Wachten op sociale woning: 'Iedereen is hier gelijk, maar de ene wat meer dan de andere'

"Iedereen is hier gelijk, maar de ene wat meer dan de andere." Dat vertelt Anton* aan de redactie van Pano (VRT), die politieke inmenging onderzocht bij de toewijzing van sociale woningen in Anderlecht. Hij staat al 4 jaar op de wachtlijst voor zo'n woning en leeft in schrijnende omstandigheden. Toch zal hij nog 9 jaar moeten wachten, samen met meer dan 29.000 gezinnen in Anderlecht. "Het is lijdzaam toekijken, wetend dat ze nooit een woning zullen krijgen", klinkt het.

Schimmels langs de ramen en verwarming, een dak dat lekt en amper frisse lucht of daglicht. Dat zijn de omstandigheden waarin Anton en zijn gezin wonen in Anderlecht. "Maar ik heb geen andere keuze. Het is moeilijk voor mij om een andere woning te vinden, dus is er geen oplossing", vertelt hij aan de redactie van Pano.

Anton staat al 4 jaar op de wachtlijst voor een sociale woning van de Anderlechtse Haard. Dat is de sociale huisvestingsmaatschappij die na onderzoek van Pano onder vuur kwam te liggen.

Voorzitter Lotfi Mostefa beïnvloedt er de toewijzing van sociale woningen. Dat blijkt uit getuigenissen en honderden persoonlijke berichten van de schepen. Zo selecteert de voorzitter kandidaat-huurders die voorrang kunnen krijgen op de wachtlijst. Het sociaal onderzoek gaat soms door op zijn eigen bureau, vertellen medewerkers.

13 jaar wachten

Volgens cijfers van de Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij staan 29.667 gezinnen op de wachtlijst van de Anderlechtse Haard. De organisatie verhuurt zo'n 4.100 woningen. Gemiddeld moet een gezin 13 jaar wachten op een sociale woning. Dat betekent dat Anton nog zo'n 9 jaar geduld moet hebben.

Intussen zijn de omstandigheden waarin hij met zijn gezin moet leven schrijnend. Voor het appartement betaalt hij 900 euro per maand, inclusief kosten. "Door rugproblemen kan ik niet werken. Daardoor krijg ik een uitkering van 1.300 euro per maand. Ik houd amper geld over voor kleren of eten."

"Ik moet veel geld voor dit appartement betalen, maar er is geen andere oplossing. Ik blijf zoeken op het internet naar een nieuwe woning. Ik doe er alles aan om iets nieuws te vinden", vertelt hij.

Ook zijn aanvraag bij de Anderlechtse Haard levert voorlopig niets op. "Ik heb een brief gekregen, waarin staat dat het nog niet mijn beurt is en dat ik moet wachten." Toch hoort ook Anton verhalen over mensen die voorrang krijgen. Dat leidt tot een gevoel van oneerlijkheid, vertelt hij. "Iedereen is gelijk, maar de ene toch wat meer dan de andere."

Toch blijft hij erin geloven dat het goedkomt. "Ik hoop een appartement te krijgen in Anderlecht. Bij Gods genade. Het komt wel goed, het is slechts een kwestie van tijd."

Nood aan sociale woningen in Brussel

Over heel België zijn de wachtlijsten voor een sociale woning lang. Over het hele Brussels Hoofdstedelijk Gewest heen staan 60.740 gezinnen op de verschillende wachtlijsten. Een gezin kan zich inschrijven bij verschillende gemeenten tegelijk, maar wordt in dat geval maar 1 keer meegeteld in het cijfer voor het hele gewest.

"Het probleem wordt almaar groter. Er is een nijpend tekort aan sociale woningen in Brussel", zegt Katleen Vanlerberghe, teamcoördinator bij de socialenetwerkorganisatie SAAMO. "De wooncrisis is nog groter dan de cijfers weergeven. Veel gezinnen schrijven zich zelfs niet in, omdat de wachtlijst zo lang is."

De getuigenis in Pano is dan ook geen alleenstaand geval. Bij het Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW) in Brussel hebben ze contact met verschillende mensen die in zulke omstandigheden leven. "Dat zijn allemaal kwetsbare gezinnen die wachten op een kwaliteitsvolle, betaalbare woning", zegt clustercoördinator Heidi Bosselaers.

"Die gezinnen staan ook allemaal op de wachtlijst. Het is lijdzaam toekijken. Zij leven met de wetenschap dat ze op een wachtlijst staan, maar misschien nooit een woning zullen krijgen."

"Ze komen op de private huurmarkt terecht, waar ze veel geld moeten betalen voor een woonst. Het is een doelgroep waar enorm van geprofiteerd wordt."

Verhuurders krijgen wel een maximale huurprijs opgelegd, maar er is een gebrek aan controle. "Huurders zitten vaak in een slechte positie, zeker als er veel interesse is in een appartement. Wanneer je als huurder dan enkele zaken aanklaagt, word je uit de woning gezet", aldus Vanlerberghe.

Daarnaast is sprake van discriminatie. "Als we mensen aanraden om op de private markt te zoeken, zeggen ze dat er geen beginnen aan is. Ze worden geweerd op basis van hun familienaam of hun afkomst."

Veel armoede

Dat de nood aan sociale woningen in Brussel hoog is, hoeft niet te verbazen. 6 van de 10 gemeenten met de laagste inkomens in ons land liggen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

"Brussel is een grootstad, waarin zo'n situatie altijd schrijnender is", vertelt Bosselaers. "Daarnaast is het een gewest op zichzelf. Brussel heeft een grote oppervlakte, waarin bijzonder veel mensen wonen, en er is een grote groep zonder papieren. Dat zijn verschillende redenen waarom de armoede hier groot is."

Anderlecht is 1 van die 6 gemeenten in kwestie. De druk op de sociale dienstverlening is dan ook groot. Dat toonde Pano eerder al met de chaos bij het OCMW en nu bij de Anderlechtse Haard.

"Dat valt natuurlijk op. Bij het OCMW zijn er veel problemen, dat merken wij ook. Collega's merken dat het moeilijk is om samen te werken met de huisvestingsmaatschappij. Dan moet je je toch vragen stellen bij het lokale beleid."

Ook bij SAAMO merken ze dat er veel druk op de sociale diensten is. "Dat heeft ook te maken met andere zaken, zoals de beperking van de werkloosheid. Mensen worden doorverwezen naar het OCMW, terwijl daar al een overload aan dossiers is", aldus Vanlerberghe. "Niet alleen de druk op die sociale diensten wordt groter, maar ook de kwaadheid bij de mensen."

Dat maakt het leven van kwetsbare gezinnen niet makkelijker. "We zien wel veel veerkracht bij die mensen, die vooruit willen met hun leven en naar manieren zoeken om goed en leefbaar te kunnen wonen. Dat is niet eenvoudig, als je voor veel gesloten deuren komt te staan en niet wordt geholpen."

Auteurs: Victor Van Driessche, Joppe De Hert, Stefaan Meerbergen, Tobias Santens