Bewoners Kuregem slaken noodkreet in open brief: ‘Wijk is onleefbaar geworden’

Aan Hunne Majesteiten de Koning en de Koningin,
Aan Mevrouw en de Heer Ministers, Staatssecretarissen, Parlementsleden, Burgemeesters, Schepenen en betrokken openbare mandatarissen,
Aan de bevoegde gemeentelijke, gewestelijke, federale en gerechtelijke overheden,
Aan de ministeriële kabinetten, de betrokken administraties, evenals aan de media,

Aan onze buren,

Wij schrijven u vandaag met een plechtige noodkreet over onze Anderlechtse wijk Kuregem, een wijk die onleefbaar is geworden.

Al jarenlang slaan bewoonsters en bewoners alarm, melden zij feiten, kaarten zij problemen aan en getuigen zij. Al jarenlang stapelen de vaststellingen over de achteruitgang van de wijk zich op, en al jarenlang overheerst het gevoel tegen dovemansoren te spreken. Wie daarvan overtuigd wil raken, hoeft alleen maar de burgerinterpellaties op de website van de gemeente Anderlecht te lezen, of de vele persartikels over de situatie in Kuregem te bekijken. Vandaag voelen wij, burgers, ons in de steek gelaten.

Kuregem is nochtans geen wijk zonder waarde. Het is een centrale, strategische en levendige wijk, rijk aan diversiteit, solidariteit en nabuurschap. Het is een wijk met een enorm potentieel. Dat potentieel wordt vandaag ernstig ondermijnd door een opeenstapeling van fenomenen die het dagelijks leven steeds moeilijker, ja zelfs onmogelijk maken: drugshandel, diepe bestaansonzekerheid, herhaalde overlast, structurele vervuiling, agressie, diefstallen op straat en op klaarlichte dag, onveiligheid, verloedering van de openbare ruimte en een gevoel van straffeloosheid.

Dagelijks worden wij geconfronteerd met taferelen die nooit gewoon zouden mogen worden: geroep, geschreeuw, vechtpartijen in verband met drugshandel, sluikstort, vuilniszakken die op straat worden opengereten, mensen die urineren en hun behoefte doen in de openbare ruimte, vuile injectienaalden, aluminiumfolie, rietjes en andere duidelijke sporen van druggebruik. Straat na straat straalt de wijk het beeld uit van een gebied dat aan zijn lot is overgelaten. Elke dag kruisen wij ook dakloze en verslaafde mensen die zich in extreme nood bevinden en die aan zichzelf zijn overgelaten in een wijk die al verzadigd is met overlast en afval. Deze sociale miserie vraagt uiteraard om een waardig, menselijk en structureel antwoord. Maar de concentratie ervan binnen éénzelfde perimeter, zonder voldoende fundamentele aanpak, draagt vandaag bij tot een algemene verslechtering van de levenskwaliteit, de veiligheid en de waardigheid van iedereen.

Daarbij komt nog een andere realiteit: huisjesmelkers. Gevoed door de concentratie van sociale onzekerheid, de kwetsbaarheid van veel bewoners en de aanhoudende administratieve tolerantie, draagt de wildgroei aan huisjesmelkers, die bewoners opzadelen met onwaardige leefomstandigheden, bij aan de voortdurende verslechtering van de leefomgeving. Sommige vormen van illegale bewoning, met name door ongeoorloofde onderverhuur, veroorzaken overlast, verstoringen in de buurt en aanhoudende veiligheidsproblemen. De huidige institutionele reacties schieten tekort in het bieden van werkelijk effectieve oplossingen, waardoor de kwaliteit van leven in de buurt verder achteruitgaat en het voor huisbazen die zich wel aan de basisnormen voor huisvesting houden, aanzienlijk moeilijker wordt.

