Fusie Brusselse politiezones: Quintin licht wetsontwerp toe in Kamer

De huidige zes Brusselse politiezones vormen vandaag een blok aan het been in de strijd tegen de criminaliteit. Dat heeft minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) dinsdag verklaard in de Kamer bij de start van de bespreking van zijn wetsontwerp over de eengemaakte politiezone in Brussel. De Franstalige oppositie denkt daar anders over.

"Een gedwongen huwelijk houdt geen stand", zo waarschuwde oppositiepartij PS, die zich verzet tegen de tekst. De fusie van de zes Brusselse zones is al langer een eis van de Vlaamse partijen en werd opgenomen in het federale regeerakkoord. Een jaar later ligt het wetsontwerp al ter bespreking in de bevoegde Kamercommissie.

De tekst gaat niet alleen over de Brusselse politiezones, maar creëert ook een kader voor de fusie van andere zones in ons land. Zoals bekend zou minister Quintin het aantal zones liefst zien dalen van 180 naar 60. "Maar ik wil me niet vastpinnen op een cijfer, het is de efficiëntie die telt", legde hij dinsdag uit.

Veiligheidsprobleem

Het debat verliep zonder grote verrassingen. Af en toe weerklonk een plaagstoot richting Quintin, omdat zijn naam hier en daar valt als potentiële minister-president van Brussel. "Ik ben Brusselaar en ik hou van mijn stad. Ik heb in vijf verschillende Brusselse gemeenten gewoond en tijdens die vijf decennia heb ik zoals elke Brusselaar de veiligheid erop achteruit zien gaan", duidde de minister het belang van zijn hervorming.

Vandaag ligt de druk hoog op een aantal zones, zo verwees Quintin naar de schietpartijen die het afgelopen jaar in het gewest plaatsvonden. "Maar vergis je niet: de impact van de georganiseerde misdaad is niet enkel het probleem van de inwoners van Anderlecht, Sint-Gillis of Molenbeek", onderstreepte hij. "Het is dat van de 1,3 miljoen Brusselaars, de honderdduizenden pendelaars én toeristen."

Quintin merkte op dat de problemen zich ook naar andere gemeenten zullen verplaatsen, maar ook dat andere gemeenten een impact kunnen hebben op de Brusselse fenomenen. "Want als er drugs worden verkocht, dan is het omdat iemand ze koopt."

Daarom is de huidige situatie met zes zones in Brussel "een rem, een blok aan het been en een Belgische merkwaardigheid waarvan wij alleen het geheim kennen".

Het wetsontwerp dat de Kamer sinds vandaag bespreekt, zorgt voor een verplichte fusie van de zes Brusselse zones. Daarnaast schept de tekst het kader voor vrijwillige fusies van politiezones in de rest van het land.

Schaalvoordeel en wijkwerking

Brussel telt vandaag zes politiezones: Brussel-Hoofdstad/Elsene, Brussel-West, Brussel-Zuid, Marlow, Montgomery en Brussel-Noord. Ten laatste achttien maanden na de publicatie van de wet wordt dat één zone. Dat moet de efficiëntie van de politie opkrikken en de interventiecapaciteit van de ordediensten verhogen. In de loop van 2027 zou de inwerkingtreding dus moeten plaatsvinden.

Volgens Quintin moet die fusie schaalvoordelen opleveren. Tegelijk zal de nabijheid van de politie er volgens hem niet onder lijden. Er is een norm voorzien van één wijkinspecteur per 2.000 inwoners. "Elke Brusselaar zal zijn wijkagent blijven kennen", verzekert hij. Die norm geldt niet enkel voor Brussel, maar voor het hele land.

De financiële middelen voor de ondersteuning van de eenmaking gaan naar 65 miljoen euro. Oorspronkelijk was 55 miljoen euro voorzien.

Meer middelen voor steden

Ondertussen wordt werk gemaakt van een herziening van de zogenaamde KUL-norm voor de financiering van alle lokale politiezones. Die zal volgens Quintin meer middelen voor de hoofdstad voorzien, net als voor andere grote steden. Voor de zomer legt de minister daarover een Koninklijk Besluit op tafel.

De bevoegdheden van de burgemeesters op het vlak van de administratieve politie blijven onaangeroerd.

Er wordt ook een 'alarmbelprocedure' ingevoerd. Die laat elke burgemeester van een zone die verschillende gemeenten bestrijkt, toe om bij de provinciegouverneur de schorsing te vragen van de uitvoering van bepaalde beslissingen. De gouverneur kan die beslissing schorsen en de minister kan ze eventueel annuleren.

