Juriste over sluitingsuur Clemenceau: 'Waarom niet enkel probleemwinkels aanpakken?'

Er komt felle kritiek op het plan van de gemeente Anderlecht, om alle handelszaken in de wijk Clemenceau een sluiting om 21 uur op te leggen. Ook juridisch zijn er vragen. "Het doel - de drugsoverlast inperken - lijkt me legitiem. Maar ik vraag me af of dit proportioneel is", zegt experte publiekrecht Esther Forson.

Om de overlast van drugdealers en crackgebruikers aan het Clemenceauplein tegen te gaan, wil Anderlechts burgemeester Fabrice Cumps (PS) een algemeen verplicht sluitingsuur van 21 uur invoeren voor alle handelszaken in de wijk behalve de apotheek van wacht. De maatregel gaat, mits een goedkeuring door de gemeenteraad, in op 8 november en zal niet alleen aan het Clemenceauplein gelden, maar in een brede perimeter, waaronder ook de Bergensesteenweg. Handelaars die de maatregel niet naleven riskeren een boete van 500 euro.

De noodingreep leidt tot grote ongerustheid bij de plaatselijke horecazaken en nachtwinkels, die groot inkomensverlies vrezen. 'Alle zaken zullen failliet gaan', zegt restaurantuitbater Umar Daraz aan BRUZZ. 'Als de klanten om 21 uur weg moeten, zullen ze ook niet meer om 20 uur komen', klinkt het bij een plaatselijke bar.

Spookwijk

Buurtbewoner Jonas Deweer-Vanmeerhaeghe, die de veiligheids- en netheidsproblemen in de wijk meermaals aankaartte in de media, maakt brandhout van het plan-Cumps. "Ik ben teleurgesteld. Dit is een zwaktebod. Het enige gevolg zal zijn dat er nog minder sociale controle zal zijn op straat. De crackverslaafden hangen niet rond in de lokale horecazaken, maar in de openbare ruimte. Ze gaan hierdoor niet plots verdwijnen. Want waar zouden ze heen moeten gaan? Het gaat om daklozen zonder thuis."

"De lokale horecazaken vinden de maatregel extreem oneerlijk, zo hoor ik overal. Wat zal het gevolg zijn? Alleen de handelszaken die criminelen voor witwassen gebruiken, zullen dit financieel overleven. En wie zal nog willen investeren in deze wijk, als de gemeente van de ene dag op de andere zoiets kan beslissen? Het lijkt een pestmaatregel."

Dat het sluitingsuur ook in de drukke Bergensesteenweg van toepassing zal zijn, vindt Deweer-Vanmeerhaeghe onbegrijpelijk. "Dat is net een van de wegen die ik als voetganger neem als het donker is. Als ook daar niemand zal zijn, zal ik nog banger zijn dan nu."

Op sociale media klinkt een gelijkaardig geluid. Buurtbewoners vrezen dat de drugdealers door de creatie van een spookwijk nog meer vrij spel gaan krijgen. Het tegenargument is dat de handel en wandel van de dealers makkelijker te volgen zal zijn door de politie.

Sluitingsuur of avondklok?

Volgens de buurt komt het geplande sluitingsuur neer op een de facto avondklok, want de bewoners zullen vanaf 21 uur niet meer naar de winkel kunnen of iets eten of drinken. Het doet denken aan de veelbesproken avondklok voor min-16-jarigen op oudejaarsavond.

Toch is er een juridisch verschil. "Bij een avondklok wordt de persoonlijke bewegingsvrijheid ingeperkt - je mag het huis vanaf een bepaald uur niet verlaten - en daarvoor zijn er zwaarwichtige argumenten voor nodig, want bewegingsvrijheid is een fundamenteel grondrecht. Vandaar wellicht dat het gemeentebestuur voor het iets makkelijker spoor via de handelszaken gekozen heeft", analyseert Esther Forson, doctoraal onderzoeker publiekrecht (KU Leuven).

De geplande maatregel beperkt dus strikt gezien niet de bewegingsvrijheid van de bewoners, maar wel de vrijheid van ondernemen - "Dit staat niet expliciet in de Grondwet, maar wel in andere wetboeken", zegt Forson - en het eigendomsrecht van de handelaars.

Het is de gemeenteraad - en niet de burgemeester op eigen houtje - die de bevoegdheid heeft om die vrijheden te beperken om de openbare rust te handhaven, zegt de wet. De eerstvolgende Anderlechtse gemeenteraadszitting, op 6 november, wordt dus cruciaal.

Proportionaliteit

"Het beoogde doel - de inperking van de drugoverlast - lijkt me legitiem. De vraag is of de maatregel proportioneel is tegenover de inperking van de grondrechten van de handelaars", vat Forson het juridische vraagstuk samen. "Je kan je de vraag stellen waarom het gemeentebestuur bijvoorbeeld niet voor een meer gerichte aanpak kiest, bijvoorbeeld door alleen de problematische winkels te targeten, zoals de winkels die flesjes ammoniak voor crackgebruik verkopen. De gemeente beschikt daartoe over de nodige bevoegdheden."

De beoogde perimeter leidt tot onbegrip bij sommige handelaars: waarom de ene straat wel, en de straat ernaast niet? Maar juridisch gezien versterkt de keuze voor een perimeter wel de case dat de gemeente proportioneel wil handelen. "Een sluitingsuur voor heel Anderlecht zou veel moeilijker te argumenteren zijn, want dat is niet proportioneel", zegt Forson. "De enige opmerking die je kan maken bij een perimeter, is dat er daardoor een risico ontstaat dat de problemen zich gaan verplaatsen."