sessie die ik bijwoon, krijgen een dertigtal aspirant-militanten een actietraining, waarvan ongeveer de helft vrouwelijk is. De groep bestaat vooral uit jonge twintigers, maar er neemt ook een flowerpowerveteraan deel. Gevaarlijk zien ze er hoegenaamd niet echt uit.

De voorbije weken organiseerde Code Rood dergelijke trainingen doorheen heel België. De aanwezigen worden klaargestoomd voor het echte werk, komend weekend. Dan staat een nieuwe actie gepland, onder meer op de werf van het Google-datacentrum in Farciennes. Militanten zullen proberen het terrein binnen te dringen en het vervolgens "feestelijk te bezetten", met muziek en verschillende sprekers, om zo een statement te maken tegen wat zij omschrijven als "technofascisme".

"Deze datacentra, die speciaal zijn gebouwd voor generatieve AI, zijn de infrastructuur van het technofascisme, oorlog en surveillance. Ze vormen het kloppende hart van extractivisme", staat in een persbericht van Code Rood. "De algoritmes die gebruikt worden voor massasurveillance van burgers en om mensen te doden in conflicten over grondstoffen, verrijken tegelijk de miljardairsklasse – en inmiddels zelfs een biljonairsklasse. Er worden als bezeten datacentra gebouwd die lokale gemeenschappen verstoren en waarvoor grondstoffen worden gewonnen via neokoloniale uitbuiting."

De acties zijn strijdig met de wet, al was het maar omdat ze plaatsvinden op privaat eigendom. Toch is volgens Philia*, een van de twee instructeurs, de legale weg uitgeput.

"We breken de wet, ja, daar zijn we ons van bewust. Maar dat neemt niet weg dat onze acties een legitiem doel dienen. Klimaatonrechtvaardigheid en koloniale uitbuiting nemen toe, terwijl politieke actie uitblijft. Daarom vinden wij het legitiem om verder te gaan dan klassiek protest en over te schakelen op burgerlijke ongehoorzaamheid."

Banden SUV platsteken

Na een korte infosessie trekt de groep naar de tuin. De instructeurs verdelen het terras in vier vakken en leggen een reeks stellingen voor. Wij moeten aangeven of we bepaalde acties gewelddadig vinden en of we bereid zouden zijn eraan deel te nemen.

Opvallend genoeg beschouwt een meerderheid van de deelnemers het platsteken van de banden van een SUV niet als gewelddadig. Dat zegt overigens niets over de vraag of een deelnemer het effectief zelf zou doen. "Zij zijn net gewelddadig", verdedigt een deelnemer haar keuze. "De eigenaars van een SUV beschadigen het klimaat en maken de straten onveilig."

Ongeveer de helft zegt het ook daadwerkelijk te willen doen. "Al zou ik misschien twijfelen als er een 'Baby on Board'-sticker hangt", vertelt een jonge vrouw. Ook voor het saboteren van machines op een site blijkt enige bereidheid te bestaan.

Net als de bingo-oefening voelt ook deze opdracht enigszins schools aan. Toch zit er een duidelijke logica achter de opbouw van de actietraining. Wie wil deelnemen aan een echte actie, moet immers lid zijn van een affiniteitsgroep én daarbinnen een buddy hebben. Zo'n affiniteitsgroep bestaat uit zes tot acht personen, goed voor drie à vier buddykoppels. Het idee is dat de leden op een vergelijkbare manier in de actie staan.

Daarom is het belangrijk om van iedereen goed te weten waar de persoonlijke grenzen liggen. Zulke kennismakingsoefeningen spelen dan ook een belangrijke rol bij de 'matchmaking' voor mensen die nog geen buddy en groep vonden - het vormen van een groep staat later op de dag geprogrammeerd.

Wat er gebeurt wanneer een affiniteitsgroep niet goed is samengesteld, wordt snel duidelijk tijdens een oefening in 'rapid decision making'. In groepjes van zes krijgen we een fictief scenario voorgeschoteld waarop we binnen één minuut moeten reageren. "Wat doe je als enkele affiniteitsgroepen een bres hebben geslagen in de politielinies? Volg je hen of blijf je bij de groep?"

Mijn groep raakt verdeeld. Het doel van de actie is een site te bezetten, en door de politielinies breken is volgens een jonge twintiger met actie-ervaring de snelste manier om dat te bereiken. Een andere deelnemer ziet dat anders. De kans dat de politie iemand uit de groep oppakt, neemt daardoor aanzienlijk toe. "En ik zou liever niet de nacht doorbrengen in een politiecel."

De minuut blijkt sneller voorbij dan verwacht. Mijn groepje geraakt niet tot een beslissing. Een andere groep wel: daar werd vrijwel onmiddellijk beslist om te chargeren. De instructeurs benadrukken weliswaar dat discussie belangrijk is en dat naar ieders mening geluisterd moet worden, maar met zes mensen die op dezelfde manier in een actie staan, worden beslissingen nu eenmaal sneller genomen.

EXPLOSIEGEVAAR

Twee weken geleden vielen speurders binnen op negentien verschillende adressen, onder meer in verschillende Brusselse gemeenten. Daarbij werden vijftien verdachten opgepakt en verhoord door de gerechtelijke politie. Zes van hen werden voorgeleid bij de onderzoeksrechter. Aanvankelijk plaatste die twee personen onder elektronisch toezicht, maar intussen zijn ook zij vrij onder voorwaarden.

