Overbevolking gevangenissen in drie jaar tijd met twintig procent gestegen

"We hebben de limieten van het gevangeniswezen al lang overschreden, we kunnen intussen spreken van een humanitaire noodsituatie", zo waarschuwt Pieter Houbey, ondervoorzitter van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen (CTRG), dat maandag zijn jaarrapport over de toestand in de Belgische gevangenissen heeft gepubliceerd. Tussen 2023 en 2025 is het aantal gedetineerden met ruim 20 procent gestegen.

De overbevolking in de Belgische gevangenissen heeft al veel inkt doen vloeien, maar er is weinig dat zo duidelijk maakt hoe nijpend de situatie is, als het jaarrapport van de CTRG. De raad overkoepelt enkele tientallen commissies van toezicht, die waken over de situatie in de gevangenissen en de instellingen wekelijks bezoeken.

Die commissies kwamen enkele weken geleden al naar buiten met hun rapporten. Zo werden de grote problemen in de gevangenis van Haren nog maar eens duidelijk. De commissie had het over een schrijnend personeelstekort, gebreken in de cellen en wantoestanden.

Maandag heeft de CTRG een synthese gepubliceerd van de resultaten van alle gevangenissen. De problemen die de commissies en de raad in 2025 opmerkten in de 37 penitentiaire inrichtingen in België, zijn dit jaar niet anders, maar wel groter en "uitermate schrijnend."

Mentale problemen

In alle penitentiaire inrichtingen in België zit men met de handen in het haar. Dat uit zich in het aantal grondslapers, gebrek aan leefruimte, matrassen, kledij en voedzame maaltijden.

Bovendien verblijven er ook steeds meer geïnterneerden, die ontoerekeningsvatbaar verklaard werden door de rechter, in reguliere gevangenissen. Het aantal geïnterneerden steeg met maar liefst 26 procent, van 851 naar 1.074. "Zij hebben perspectief en specifieke zorg en begeleiding nodig. Maar een gevangenis is nu eenmaal geen zorginstelling", stelt Houbey.

Bovendien komen mentale problemen vaker voor in de gevangenis. De helft van de gedetineerden heeft een geestelijke stoornis en vier vijfde had ooit last van geestelijke gezondheidsproblemen. Die problematiek gaat samen met "een gebrek aan medisch personeel, ontoereikende infrastructuur, gebrek aan activiteiten, ontoereikende behandelingen of ongeoorloofd gebruik van dwangmaatregelen, waardoor er voorrang gegeven wordt aan veiligheid boven zorgverlening", zo stelt het rapport.

"Door in te zetten op mentaal welzijn in de samenleving en in de gevangenis, kunnen veel feiten voorkomen worden. Dat is van groot maatschappelijk belang, want bijna alle gedetineerden komen ooit vrij", waarschuwt Houbey. Volgens hem is er ook meer nood aan begeleiding en zinvolle straffen, in plaats van een jarenlange opsluiting in de gevangenis.