Financiële prikkels

Om de vrijwillige fusies buiten Brussel te smeren, voorziet het wetsontwerp twee financiële incentives. Een eerste eenmalige subsidie dient om de onmiddellijke kosten van een fusie te compenseren. Die bedraagt 250 euro per personeelslid met een plafond van 1,5 miljoen euro. Daarnaast is sprake van een jaarlijkse begeleidingsdotatie. Die is beperkt tot 15 miljoen euro per fusie per jaar, met een nationaal plafond van 40 miljoen euro per jaar voor het hele systeem.

Tot slot gaan de politieraden op de schop. Het beleid wordt gecentraliseerd rond het politiecollege. Volgens de minister doet dat geen afbreuk aan de democratische controle. Die wordt integendeel versterkt door een expliciete verankering in de gemeenteraden, die de verkozen lokale organen blijven en uitgebreide rechten krijgen op het vlak van informatie, interpellatie en opvolging van de beslissingen van het politiecollege.

PS wijst naar Antwerpen

Ondanks de uitleg van Quintin waren meerdere oppositiepartijen bijzonder kritisch voor de fusieplannen. "We zijn op vier dagen voor Valentijn en u doet een mooi cadeau aan N-VA, die al jaren van deze fusie droomt", hekelde Ridouane Chahid (PS).

De Franstalige socialist herhaalde ook de kritiek dat de drughandel in Brussel niet los kan worden gezien van de problemen die de Antwerpse haven heeft als toegangspoort van cocaïne. Chahid vroeg zich ook af waarom zes zones voor 1,3 miljoen inwoners verplicht moeten fusioneren, terwijl dat in de rest van het land vrijwillig moet gebeuren.

"Een gedwongen huwelijk houdt geen stand", vulde zijn partijgenoot Eric Thiébaut aan. Er zijn daarentegen Brusselse zones die elkaar wél graag zien, maar de bedragen die de minister voorziet om de fusies buiten Brussel te smeren, liggen volgens hem te laag. "Ze moeten elkaar al héél graag zien!" Positief is volgens de PS wel dat de tekst één wijkagent voorziet per 2.000 inwoners. "Maar wie gaat dat betalen, want je zal meer wijkagenten nodig hebben?" vroeg Thiébaut.

Ook PVDA verzet zich tegen de wettekst. Volgens Nabil Boukili zijn de bezorgdheden over de veiligheid in Brussel terecht, maar hij ziet vooral een verband met vroegere beslissingen van het federale niveau. "De financiering voor de politie in Brussel is ontoereikend, de nabijheidspolitie staat maar op een laag pitje, de speurders van de federale gerechtelijke politie zijn met te weinig", somde hij op.

"De fusie biedt daar geen ernstig antwoord op. Het is een massale administratieve hervorming die de toestand niet zal verbeteren", aldus Boukili, die opmerkte dat de plannen niet door iedereen bij meerderheidspartijen MR en Les Engagés op applaus worden onthaald.

Vlaamse partijen voorzichtig voor

Vlaams Belang is voor de fusie als die effectief leidt tot meer efficiëntie en een betere aanpak van de criminaliteit, maar Ortwin Depoortere vreest voor de democratische controle. De uiterst rechtse partij had zelf een wetsvoorstel ingediend om de zes Brusselse zones samen te voegen, maar daarin bleven de politieraden wel bestaan, waarin ook een Vlaamse vertegenwoordiging verankerd bleef. "In uw voorstel worden die garanties afgeschaft."

Depoortere riep ook op erover te waken dat burgemeesters zich niet te zeer vastklampen aan hun machtspositie en zo de efficiënte aanpak van de criminaliteit in de weg staan.

Matti Vandemaele zei namens de groene fractie dat hij principieel voorstander is van fusies. Hij is echter niet overtuigd dat het ontwerp voor voldoende nabijheid zal zorgen. Hij haalde het voorbeeld aan van een zone die de Westhoek zou bestrijken. "Daar die nabijheid realiseren zou een uitdaging worden." Bovendien bestaat volgens hem het risico dat bepaalde zones nogal creatief zullen omspringen met het concept van één agent per 2.000 inwoners. Daarnaast ziet Vandemaele onvoldoende garanties dat de democratische controle erop vooruit zal gaan.

Paul Van Tigchelt (Anders) vindt het wetsontwerp een stap in de goede richting. Het komt tegemoet aan de vraag tot "ontvetting" en hij gelooft dat de nabijheidspolitie er niet onder zal lijden. Op termijn vreest de liberaal wel dat een aansturing met negentien burgemeesters op termijn moeilijk haalbaar zal blijken. Van Tigchelt pleitte ervoor de politie op termijn over te hevelen naar het gewest als een soort "Metropolitan Police".