KU Leuven: ‘Koele daken’ zouden kwart van de Brusselse hittedoden hebben kunnen vermijden

Gerichte aanpassingen aan gebouwen en de stedelijke ruimte kunnen de impact van extreme hitte aanzienlijk beperken. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van de KU Leuven. Vooral 'koele daken' - daken die zonnestralen weerkaatsen in plaats van absorberen - blijken bijzonder effectief. In Brussel hadden ze tijdens de hittegolf van juli 2019 mogelijk tot een kwart van de hittedoden kunnen voorkomen.

Extreme hitte vormt een groeiend risico voor de volksgezondheid, zeker in sterk verstedelijkte regio's zoals België. Tijdens de uitzonderlijke hittegolf van juli 2019 - toen de hoogste temperatuur ooit in het land werd gemeten - liepen de temperaturen in steden sterk op, met ernstige gevolgen voor kwetsbare groepen. In een studie die zopas verscheen in het wetenschappelijk tijdschrift Environment International onderzochten wetenschappers van de KU Leuven, Sciensano, VITO en University College London hoe Belgische steden zich beter kunnen aanpassen aan extreme weersomstandigheden.

Een van de onderzochte maatregelen is het gebruik van 'koele daken'. Dat zijn daken die bewust lichter of reflecterender worden gemaakt, bijvoorbeeld door een witte of lichtgekleurde dakbedekking, speciale coatings of materialen die zonnestraling weerkaatsen. Waar klassieke, donkere daken zonnestraling absorberen en sterk opwarmen, kaatsen koele daken een groot deel van die straling terug.

Daardoor slaan gebouwen minder warmte op en warmt ook de omgevingslucht minder sterk op. Wanneer koele daken op grote schaal worden toegepast - bijvoorbeeld in volledige wijken of steden - kan dat leiden tot een merkbare daling van de buitentemperatuur, vooral tijdens hete, wolkenloze zomerdagen.

Wit t-shirt

"Je kan het vergelijken met het verschil tussen het dragen van een zwart of een wit t-shirt in de zon", zegt onderzoekster Fien Serras van KU Leuven. "Het witte T-shirt blijft duidelijk koeler. Hetzelfde principe geldt voor daken, maar dan met impact op de hele stad."

Met behulp van een klimaatmodel met hoge resolutie simuleerden de onderzoekers hoe Belgische steden zouden reageren op verschillende aanpassingsstrategieën tijdens de hittegolf van juli 2019. Daarbij hielden ze rekening met verschillen in bebouwingsdichtheid, stedelijke structuur en bevolkingsspreiding.

"Uit de simulaties blijkt dat koele daken vooral de maximale dagtemperaturen verlagen", aldus Serras. "Gemiddeld daalde de luchttemperatuur in stedelijke gebieden met iets meer dan twee graden Celsius, met nog grotere effecten in dichtbebouwde stadscentra waar veel dakoppervlak aanwezig is."

Meer groen

Naast koele daken onderzochten de wetenschappers ook het effect van meer stedelijk groen, zoals extra bomen, parken en onverharde zones. Meer groen in combinatie met koele daken bleek vooral belangrijk om de nachtelijke temperaturen te doen dalen, wat cruciaal is voor het herstel van het lichaam na warme dagen.

De onderzoekers koppelden hun temperatuurresultaten aan een bestaande relatie tussen hitte en sterfte van Sciensano, gebaseerd op gegevens over Brussel. Tijdens de vijfdaagse hittegolf in juli 2019 werden naar schatting 47 overlijdens gelinkt aan extreme hitte. Volgens de studie had een grootschalige toepassing van koele daken ongeveer 25 procent van die overlijdens kunnen voorkomen.

Gecombineerde strategieën - koele daken in combinatie met meer groen - leveren bovendien aanzienlijke gezondheidsvoordelen op, doordat ze zowel overdag als 's nachts voor verkoeling zorgen.

Eenvoudige ingreep

België behoort tot de meest verstedelijkte landen van Europa, en door klimaatverandering zullen hittegolven in de toekomst frequenter en intenser worden. Dit onderzoek biedt beleidsmakers wetenschappelijk onderbouwde en concreet toepasbare inzichten om steden weerbaarder te maken tegen extreme hitte.

"De resultaten tonen aan dat relatief eenvoudige ingrepen aan bestaande gebouwen - zoals het verhogen van de reflectiegraad van daken - een groot maatschappelijk rendement kunnen opleveren, zeker wanneer ze strategisch worden gecombineerd met groenbeleid", besluit co-auteur Inne Vanderkelen (KU Leuven en het Koninklijk Meteorologisch Instituut).