Vlaamse regering aan zet om knopen door te hakken over Amerikaans Theater

De gemeenteraad van de Stad Brussel keurt maandagavond de erfpacht voor het Amerikaans theater goed. Daarmee komt het gebouw voor 99 jaar in handen van de Vlaamse overheid, die nu moet beslissen hoe de nieuwe Vlaamse culturele pool eruit zal zien. Woensdag presenteren de betrokken ministers alvast de langverwachte haalbaarheidsstudie.

Het Amerikaans Theater, neergezet in het Park van Laken voor Expo 58, is ondertussen al veertien jaar in onbruik. In 2012 trok de VRT er weg vanwege de slechte staat van het gebouw. De federale overheid had als eigenaar zelf geen plannen en besloot het complex te verkopen. De Ancienne Belgique (AB), die extra ruimte zocht, toonde meteen belangstelling, mits Vlaanderen zou financieren.

Maar dat was buiten de Stad Brussel gerekend die het iconische gebouw niet zomaar in de handen van de Vlaamse Gemeenschap wilde zien overgaan. Het dossier zat jarenlang muurvast, tot in 2024 overeengekomen werd dat de Stad Brussel het zou kopen en het vervolgens voor 99 jaar tegen een symbolische euro in erfpacht zou geven aan de Vlaamse gemeenschap. Die wilde er een ‘culturele en gemeenschapsvormende pool’ van maken.

Flink verloederd

Met de goedkeuring van de erfpachtovereenkomst door de Brusselse gemeenteraad is de juridische en administratieve procedure helemaal afgerond. Vlaanderen is nu officieel erfpachthouder en Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) zal knopen moeten doorhakken over wat er met de ondertussen flink verloederde site moet gebeuren en wie er zijn intrek zal nemen.

Haar voorganger op Cultuur, Jan Jambon (N-VA), liet alvast een haalbaarheidsstudie uitvoeren. Het Brusselse architectenbureau DUSS deed onderzoek naar de bouwtechnische en akoestische conditie van het gebouw en stelde verschillende renovatiescenario’s op, telkens met hun kostprijs.

Het eindverslag had normaal gesproken vorige zomer afgeleverd moeten worden, het werd uiteindelijk begin 2026. Woensdag zal Gennez de studie presenteren tijdens een bezoek aan het Amerikaans theater waarop ook Vlaams minister voor Brussel, Cieltje Van Achter (N-VA), aanwezig zal zijn.

Eerst tijdelijke invulling

Gennez liet eerder al verstaan dat ze, in afwachting van bijkomende studies en de keuze van het definitieve exploitatiemodel, eerst een tijdelijke invulling voor het Amerikaans Theater wil. Om dit mogelijk te maken overweegt ze enkele kleine investeringen. Volgens het departement Cultuur gaat het om "beperkte en strikt noodzakelijke investeringen voor de veiligheid en basisfunctionaliteit."

Even werd er ook aan gedacht om het pand tijdelijk te laten gebruiken door de Beursschouwburg, die binnenkort weg moet uit zijn gebouw in de Ortsstraat vanwege een renovatie, maar dat bleek uiteindelijk qua timing niet uit te komen.

Wat de uitbating op lange termijn betreft, staat intussen vast dat die niet door één maar door meerdere spelers zal gebeuren. Wie dat zullen zijn, is nog niet beslist, maar volgens het departement Cultuur wordt er gezocht naar partnerschappen.

AB geïnteresseerd onder voorwaarden

De AB, die samen met andere mogelijke kandidaten betrokken werd in de studie, heeft vandaag nog steeds interesse in het Amerikaans Theater. “Maar het oude plan om trekker te worden van de site is al lang opgeborgen", zegt directeur Tom Bonte. "Er zijn inderdaad partners nodig. Het project is te groot en onze schouders zijn niet sterk genoeg om het alleen te doen."

De belangstelling van de AB is ook niet onvoorwaardelijk. “Het hangt ervan af voor welke constructie de Vlaamse regering zal kiezen. Wij geloven in de plek, maar het wordt voor ons pas echt de moeite waard als we er concerten met een behoorlijke capaciteit kunnen organiseren.”

Zoals de theaterzaal er nu bijligt, met plaats voor duizend tot tweeduizend toeschouwers, is het geen echte meerwaarde voor Bonte. "De capaciteit is niet groter dan die van onze eigen concertzaal. Bovendien is er geen licht- en geluidsinstallatie en zijn er ook geen toiletten of andere publieksvoorzieningen. Voor tijdelijk gebruik is het voor ons dan ook minder aantrekkelijk. Misschien dat we er een of twee keer per jaar naar toe trekken, maar we gaan daar geen vijftig concerten per jaar geven.”

Concertzaal voor zesduizend man

Het is een ander verhaal als het Amerikaans theater, op langere termijn, stevig gerenoveerd zou worden, zegt Bonte: “Als je het ringvormige paviljoen, dat destijds drie verdiepingen telde, weer ophoogt en de binnenplaats weer overdekt, dan krijg je een concertzaal voor, staand, vijf- à zesduizend man. Dat is iets wat wij nu niet hebben.”

De AB heeft hierover al ‘wilde plannen’ zitten maken met de VRT, die ook weer geïnteresseerd zou zijn in de site. Bonte: “Zij zouden er een extra grote tv-studio kunnen inrichten, iets waarvoor in de nieuwbouw van de VRT geen plek is. Of nog: de legendarische Toots-radiostudio kunnen heropbouwen.”

Bonte beseft dat dit ambitieuze plan zware investeringen vergt. “De vraag is hoe ver Vlaanderen wil en kan springen.”

Rolling Stones

Het Amerikaans Theater fungeerde in 1958 als Amerikaans paviljoen op de Wereldtentoonstelling van ’58. Daarna kocht de Belgische staat het bouwwerk over. In 1960 nam de VRT, toen nog BRT, er haar intrek. In de grote publieksstudio werden bekende Vlaamse shows als De Droomfrabriek opgenomen. In 1964 maakten de Rolling Stones er hun opwachting tijdens het programma Tienerklanken. Ook Radio 2 had er lang zijn stek.

Na het vertrek van de VRT werd het gebouw nog een tijdje verhuurd aan enkele vzw’s van de Stad Brussel. Momenteel zijn er enkele kunstenaarsateliers gevestigd en is een deel van het gebouw bewoond via een antikraakbedrijf.