In deze context is de totstandkoming van een duidelijk en bindend kader essentieel. Een kader dat de strikte en rechtvaardige toepassing van de Regeling Stadsvernieuwing (RRU) garandeert, zonder wisselende tolerantie of opportunistische interpretatie. Een kader dat de interventieprocedures duidelijk definieert, dat de autoriteiten niet kunnen ontwijken of uitstellen. Een dergelijk kader zou bewoners beschermen, wier veiligheid en levenskwaliteit momenteel ernstig in het geding zijn, eigenaren van onroerend goed ondersteunen die te goeder trouw handelen, en duidelijke en effectieve instructies, stappen en procedures vaststellen, waardoor waardevolle tijd voor alle betrokkenen wordt bespaard.

De implementatie van een duidelijk kader dat de procedures, stappen en deadlines voor aanvragen voor bouwvergunningen nauwkeurig definieert, zou ook de duur en de aanzienlijke kosten ervan verminderen, terwijl de duidelijkheid en efficiëntie van de administratieve afhandeling worden verbeterd. Dit kader zou middelen primair moeten richten op toekomstige renovatieprojecten die gericht zijn op een daadwerkelijke en duurzame verbetering van de woonomstandigheden, in plaats van op retroactieve nalevingsmaatregelen. Deze laatste worden vaak gevraagd door exploitanten of eigenaren die hebben geprofiteerd van panden die gedurende lange perioden in strijd met de regelgeving zijn onderhouden, ten koste van een proactieve en kwaliteitsgerichte aanpak van gebouwonderhoud.

Op straat worden kinderen, jongeren, gezinnen en ouderen dagelijks geconfronteerd met taferelen die geen enkele bewoner zou mogen banaliseren: seksuele handelingen in vol daglicht in de openbare ruimte, openlijk drugsgebruik en openlijke drugshandel, agressief gedrag, intimidatie en aanhoudende spanningen. In de nacht van 31 maart hoorden verschillende bewoners opnieuw schoten. De dag nadien vernamen wij dat iemand gewond was geraakt. Deze feiten staan niet op zichzelf. Zij maken deel uit van een diepe en herhaalde dynamiek van achteruitgang.

Te voet door de wijk gaan is voor velen een permanente bron van stress geworden. ’s Avonds durven tal van bewoners niet meer gerust buiten te komen. Men kuiert niet meer in Kuregem; men doorkruist het gehaast. Men leert ontwijken, omlopen en zwijgen. Deze stille aanpassing aan het abnormale mag geen norm worden in de hoofdstad van België en Europa.

Wij zijn de bewoners van deze wijk. Wij zijn gezinnen, kinderen, ouderen, werknemers, studenten, zelfstandigen, werkzoekenden, leerkrachten, artsen, kunstenaars, arbeiders, ondernemers en sociaal werkers. Wij zijn Belgen, Europeanen, mensen met uiteenlopende achtergronden, Franstalig, Nederlandstalig en meertalig. Wij zijn de menselijke werkelijkheid van Kuregem. Wij zijn degenen die achter deze gevels leven. Wij zijn degenen die dagelijks de uitputting, de angst, de overlast en de verloedering van onze leefomgeving ondergaan.

Ja, er is hier een probleem van laksheid, en dat probleem bestaat niet pas sinds gisteren. Door jaren van inertie, ontoereikende of te sporadische antwoorden is een volledig grondgebied bijzonder gunstig geworden voor zichtbare en terugkerende vormen van illegaliteit. De dealplaatsen zijn bekend. De samenscholingen zijn zichtbaar. De agressies zijn talrijk en de diefstallen frequent. Kuregem is in de feiten ook een plaats geworden waar witwaspraktijken lijken te kunnen gedijen in een sfeer van algemene tolerantie.

Men antwoordt ons vaak dat men de netwerken hogerop moet aanpakken, de structuren van de georganiseerde criminaliteit moet viseren, eerder dan de uitvoerders op straat. Die logica begrijpen wij. Maar intussen zijn het de bewoners die in direct contact leven met deze wanorde en de onmiddellijke gevolgen ervan dragen. Het is niet langer aanvaardbaar dat men zich achter dergelijke redeneringen verschuilt terwijl dealers en criminelen op het terrein de openbare ruimte bezetten zonder zelfs maar verontrust te lijken.

