Vijf vragen over drones: 'Heel Brussel beschermen, is onmogelijk'

Drones boven diverse luchthavens zetten de afgelopen dagen het land op stelten. Maar ook Brussel is bijzonder kwetsbaar: "Zelfs Oekraïne slaagt er maar in om 65 procent uit de lucht te halen."

Op de luchthavens van Zaventem en Luik, en de luchtmachtbasissen van Schaffen, Florennes en Kleine-Brogel zijn dinsdagavond drones gespot. Voor Kleine-Brogel was dit al de derde keer op korte tijd.

Woensdagvoormiddag werd de zaak besproken in de commissie Landsverdediging van het federaal parlement. Donderdag buigt de Nationale Veiligheidsraad zich over de kwestie. Naast verontwaardiging is er vooral sprake van onmacht: de drones legden het luchtverkeer meermaals plat en tot nu toe kon er nog geen enkele gevat worden.

Maar wat met Brussel? Is de hoofdstad van het land en de Europese Unie extra kwetsbaar? BRUZZ zocht het uit.

1. Zijn er al drones boven Brussel waargenomen?

Grotere drones, zoals die boven de luchthavens en militaire basissen, zijn nog niet gesignaleerd in Brussel. Voor kleinere drones is dat moeilijker te achterhalen. In december 2024 werd in elk geval een verdachte drone gespot nabij effectenreus Euroclear, waar 190 miljard euro aan Russische tegoeden bevroren ligt. En dat net op het moment dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky in het land was.

"In 2025 alleen al werden een honderdtal feiten, gelinkt aan het gebruik van drones, geregistreerd op ons grondgebied", laat de politiezone Brussel-Hoofdstad/Elsene weten. "Verschillende van die feiten hebben geleid tot identificaties."

Over de aard van die feiten - recreanten die ondanks de no-flyzone toch hun drone laten opstijgen, spionage of intimidatie - is voorlopig niets bekend. Maar het zou oud-kolonel en defensie-expert Roger Housen niet verbazen mochten daar ook drone-operatoren met slechte bedoelingen bij zitten. "Als hoofdstad van de EU, met instellingen zoals Euroclear, de Navo en verschillende internationale organisaties, is Brussel een doelwit."

2. Waarin zijn ze geïnteresseerd?

Naast boven vernoemde instellingen zijn er nog het Kwartier koningin Elisabeth van het Belgische leger in Evere, de verschillende parlementen, vliegtuigbouwer Sabca, waterzuiveringsinstallaties, enzovoort. Dat zouden doelwitten kunnen zijn voor aanvalsdrones, iets wat voor alle duidelijkheid nu niet aan de orde is.

Maar wat is dan wel het doel van de drones boven Brussels Airport en diverse basissen? "Ik denk niet dat het om spionage gaat", zegt Housen. "Als het de Russen zijn die hier achter zitten, iets waar zowel ikzelf als de veiligheidsdiensten van uitgaan, dan hebben zij die drones niet nodig om te spioneren. Ze hebben talloze satellieten in de ruimte hangen, die zonder enig risico tot op 10 centimeter nauwkeurig alles in kaart kunnen brengen. Drones zijn daarvoor niet nodig."

Housen ziet twee redenen om drones door het Belgische zwerk te jagen. "Enerzijds willen ze een gevoel van onveiligheid creëren door onrust en angst voor escalatie aan te wakkeren. Anderzijds zijn de middelen die naar de Belgische luchtveiligheid gaan, middelen die niet naar Oekraïne gaan. Het hemd is immers nader dan de rok: als het puntje bij paaltje komt, zullen Belgische burgers willen dat het geld naar de eigen beveiliging gaat, eerder dan naar die van Oekraïne. De drones in ons luchtruim zijn dus een indirecte strategie om Oekraïne een hak te zetten."

Dat België nu in het bijzonder geviseerd wordt, kan ook te maken hebben met de Russische tegoeden die in Brussel in Euroclear bevroren staan, maar mogelijk gebruikt zullen worden om Oekraïne te helpen. De Russische president Vladimir Poetin zei daar eerder al over dat België de gevolgen daarvan "tot in de oneindigheid zou voelen". Mogelijk is dit een voorproefje.

3. Wat als er een drone gesignaleerd wordt?

Afhankelijk van waar die vliegt, schieten andere instanties in actie. Vliegt de drone boven militair domein, dan is dat een zaak voor Defensie. Vliegt de drone daarbuiten, dan is het een zaak voor de politie - lokaal, soms met hulp van federale collega's - onder coördinatie van het directoraat-generaal Luchtvaart van de FOD Mobiliteit.

