Al 1.100 privézwembaden in Brussel: ‘Populairder sinds corona’

Meer dan 1.100 zwembaden liggen in Brusselse tuinen of huizen verborgen, maar de doorsnee stadsbewoner ziet ze nooit. Vrijwilligers van OpenStreetMap hebben die privézwembaden nu in kaart gebracht. De gemeente Sint-Pieters-Woluwe is het best bedeeld met maar liefst 7 zwembaden per 1.000 inwoners.

Van zwembaden of zwemvijvers in tuinen tot een binnenzwembad in de Dansaertwijk. Brussel telt minstens 1.121 privézwembaden. Het grootste zwembad is 25 meter lang en 12 meter breed en ligt verscholen achter het Montjoiepark in Ukkel. Maar ook de zwembaden bij Villa Empain en de ambassade van Libië staan op de lijst.

Al deze buiten- en binnenbaden werden in kaart gebracht door vrijwilligers van OpenStreetMap, een soort Wikipedia voor kaarten. Ze doen dat op basis van lokale kennis en satellietbeelden. “De hete zomer inspireert om te focussen op bepaalde onderwerpen, zoals airconditioning, waterpunten en zwembaden”, zegt mapper Joost Schouppe.

In het hele Brussels Hoofdstedelijk Gewest is er gemiddeld één privézwembad voor elke duizend inwoners, blijkt uit hun gegevens. Er zitten wel grote verschillen tussen de gemeenten. De koploper, Sint-Pieters-Woluwe, telt 7 zwembaden per 1.000 inwoners. Daarna volgt Ukkel met 6 zwembaden per 1.000 inwoners.

Daarentegen zijn in Evere, Koekelberg, Sint-Gillis of Sint-Joost-ten-Node geen privézwembaden te vinden, voor zover de OSM-mappers weten.

Binnen de gemeenten zijn er bovendien grote uitschieters. De meeste zwembaden liggen aan de buitengrenzen van het gewest.

Zo heeft de buurt Putdaal, vlakbij het Hertoginnendal, in Sint-Pieters-Woluwe maar liefst 73 zwembaden per 1.000 inwoners. In de wijk Groene Corniche, aan de gewestgrens met Tervuren, vind je er 63 per 1.000 inwoners. Dat is ook zo in de Tumulidreef in Watermaal-Bosvoorde, al gaat het daar om veel kleinere absolute aantallen.

In Ukkel heeft de wijk Vronerode nabij sportclub David Lloyd het hoogste aandeel privézwembaden: 59 per 1.000 inwoners. In het noorden van het gewest is de Meiselaan in Laken het best bedeeld: daar vind je 13 privézwembaden per 1.000 inwoners.

Voor actiegroep Pool is Cool, die ijvert voor meer publieke zwemplekken in Brussel, toont de kaart dat er wel degelijk vraag is naar openluchtzwemmen in Brussel. “Ondanks alle vooroordelen over het slechte weer wordt hier veel geld gespendeerd aan zwembaden”, zegt Paul Steinbrück van de vzw. “Sinds corona is het aantal privézwembaden nog verveelvoudigd. Alleen moet je het kunnen betalen én dient het grootste deel van die zwembaden ter afkoeling, niet voor sportief zwemmen. Daarvoor zijn veel baden te klein.”

Meer vergunningsaanvragen

Die populariteit tijdens de coronaperiode blijkt inderdaad uit het aantal aangevraagde stedenbouwkundige vergunningen voor privézwembaden. Tijdens de coronajaren verdubbelde het aantal dossiers tegenover de voorgaande jaren, leert een berekening van BRUZZ. Zo werden er in 2020, 2021 en 2022 zo’n tachtig vergunningen per jaar aangevraagd. “Iedereen moest thuisblijven en het was die zomer mooi weer”, zegt Cedric Lelie van de gespecialiseerde aannemer voor zwembaden LC&DV uit Sint-Pieters-Leeuw.