Een constante, zichtbare en duurzame politieaanwezigheid, met patrouilles te voet, per fiets en met een werkelijke aanwezigheid op het terrein, is onontbeerlijk. Wij verwerpen een schoksgewijze aanpak: enkele dagen aandacht na een schietpartij, en daarna opnieuw de terugkeer naar verwaarlozing. Wij vragen een duurzame, gecoördineerde en geëvalueerde strategie die de bewoners werkelijk beschermt en het openbaar gezag in de publieke ruimte herstelt. Wij vragen ook een ernstig antwoord op alle vormen van overlast die de wijk ondermijnen, van de kleinste tot de zwaarste. Wij vragen eveneens een echt beleid voor de begeleiding van mensen met een verslavingsproblematiek, dat zich niet beperkt tot louter crisisbeheer.

Een diepgaande en eerlijke reflectie is nodig, over de manier waarop in en rond deze wijk een uiterst kwetsbare dakloze bevolking is geconcentreerd, met name in de omgeving van Brussel-Zuid. Al te vaak wordt deze situatie voorgesteld als een louter spontaan fenomeen. Maar wat wij vaststellen, is wel degelijk een actieve concentratie die in de feiten wordt gedoogd én georganiseerd, voortgebracht door beleidskeuzes en niet-keuzes. Die concentratie overspoelt de lokale opvangstructuren, creëert spanningen, laat mensen aan hun lot over, stelt hen zeer gemakkelijk bloot aan drugs en trekt onvermijdelijk dealers aan die misbruik maken van die kwetsbaarheid. Het volstaat de overdekte straat bij de ingang van Station Brussel-Zuid te doorkruisen, om te beseffen hoe schandalig en onmenselijk deze situatie is geworden. Het beeld dat Brussel-Zuid, toegangspoort tot Brussel, België en Europa, uitstraalt, is onze hoofdstad onwaardig, een hoofdstad die pretendeert de Europese waarden en sociale cohesie te belichamen.

Kuregem lijdt niet alleen onder onveiligheid. De wijk lijdt ook onder structurele vervuiling, aanhoudende esthetische en stedelijke verloedering, zichtbaar gebrek aan zorg voor de openbare ruimte en een tekort aan aandacht waardoor het een niet te misverstane boodschap uitzendt: hier mag alles achteruitgaan, en het raakt blijkbaar niemand meer - behalve de bewoners. De trottoirs zijn vuil en in slechte staat, er is veel graffiti, de openbare ruimte wordt verwaarloosd, gevels worden soms aan hun lot overgelaten, en stedenbouwkundige overtredingen zijn schering en inslag en blijven onbestraft. Dit alles voedt een algemeen gevoel van achterstelling. Een camera die in de Dokter De Meersmanstraat was geplaatst om sluikstorten tegen te gaan, werd snel vernield en nooit vervangen. Hoewel deze camera bedoeld was om mobiel te zijn, draagt het niet vervangen ervan bij aan het gevoel dat hier alles maar mag. Vandaag vernemen wij dat er budget zou worden vrijgemaakt om camera’s te plaatsen in het kader van de strijd tegen afval. Die middelen moeten ook vanzelfsprekend worden ingezet voor de veiligheid van de bewoners.

De wijk Kuregem onderscheidt zich door haar zeldzame vrijgevigheid. Hier is solidariteit geen slogan. Zij wordt elke dag beleefd. Hier steekt niet één buur de hand uit wanneer iemand een probleem heeft, maar meerdere. Hier vernietigt diversiteit de sociale band niet: zij voedt hem. Precies daarom weigeren wij deze wijk aan haar lot over te laten. Wij willen niet weg. Wij willen hier waardig kunnen leven. Wij houden van deze wijk, en daarom luiden wij vandaag voor de laatste keer de alarmbel.

