Geweld bij jongeren: grijp vroeg genoeg in

De afschuwelijke aanval op de 15-jarige Zakaria deed vorige week alarmsignalen afgaan: de jongerencriminaliteit lijkt te groeien en ook extremer te worden, onder meer in Brussel. Vroeger ingrijpen is dan ook de boodschap, ook bij de eerste signalen op school.

De experts die we aan het woord lieten, benadrukken dat je de vinger niet zomaar op één oorzaak kunt leggen. De gezins- en schoolsituatie, toegenomen armoede, een gewelddadigere maatschappij, sociale media, de groeiende drugsmarkt, en ook de instroom van minderjarigen zonder papieren en perspectief: het zijn allemaal factoren die geweld faciliteren.

Verbod op sociale media

Op een meervoudig vraagstuk past een meervoudig antwoord. Een verbod of strenge reglementering van sociale media vormt daar een onderdeel van. Die media worden vandaag zo gebouwd dat ze hun gebruikers verslaafd maken, tonen vaak geweld en maken het veel makkelijker om leeftijdsgenoten de klok rond te pesten. Australië en Frankrijk kozen ondertussen met een ruime meerderheid in het parlement voor een verbod. Het kan als inspiratie dienen.

Op het moment dat een minderjarige gevat wordt voor criminele feiten, heeft hij er doorgaans al een heel parcours op zitten. Verschillende deskundigen roepen dan ook op om ons niet blind te staren op welke sanctie we jongeren moeten opleggen bij crimineel gedrag, maar vooral te kijken naar hoe een samenleving tijdig kan ingrijpen om te vermijden dat het zover komt of escaleert.

Binnen het kader van het gerecht betekent dat dat er dringend meer plaats nodig is om probleemjongeren te begeleiden. Iemand oppakken om die dan pas ruim een jaar later begeleiding aan te bieden, is als een uitnodiging om vooral verder het ingeslagen pad te bewandelen. Een plek in de jeugdzorg krijgen? Dat kan tot acht jaar duren, tot de jongere geen jongere meer is.

Spijbelgedrag

De korpschefs en jeugdrechters kijken ook naar de fase vóór de criminele feiten. Lang daarvoor is er vaak al spijbelgedrag. Volgens politie en gerecht worden die problematische aanwezigheden vandaag niet krachtdadig genoeg aangepakt. Nochtans is het in het voordeel van de hele maatschappij dat ontsporende jongeren de juiste hulp krijgen. Investeer dan ook in de juiste begeleiding binnen scholen en CLB’s, ook en zeker aan Franstalige zijde.

Spijbelgedrag is een complexe materie, waar vaak tal van moeilijke situaties achter zitten. Het probleem verschilt erg van school tot school. Onderwijsinstellingen met een goede reputatie hebben het spijbelen vaak goed in de hand, terwijl scholen met een uitdagende populatie met de handen in het haar zitten.

Onderwijsexperts wijzen erop dat de oplossing deels bij die zogenoemde ‘betere scholen’ ligt, of het nu om Nederlands- of Franstalige etablissementen gaat. Al te vaak specialiseren die zich vandaag immers nog in het schiften van leerlingen. Na verloop van tijd wordt eens ‘aan de boom geschud’ en zie: een groot deel van de kinderen met een moeilijkere thuissituatie of een migratieachtergrond moet de school verlaten. Reputatie gered.

Wie uit de boot valt, krijgt daarmee niet enkel een mentale opdoffer. Hij of zij komt dikwijls terecht in een school waar de concentratie aan zorgnoden zo hoog is dat leerkrachten geen adequaat antwoord meer vinden. Om de jeugd echte kansen te geven, is het hoog tijd om leerlingen beter te begeleiden in plaats van hen rond te schuiven als een afvalproduct.

In diezelfde geest kunnen we ook nadenken over hoe we de meest ervaren leerkrachten en directies naar scholen kunnen loodsen waar de uitdagingen het grootst zijn en hun talent het best tot zijn recht komt. Een toverformule tegen jeugdcriminaliteit is dat natuurlijk niet. Maar de samenleving, die zou er wel bij varen.