De legerbasissen hebben verschillende middelen om in te zetten tegen drones. Zo zijn er sensoren om de toestellen te detecteren, droneguns die het signaal tussen de grondoperator en de drone verstoren (jammen), en shotguns: een soort van jachtgeweren die een gordijn van hagel afvuren. "Er bestaan ook dronenhunters: drones die in de buurt van de vijandige drone ontploffen of microgolven uitzenden die de elektrische componenten frituren", zegt Housen. "En dan zijn er nog de grote middelen: vliegtuigen bijvoorbeeld, maar dan betaal je 350.000 euro per raket die je afvuurt op een drone van enkele honderden euro's."

Aan de civiele kant zijn er minder wapens voorhanden. Verschillende politiezones, waaronder die van Brussel-Hoofdstad/Elsene, hebben weliswaar jammers en een Skywall, dat een net naar de vijandige drone kan schieten. "Dat wordt ingezet door ons gespecialiseerd CUAS-team", aldus de politiezone. "Vanaf medio 2026 zullen we ook beschikken over een industrieel DIAB-systeem (Drone In A Box), dat in staat is om luchtsteun te bieden aan interventieteams en het CUAS te versterken."

De federale politie kan ook helikopters achter de drone aansturen, wat het deed in Kleine-Brogel. Dat was toen echter tevergeefs: alle drones konden ontsnappen. "Hier in Oekraïne verbazen ze zich erover dat de ordediensten de toestellen niet gewoon neerschieten," zegt oorlogsverslaggever Arnaud De Decker vanuit Charkiv (Oekraïne). "Dat is alvast wat ze hier doen, vaak met gewone machinegeweren, gemonteerd op vrachtwagens. De brokstukken van de drone nemen ze erbij. Daarom dat er trouwens een avondklok is, waardoor niemand 's nachts nog op straat is, wanneer de meeste aanvallen gebeuren."

Maar er is natuurlijk een verschil tussen de aanvalsdrones - met explosieven - die Oekraïne teisteren, en de drones die nu in België rondvliegen, zonder directe schade toe te brengen. "Oekraïne is een land in oorlog, daar aanvaardt men dat een drone op een geparkeerde auto neervalt", zegt Housen. "Het gaat om proportionaliteit: zolang die drones hier 'gewoon' rondvliegen om angst te veroorzaken, kun je moeilijk met een zware bazooka beginnen te schieten."

4. Hoe goed is Brussel beveiligd?

Niet goed. Specifieke instellingen zoals de NAVO hebben wel detectiesystemen en jammers en zoals vermeld heeft ook de politiezone Brussel-Hoofdstad/Elsene jammers en een Skywall. Maar dat alles werkt heel lokaal, als de drone enkele honderden meters verder vliegt, heb je er niks meer aan.

De dronedreiging is dan ook complex. Je moet zodanig veel sensoren en interceptoren hebben dat je onmogelijk tot 100 procent veiligheid kan komen, en al zeker niet voor de hele Brusselse agglomeratie. Dat zou miljarden euro's kosten en dan nog. Als je drones jamt, jam je ook al de rest. 4G, 5G, de GPS van auto's, elektrische garagepoorten: allemaal vallen ze stil. Bovendien vallen de drones dan neer op je stad."

Daarnaast zullen er ook door de mazen van het net glippen. "Zelfs Oekraïne, dat zoveel verder staat op dat gebied dan wij, slaagt er 'maar' in om 65 procent van de drones uit de lucht te halen", zegt Housen.

Dat zegt ook Arnaud De Decker. "De Shahed-drones vliegen nu hoger en sneller, waardoor er moeilijk iets tegen te doen valt. Bovendien vuren de Russen er 3 à 400 tegelijk af, waardoor de afweer overbelast geraakt."

5. Wat moet er nu gebeuren?

De oud-kolonel suggereert om een keuze te maken: kritieke infrastructuur zoals de haven van Antwerpen, die van Zeebrugge of politieke hoofdkwartieren in Brussel kunnen wel een relatief sluitende, maar heel lokale anti-dronekoepel krijgen. "Maar daar hebben we de middelen nog niet voor. Het anti-droneplan dat minister van Defensie Theo Francken (N-VA) wil laten goedkeuren, is daar een begin voor. Al gaat het dan eigenlijk alleen nog maar om de detectie van drones."

Een ander aspect is de bevoegdheidsversnippering. Zoals gezegd is het leger aan zet voor bedreigingen van legerbasissen, maar staat de politie in voor alles daarbuiten. "Dat zou een van de eerste stappen moeten zijn: om eenheid van commando scheppen. Logisch is dan dat het leger daarin het voortouw neemt."