Het kanteljaar voor de Brusselse politie: hoe drugsgeweld de fusie versnelde

Terwijl de Brusselse politie maandenlang moest schakelen om een golf schietpartijen het hoofd te bieden, werd op federaal niveau de knoop doorgehakt rond de fusie van de zones. In de loop van 2027 zou de eengemaakte politiezone van start moeten gaan.

Voor Jurgen De Landsheer, korpschef van politiezone Brussel-Zuid, was 2025 zonder twijfel een uitzonderlijk jaar. “De ordediensten werden geconfronteerd met zwaar geweld, schietpartijen met oorlogswapens, drugscriminaliteit en conflicten tussen bendes”, zegt hij. “In het verleden kwam de politie sporadisch met dergelijke feiten in aanraking, maar dit jaar zagen we geweld in reeksen, met dodelijke slachtoffers.”

Die druk op het terrein dwong de politiezones tot intensere samenwerking. In het begin van het jaar schakelde Brussel-Zuid de steun in van politiezone Brussel-Hoofdstad/Elsene. De Landsheer noemt die samenwerking “logisch, want probleemgebieden zoals de Hallepoort en het Zuidstation liggen op de grens tussen de twee zones”.

Schietpartijen als procesversneller

Intussen kwam er ook een gecoördineerde samenwerking op Brussels niveau met een 'Quick Response Force': gespecialiseerde ploegen die bijna 24 op 24 inzetbaar zijn en onmiddellijk tussenbeide kunnen komen bij schietpartijen.

In dat klimaat kreeg een al langer aanslepend debat extra politiek gewicht. De fusie van de zes Brusselse politiezones stond al in het federale regeerakkoord, maar de opeenstapeling van schietpartijen bracht het dossier hoger op de agenda. Voor de federale regering is de eengemaakte politiezone een van de manieren om structureel sterker te staan tegenover het aanhoudende drugsgeweld in de hoofdstad.

De beslissing stuitte niettemin meteen op kritiek. De Conferentie van Burgemeesters waarschuwde dat een fusie weinig efficiëntiewinst zou opleveren en ook de gemeentelijke autonomie zou aantasten. Vooral de financiering ligt gevoelig: de beloofde 55 miljoen euro over vijf jaar vinden de negentien Brusselse burgemeesters onvoldoende tegenover een structureel tekort dat ze op 500 miljoen euro ramen.

Minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) verwerpt die kritiek. “De 55 miljoen euro is uitsluitend bedoeld om het fusieproces te begeleiden. De structurele financiering van de lokale politie is een andere zaak. Het klopt dat steden vandaag onvoldoende middelen krijgen. Daarom werk ik aan nieuwe financieringscriteria”, zegt Quintin.

Eén korpschef

Hoe de nieuwe Brusselse politiezone er precies zal uitzien, ligt nog niet (volledig) vast. Wel is duidelijk dat ze geleid zal worden door één korpschef, met de negentien burgemeesters samen in een politiecollege. Daarnaast komt er een bureau voor het dagelijks beheer, samengesteld uit een zevental leden.

Volgens Quintin moet de fusie vooral de organisatie efficiënter maken. Hij benadrukt dat de nieuwe zone een lokale politiezone moet blijven, met behoud van wijkagenten en toegankelijke politiecommissariaten. Vooral diensten zoals personeelsbeheer, IT en logistiek worden samengebracht, zodat er meer ruimte vrijkomt voor agenten op straat.

Transitiejaar 2026

De federale regering mikt voorlopig op een start van de eengemaakte zone in de loop van 2027, al blijft de exacte timing afhankelijk van het wetgevend proces. Het voorontwerp van wet werd in juli in eerste lezing goedgekeurd en wordt momenteel aangepast op basis van een twintigtal adviezen, waaronder dat van de Raad van State. “Op basis daarvan wil ik een nieuw voorontwerp op tafel leggen en de tweede lezing nog vóór Kerstmis laten plaatsvinden”, zegt de minister.

Quintin wil de wet tegen de zomer van 2026 door het parlement krijgen, waarna nog een voorbereidingsperiode van één tot anderhalf jaar volgt. “2026 wordt het jaar waarin we de fusie concreet voorbereiden en verfijnen, zodat ze ook in de praktijk goed werkt”, zegt Quintin.

Die timing is haalbaar, oordeelt criminoloog Jelle Janssens (UGent), die onderzoek doet naar politiefusies. “Op voorwaarde dat het evolutionair gebeurt. Als men revolutionair wil hervormen met een volledig nieuw model, wordt het moeilijk.”

Janssens stelt voor om de grenzen van de huidige politiezones in eerste instantie te laten zoals die zijn. Op die manier blijft de terreinkennis van wijkinspecteurs, interventieploegen en verkeersdiensten behouden. “Zodra de fusie verteerd is en de storm gaan liggen, kan het experimenteren beginnen om die grenzen te hertekenen”, meent hij.

Cultuurclash

Janssens staat in principe positief tegenover politiefusies en ziet daarin potentieel voor meer slagkracht. Al blijft het een complexe oefening. “Je brengt zes bestaande politieculturen samen, in een bestuurlijk versnipperde omgeving met negentien burgemeesters, in een stad die al zwaar onder druk staat door drugsgeweld en schietpartijen. Dat kan spanningen veroorzaken.”

Ook de verhouding tussen de lokale en de federale recherche vraagt volgens de onderzoeker extra aandacht. “Met een grote Brusselse lokale recherche bestaat het risico op overlap en rivaliteit met de federale politie. Zonder duidelijke afspraken kan dat leiden tot nieuwe spanningen in plaats van meer slagkracht.”

Daarnaast wijst Janssens op het gevaar van bureaucratisering. “Het gaat over een politieorganisatie van meer dan zesduizend medewerkers. Dat kan aanleiding geven tot langere beslissingslijnen, waardoor de voordelen van eenheid van commando net kunnen afzwakken.”

Om die risico's te beperken, is begeleiding cruciaal, benadrukt Janssens. “Politie is mensenwerk. Er moet een sociaal plan komen en professionele veranderingsbegeleiding, nog voor de fusie. Ook IT is een absolute prioriteit: niets zo nefast voor motivatie als systemen die niet werken in een periode van onzekerheid.”

Volgens Janssens wordt 2026 vooral een intern voorbereidingsjaar, waarin moet blijken of de fusie werkbaar wordt georganiseerd. Voor de Brusselaar verwacht hij op korte termijn weinig zichtbare verandering. “Mensen kijken niet naar het etiket op de combi. Ze willen dat de politie komt. De grootste impact van de fusie zal voorlopig intern voelbaar zijn.”

Of de fusie op termijn zal bijdragen aan een effectievere aanpak van het aanhoudende drugsgeweld in de hoofdstad, zal de komende jaren moeten blijken.