Afvalwater legt drugsgebruik bloot: cocaïne en MDMA pieken in Brussel

In het Brusselse afvalwater werden aanzienlijke concentraties van psychoactieve stoffen zoals cocaïne en MDMA aangetroffen. Dat blijkt uit de meest recente monitoring van Sciensano op basis van stalen uit waterzuiveringsinstallaties. Op vlak van crack blijkt het gebruik elders echter sterker aanwezig.

Tussen 24 en 30 maart 2025 nam Sciensano de concentraties van psychoactieve stoffen in 17 waterzuiveringsinstallaties in ons land onder de loep. Onderzoekers zochten daarbij in waterstalen naar chemische reststoffen van onder meer cocaïne, MDMA, (meth)amfetamine, ketamine, crack en synthetische cathinonen.

In Brussel werden de installaties Brussel-Noord en Brussel-Zuid geselecteerd, die respectievelijk ongeveer 1,13 miljoen inwoners (Brussel-Noord) en 260.000 inwoners (Brussel-Zuid) dekken.

Uitgaansleven

Uit de resultaten bleek het cocaïnegebruik in het Brussels gewest aanzienlijk. Na Antwerpen-Zuid werd in de metingen uit Brussel-Noord de hoogste concentratie aangetroffen. Concreet ging het om meer dan 1.000 milligram per dag per 1.000 inwoners. Brussel-Zuid volgde op een vijfde plek, met iets meer dan 500 milligram reststof per 1.000 inwoners.

De concentraties bleken het hoogst tijdens de weekends. In Brussel-Noord lag de aangetroffen hoeveelheid op zondag 10 procent hoger dan tijdens weekdagen. In Brussel-Zuid stelde men zelfs een toename van 40 procent vast.

Ook van MDMA, een andere drug die vaak geassocieerd wordt met het uitgaansleven, werden aanzienlijke resten teruggevonden. Net als bij cocaïnegebruik volgde Brussel-Noord op de tweede plek na Antwerpen-Zuid, met 75 milligram per dag per 1.000 inwoners. In de andere Brusselse installatie lag het rond de 40 milligram.

Wel werd in Brussel-Zuid een stijging van 150 procent vastgesteld tijdens het weekend. Langs de andere kant daalde het gebruik net met 30 procent in Brussel-Noord. Daar werden op vrijdag de hoogste concentraties aangetroffen. Mogelijk valt dat te wijten aan het studentenleven, waar vaak op donderdag wordt uitgegaan.

Gebruikersruimte

Wat betreft crackgebruik werd de laatste jaren een stijging opgemerkt in het Brussels gewest. Zo zijn 83 procent van de bezoekers aan gebruikersruimte Gate crackgebruikers en zijn 27,4 procent van de verslavingsbehandelingen in het gewest specifiek voor crack.

Toch lijkt het fenomeen elders sterker aanwezig. Qua concentraties in het afvalwater staan de installaties Brussel-Noord en Brussel-Zuid op een vijfde en achtste plek, met 5 en 4,5 milligram per dag per 1.000 inwoners. In regio’s als Antwerpen en Charleroi troffen de onderzoekers meer restanten aan.

Algemeen blijkt de prevalentie van crack ook laag. In ons land gaf slechts 0,2 procent van de bevolking tussen 15 en 64 jaar het afgelopen jaar te hebben gebruikt. Dat komt neer op ongeveer 15.000 mensen.

Verder valt de opmars van ketamine op. Waar het gebruik vijf jaar geleden nog beperkt was, wordt de substantie nu in bijna alle onderzochte installaties gevonden. Toch blijkt het aantal gebruikers nog beperkt. Slechts 0,6 procent van de Belgische bevolking, of ongeveer 50.000 mensen, gebruikte het afgelopen jaar ketamine.

In Brussel-Noord werd iets meer dan 50 milligram per dag per 1.000 inwoners aangetroffen. Voor de installatie Brussel-Zuid bedroeg de concentratie ongeveer 25 milligram.

Dynamische markt

Amfetamine, of speed, blijkt vooral populairder in Vlaanderen, mogelijk door de nabijheid van productielocaties en de Nederlandse markt. Bij amfetamine werd de piek in steden als Gent, Brussel en Leuven vooral op vrijdag waargenomen, wat waarschijnlijk samenhangt met studentenfeesten op donderdagnacht. Dat neemt niet weg dat uit het afvalwater blijkt dat de stof eerder regelmatig wordt gebruikt, dus ook om andere redenen dan in het uitgaansleven.

Voorts blijken synthetische cathinonen zoals 3-MMC en 4-MMC nauwelijks werden gedetecteerd. Dit wijst erop dat de markt voor nieuwe psychoactieve stoffen zeer dynamisch is en dat gebruikers mogelijk zijn overgeschakeld naar varianten die nog niet in de huidige testprocedure waren opgenomen, zoals 2-MMC.

Ook het gebruik van methamfetamine blijkt voorlopig beperkt. Sciensano wijst er wel op dat het noodzakelijk is om er een aandacht aan te besteden, en te investeren in gezondheidsinterventies om verdere uitbreiding te voorkomen.