Gevangenis Haren in één maand van 0 naar 50 grondslapers: 'Het systeem staat op springen'

De gevangenis van Haren telt vandaag een vijftigtal grondslapers. Dat zegt directeur Jurgen Van Poecke aan BRUZZ. Volgens criminoloog Tom Daems is de zoveelste crisissfeer in de gevangenissen het sein om de strafpraktijk in ons land tegen het licht te houden.

De decennia oude problematiek van overbevolkte gevangenissen doemt opnieuw genadeloos op. De teller staat in ons land intussen op een overbezetting van maar liefst 2602 gedetineerden. 672 mensen slapen op de grond.

In Brussel ligt het aantal grondslapers op een vijftigtal, uitsluitend in de gevangenis van Haren. “Het gaat in ons geval om een vrij recent fenomeen”, zegt directeur Jurgen Van Poecke aan BRUZZ. “In één maand tijd zijn we van nul naar vijftig grondslapers gegaan. Tot voor kort konden we rekenen op opvang van gevangenen in cellen in het zuiden van het land. Heel wat gedetineerden die in Haren opgesloten zouden worden, konden terecht in Waalse gevangenissen. Maar ook daar botsen ze nu op hun limieten.”

De noodkreet die Van Poecke slaakt, voelt aan als een ‘déjà lu’. Maar dat maakt de realiteit niet minder schrijnend. “Er moet niet morgen, maar vandaag druk van de ketel. Niet alleen om menselijke redenen, maar ook omdat we met meer en meer logistieke problemen kampen”, klinkt het.

Bovendien moet de gevangenis van Haren opboksen tegen een personeelstekort van een 140-tal bewakingsposten en ruim dertig psychiatrisch verpleegkundigen. “Het systeem staat op springen.”

600 plaatsen

Alle ogen zijn dus gericht op de maatregelen van minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) om de overbevolking in te dammen. Zoals bekend wil Verlinden bepaalde gedetineerden al één jaar voor het einde van hun straf vrijlaten.

Plegers van zware geweldmisdaden, intrafamiliaal geweld, zedenfeiten en terroristische misdrijven komen niet in aanmerking. Vandaag kunnen gedetineerden onder bepaalde voorwaarden al een halfjaar vroeger op vrije voeten gesteld worden.

Door die termijn op te trekken naar één jaar zouden naar verluidt 600 plaatsen vrijkomen in de gevangenissen. “Indirect kan het probleem van de grondslapers in onze gevangenis dan opgelost worden”, zegt Van Poecke.

Het plan botst op verzet bij de MR, waardoor CD&V op haar beurt de beloofde militairen in de Brusselse straten voorlopig dwarsboomt – een stokpaardje van de MR en haar minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin. Volgens een federale bron zou er weliswaar een package deal uitgewerkt worden waarin beide maatregelen vervat zitten.

Frappante tegenstelling

In het VRT-programma De Afspraak schoof Verlinden dinsdag onder meer extra capaciteit, renovatie van cellen, modulaire units en nieuwe detentiehuizen en gevangenissen openen naar voren als oplossingen om de overbezetting op langere termijn het hoofd te bieden.

“Zomaar cellen bijbouwen zal altijd tekortschieten”, reageert criminologieprofessor Tom Daems (KU Leuven) in een gesprek met BRUZZ. “Dat moet binnen een allesomvattende strategie gebeuren waarbij we ons de vraag moeten stellen wie de gevangenissen binnenkomt en voor hoelang.”

Volgens Daems is er daarbij sprake van een frappante tegenstelling bij de beleidsmakers. “De politieke keuze van de Arizona-regering is helder: krachtdadiger optreden. Momenteel ligt er bijvoorbeeld een wetsontwerp op tafel om onder meer drugscriminaliteit zwaarder te bestraffen”, legt de professor uit. “Maar je kan niet enerzijds luid roepen dat het straffer en strenger moet, en anderzijds vaststellen dat het systeem op instorten staat, en ook nog eens dralen met oplossingen terwijl er zich een humanitaire ramp afspeelt.”

Om de overbevolking en de mensonterende taferelen in de cellen duurzamer aan te pakken, moet ook het type strafmaat volgens Daems tegen het licht gehouden worden.

“In deze crisiscontext moeten we nadenken over zinvolle en constructieve straffen. Met een werkstraf beteken je iets voor de samenleving. Politici kunnen ook voor zulke bestraffingen het nodige draagvlak aanwakkeren, want dat is er vast en zeker in de maatschappij – net zoals er nu breed gepleit wordt voor de vervroegde vrijlating waar Verlinden op aanstuurt. Alleen zijn zulke boodschappen vandaag minder populair.”