Al veel te lang uiten wij onze woede, vermoeidheid, angst en ontmoediging. Gemeenteraad na gemeenteraad, interpellatie na interpellatie, worden dezelfde alarmen geslagen. Wij hebben ook verschillende Anderlechtse partijen aangesproken over de situatie in de wijk en over het belang van een echt Plan Kuregem. Een van de antwoorden die wij kregen, luidde als volgt: “Een ‘Plan Kuregem’ opstellen houdt het risico in dat de bewoners worden gestigmatiseerd en dat de inwoners van andere wijken, die terecht menen dat Anderlecht zich niet enkel tot Kuregem beperkt en daar al te veel over horen, ontevreden worden.” Dat antwoord is op zich al bijzonder onthullend. Wanneer een wijk zo diep wegzakt, zou de prioriteit niet mogen zijn dat men vreest dat er te veel over gesproken wordt, maar dat men alles doet om te voorkomen dat zij verder wegzinkt.

Kom de situatie vaststellen, alleen, te voet, ’s avonds, in de straten van Kuregem: in de Brogniezstraat, in de Clemenceaulaan, de Kliniekstraat, de Zelfbestuursstraat, de Dokter De Meersmanstraat, de Otletstraat, op het Pequeurplein, en in vele andere straten eromheen. Kom kijken. Kom luisteren. Kom ruiken. Kom vaststellen wat wij beleven. Dan zult u het begrijpen.

Dat wij ons vandaag gezamenlijk richten tot de voltallige politieke wereld, tot de hoogste niveaus van de Staat, tot de overheden op alle niveaus en tot de pers, komt omdat de burgers helemaal ‘op’ zijn. Omdat de situatie blijft verslechteren. Omdat wij weigeren toe te zien hoe onze wijk in algemene onverschilligheid duurzaam onleefbaar wordt.

Daarom vragen wij plechtig:
- Een dringend actieplan voor Kuregem, gecoördineerd tussen gemeentelijk, gewestelijk en federaal niveau.

- Een duurzame, zichtbare en geëvalueerde politieaanwezigheid op het terrein, met patrouilles te voet of per fiets, evenals cameratoezicht waar dat noodzakelijk is om de veiligheid en netheid te garanderen.

- Een daadwerkelijke en langdurige herovering van de openbare ruimte door het openbaar gezag, de bewoners en de legitieme vormen van gebruik, tegenover de dealers.

- Een effectieve nultolerantie ten aanzien van overlast, geweld, witwassing en drugshandel, met opvolging in de tijd.

- Een structureel beleid voor de aanpak van verslaving en extreme bestaansonzekerheid, dat niet louter steunt op geografische concentratie.

- Een reële versterking van de strijd tegen huisjesmelkers, onwaardige huisvesting, witwaspraktijken, schimmige circuits en vormen van uitbuiting die gedijen op miserie.

- Een grootschalig plan voor netheid, herstelling, verfraaiing van de openbare ruimte en stedenbouwkundige controle.

- Een publieke en transparante opvolging van de ondernomen acties en hun resultaten.

In bijlage vindt u talrijke foto’s van afval, grofvuil en taferelen van verwaarlozing in verschillende straten van de wijk. Die beelden van opengereten vuilniszakken, minutieus verspreid afval, bevuilde trottoirs en verloederde openbare ruimte zijn niet louter scènes van vuiligheid: zij zijn zowel het gevolg als de weerspiegeling van de dramatische situatie in Kuregem.

Dit is een noodkreet.

Wij kunnen niet meer. Al jaren waarschuwen wij, getuigen wij, schrijven wij, spreken wij verkozenen, overheden en de pers aan. En toch blijft de situatie verslechteren.

Wij vragen u ons te horen.
Wij vragen u vast te stellen.
Wij vragen u te handelen.
Wij vragen u Kuregem niet langer te verwaarlozen.

Kom ons te hulp.

Comité des femmes de Cureghem

Comité de quartier de Meersman

Comité de quartier Respect Cureghem

Comité de quartier Collectif Citoyens Clémenceau

Comité de quartier Vigilance Cureghem