Francken over drone-incidenten: 'Duidelijk iets groters aan de hand'

"Het is duidelijk dat er iets groters aan de hand is", reageert federaal minister van Defensie Theo Francken (N-VA) woensdag op de drone-incidenten van dinsdagavond. In de Kamercommissie Landsverdediging herhaalt hij dat het niet gaat om amateurdrones. "We moeten snel reageren", klinkt het.

Dinsdagavond moest het vliegverkeer op Brussels Airport twee keer worden onderbroken door de aanwezigheid van drones. Meer dan vijftig vluchten werden woensdag geannuleerd. Ook de luchthaven van Luik ondervond dinsdagavond hinder.

Daarnaast waren er ook meldingen van drones op de luchtmachtbasissen van Kleine-Brogel, Schaffen en Florennes. Het is al jarenlang een publiek geheim dat in het Limburgse Kleine-Brogel Amerikaanse kernwapens liggen. Burgemeester van Peer en Kamerlid Steven Matheï (CD&V) pleit dan ook voor een taskforce over veiligheid van de luchtmachtbasis Kleine-Brogel en de buurtbewoners.

'Geen amateurs'

Het zijn geen amateurs die hierachter zitten, bevestigt minister Francken. "Dit is iets helemaal anders." Hij noemt de operatie "in lijn met hybride technieken die we ook in andere landen zien". "De drone-incidenten zijn duidelijk gecoördineerd in tijd en ruimte, ze zijn intentioneel disruptief. De hybride dreiging is reëel en ernstig."

De incidenten gebeuren vlak na valavond, wanneer het erg donker is. "Dat is geen toeval", zegt de minister. "Er is ook geen gebruik gemaakt van klassieke radiofrequenties, maar van 4G- en 5G-netwerken", zegt hij. "Het gaat om (semi-)professionele drones die in formatie vlogen, iets wat niet iedereen zomaar kan. Verschillende indicaties wijzen erop dat het om een gestructureerde operatie ging."

Minister Francken wijst nog op de verschillende tijdstippen van de meldingen dinsdagavond. Zo was er volgens hem een verschil tussen de meldingen die na 20.00 uur zijn binnengekomen. "Dat waren waarschijnlijk vooral laag- en overvliegende vliegtuigen die circuleerden om te kunnen landen. De meldingen voor 20.00 uur kunnen niet die vliegtuigen zijn."

Anti-dronesystemen

Om de dreiging aan te pakken, moet het NASC (National Air Security Center) operationeel worden, zegt hij. Het luchtruimbewakingscentrum moet worden ondergebracht op de luchtmachtbasis van Bevekom. "Daarnaast kunnen we andere dingen doen", zegt de minister. Zo wil hij de snelle aankoop van verschillende detectie- en counterdronesystemen aan de ministerraad voorleggen.

Kolonel Christophe Comhair verklaarde in de Kamercommissie nog dat de beveiliging in tien militaire kwartieren al eerder was versterkt. Dronepiloten staan stand-by om toekomstige drones achterna te jagen, klinkt het. Met de verhoogde waakzaamheid hoopt men de drones sneller te kunnen detecteren, identificeren en uit te schakelen.
Toch is die laatste stap niet evident, klinkt het. "We beschikken over twee soorten systemen om de drones te neutraliseren zonder 'collateral damage' aan te richten: 'jammers' (om het signaal te verstoren, red.) en 'shotguns' (om de toestellen neer te halen, red.). We kunnen ook raketten installeren, maar alles wat we in de lucht schieten, moet ook ergens landen", aldus de kolonel.

Minister Francken verduidelijkt nog dat hij in contact staat met onze buurlanden en landen die al te maken kregen met dergelijke dreiging. Kort was er in de commissie ook verwarring over de activatie van het artikel 4 van het NAVO-verdrag, dat bepaalt dat de lidstaten onderling overleg plegen als de territoriale integriteit, politieke onafhankelijkheid of veiligheid wordt bedreigd. "Dat wordt bestudeerd, dat gaan we bekijken", zei de minister iets voor de middag. Later ontkende hij dat het artikel zou worden ingeroepen of bestudeerd. "Polen heeft dat enkele weken geleden gedaan, maar toen was het wel duidelijk dat het om Russische drones ging", aldus de minister.

'Escalatie'

De afgelopen tijd vinden steeds meer dronewaarnemingen plaats in ons land. Het is niet duidelijk wie hiervoor verantwoordelijk is. De Nationale Veiligheidsraad komt donderdag op vraag van minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) om 10.00 uur samen om de dronedreiging te bespreken.

"We zijn op dit moment heel duidelijk een stap verder op de ladder van escalatie in de hybride oorlog", zegt parlementslid Axel Weydts (Vooruit). "Mensen beginnen zich zorgen te maken en beginnen het vertrouwen in de veiligheidsdiensten te verliezen", waarschuwt ook Open VLD'er Kjell Vander Elst.

Groen-Kamerlid Matti Vandemaele dringt met spoed aan op een bijeenkomst van de Commissie Binnenlandse Zaken over het onderwerp, naast de bijeenkomst van de Nationale Veiligheidsraad. "De commissie Defensie haar bevoegdheid om deze problematiek te bespreken is beperkt tot de militaire domeinen. Intussen is duidelijk dat er een bredere aanpak nodig is tegen de aanhoudende aanwezigheid van die drones", klinkt het.

Hackers

Intussen hebben pro-Russische hackers ook de cyberaanval op de websites van telecomoperatoren Proximus en Scarlet opgeëist via een bericht op Telegram. De hackers verwijzen expliciet naar uitspraken van Francken in het weekblad Humo als reden voor de aanval. Francken zei daar in een interview dat als Poetin een raket op Brussel zou gooien, de NAVO Moskou van de kaart zou vegen. De hackers adviseren Francken om nooit nog zulke uitspraken te doen.