Zo’n vergunning in Brussel is verplicht wanneer het zwembad groter is dan 20 vierkante meter of als het zwembad op minder dan 2 meter van de perceelsgrens ligt. De gemiddelde oppervlakte van de in kaart gebrachte privézwembaden bedraagt 42 vierkante meter. Amper 10 procent is kleiner dan 20 vierkante meter en vereist dus geen vergunning.

“In Watermaal-Bosvoorde, Ukkel en de Woluwes heb ik de voorbije vijf jaar vooral projecten zonder vergunning geplaatst. Die zijn niet groot genoeg om in te zwemmen, maar wel om je te verfrissen. Al die aanvragen hebben te maken met de toenemende hitte”, zegt Benoit Malou van de firma Blue Concept uit Overijse.

Sinds 2023 is het aantal dossiers opnieuw gedaald, al blijft het hoger dan in de jaren vóór de pandemie. Vorig jaar waren het er nog altijd 59. Door de aanhoudende hitte merken zwembadbouwers dat de interesse weer toeneemt.

Al kiezen klanten niet noodzakelijk voor een ingegraven zwembad. Veel mensen onderschatten de kosten, zeggen zwembadbouwers. “Vroeger boden wij nog kleinere modellen aan voor minder dan 50.000 euro, maar de prijzen zijn fors gestegen”, zegt Cedric Lelie. Bij hun gebruikelijke leverancier kosten zwembaden nu tussen de 60.000 en 100.000 euro. Kleinere modellen starten vanaf 35.000 euro, maar dan zonder veel afwerking. Bij Blue Concept uit Overijse betaal je voor een betegeld zwembad op maat nog een pak meer.

Alternatieven zijn opzetzwembaden of zogenoemde plunge pools. “Afgelopen lente hebben wij zo'n opzetzwembad geplaatst in een verbouwd pakhuis in Koekelberg, opgesplitst in een twintigtal units met gedeelde tuin. Zo’n zwembad is gewoonlijk 2,40 meter breed en 3 à 4 meter lang, groot genoeg voor een aperitief met vrienden. Meer heb je niet nodig in de stad”, zegt zaakvoerder Sigert Liebert van ZwembadHall uit Halle. Dit kleinere bad is vooralsnog niet te zien op de kaart van OpenStreetMap.

ZwembadHall levert vooral in de Vlaamse Rand, maar kreeg dit jaar meer en meer aanvragen uit de hoofdstad. “Ik vermoed via kennissen van onze andere klanten en vooral sinds de hittegolf”, zegt Liebert. “We leverden al langer in de villawijken van Ukkel, maar dat verliep via architecten. Nu krijgen we ook rechtstreekse vragen uit de echte stadswijken.”

Al speelt daar voor de leveranciers wel een andere belemmering. “Een zwembad past niet in een camionette. Als ik twee uur in de file moet staan met een vrachtwagen of aanhangwagen en dan geen parkeerplaats vind, kies ik liever voor klanten onder de kerktoren”, zegt Liebert. Ook Blue Concept uit Overijse voert doorgaans maar een kwart van zijn jaarlijkse projecten uit in Brussel.

Nog niet te huur

Voor actievoerders is het groeiend aantal privézwembaden een aandachtspunt, maar ook een kans. Zo organiseerde Pool is Cool tijdens de wintermaanden al koudwaterzwemmen in een aantal privézwembaden of zwemvijvers. “We starten dat project (Brrrussels, red.) opnieuw op in het najaar”, zegt Paul Steinbrück.

In Frankrijk en Spanje, maar ook Wallonië en delen van de Vlaamse Rand, kan je dan weer privézwembaden per tijdslot afhuren via de app Swimmy, een soort Airbnb voor zwembaden. Vooralsnog is geen enkel Brussels zwembad via die app te huur. Doorgaans kost een zwemsessie via Swimmy trouwens een stuk meer dan een baantje trekken in een publiek zwembad: tot 20 à 30 euro per sessie.

“Met het geld dat naar privézwembaden gaat, zou je aanzienlijke openluchtzwembaden kunnen bouwen voor veel meer mensen van alle maatschappelijke en culturele achtergronden”, besluit Paul Steinbrück.