De huiszoekingen volgden op klachten van ArcelorMittal en Cargill, twee bedrijven die eerder door Code Rood werden geviseerd. "Daar werden toen onder andere zware beschadigingen aangebracht, kabels doorgeknipt, noodstoppen ingedrukt en afsluitingen vernield", klinkt het bij het parket. "Deze acties brachten explosiegevaar en het risico op dodelijke gaslekken met zich mee, evenals aanzienlijke materiële schade."

"We betreuren de huiszoekingen", zegt Mohan, nadat iemand vraagt of deelnemers aan een actie ook een huiszoeking moeten vrezen. "Het lijkt een nieuwe tendens dat bedrijven klacht indienen en zo individuele actievoerders viseren."

Om huiszoekingen, onderzoeken en eventuele veroordelingen te vermijden, hecht Code Rood veel belang aan anonimiteit. Iedereen binnen de beweging, ook de deelnemers aan de actietraining, gebruikt een aliasnaam, zodat niemand iemand anders aan de galg kan praten. Persoonlijke vragen, ook over eventuele eerdere deelname aan acties, zijn uit den boze. BRUZZ polste bij enkele deelnemers of zij al eens hadden meegedaan, maar kreeg telkens nul op het rekest. "Het is beter om daar niet over te praten", vertelt een twintiger. "Je weet nooit met wie je spreekt. Voor hetzelfde geld ben je een politieagent."

Link met PVDA

Ook tijdens de actietraining krijgen we een resem juridische en praktische informatie voorgeschoteld. Deelnemers aan de actie moeten hun identiteitskaart, rijbewijs en andere documenten thuislaten, zodat de politie hen niet kan identificeren. Zelfs een bibliotheekboek of een ander voorwerp waarop je naam staat, is uit den boze. De redenering daarachter is eenvoudig: "Wat we doen is strafbaar. Maar als ze een boete willen uitschrijven, hebben ze wel een naam en adres nodig", zegt Philia.

Om diezelfde reden moeten alle actievoerders een witte wegwerpoverall en zwarte schoenen dragen tijdens de actie, net als gezichtsbedekkende kleding. Wie écht niet door de politie geïdentificeerd wil worden, kan superglue op zijn vingers doen, al bestaan er nog grovere middelen. Philia: "Ik kén iemand – ze studeert voor arts – en ze wou absoluut niet dat ze geïdentificeerd kon worden. Ze heeft dan maar met haar vingertoppen over ruw beton geschraapt … zodat er geen vingerafdruk van haar genomen kon worden."

Ook tegen gezichtsherkenningstechnologie krijg ik verschillende tips te horen. Met zwarte schmink moeten we onze biometrische kenmerken (onder meer de afstand tussen de neus en de bovenlip) inkleuren, zodat de technologie omzeild kan worden. Op voorhand eens testen of je vermomming volstaat? "Gemakkelijk. Zolang je je smartphone nog ontgrendeld krijgt met gezichtsherkenning, ben je niet genoeg vermomd."

We krijgen het verschil tussen een gerechtelijke en een administratieve aanhouding uitgelegd, maar de nadruk ligt vooral op wat je moet doen en zeggen zodra je bent aangehouden. Dat is relatief eenvoudig: vooral niets zeggen.

Gebruikmaken van een eigen advocaat of een pro-deoadvocaat wordt bovendien afgeraden. "Wij hebben zelf een juridisch team", zegt Mohan. "Zij hebben veel ervaring en weten wat te doen." Uit een brochure van Code Rood blijkt dat het gaat om advocaten van Progress Lawyers Network (PLN), een kantoor dat gelieerd is aan de PVDA.

(In een reactie aan BRUZZ laat PLN weten "evenmin het advocatenkantoor van de PVDA of van welke andere partij dan ook. Wij zijn een pluralistisch kantoor dat zich inzet voor de verdediging van grondrechten, en werken in dat kader samen met allerhande verenigingen, vakbonden en andere organisaties".)

Ook medische hulp vragen tijdens een arrestatie wordt afgeraden. "Dokters kunnen onder een hoedje spelen met agenten en informatie doorspelen, ook al zijn ze gebonden door het beroepsgeheim."

Gezelschapsspelletjes spelen

Het wantrouwen tegenover de arm der wet is groot. Meermaals wordt gewaarschuwd voor politiegeweld, maar ook voor agenten die drugs zouden verstoppen in rugzakken van demonstranten om hen zo een hak te zetten. "Sommige agenten zien er misschien lief uit", vertelt Philia, "maar zij hebben duidelijk de verkeerde job gekozen."

Omstreeks half vijf, nadat we oefenden om in formatie te lopen, nadert de actietraining haar einde. We worden aangemaand om ons nog diezelfde dag in te schrijven voor de actie, via een digitaal formulier. Wie nog geen buddy of affiniteitsgroep heeft, wordt gevraagd om even te blijven voor een matchmaking.

Doorheen de dag leerden de aspirant-militanten al hoe ver iedereen bereid is te gaan, maar nu gaan de gesprekken ook over wat ze doen tijdens de bezetting zelf. Gezelschapsspelletjes spelen, kaarten, of gewoon wat rondlopen? Want, "eens binnen is het vooral wachten", vertelde Philia meermaals doorheen de dag. "Op zich is zo'n actie eigenlijk vrij saai."

De Amerikaanse auteur Sinclair Lewis schreef het in zijn klassieker It Can't Happen Here al: "So much in a revolution is nothing but waiting."

* Mohan en Philia zijn de aliasnamen van de twee Code Rood-instructeurs.