Het ABC van de formatie: van 'Noord-Ierland' tot 'Zwarte zwaan' (2/2)

De Brusselse politiek stond in 2025 in het teken van de dramatische regeringsvorming. BRUZZ blikt met het ABC van de formatie in twee delen, en met enige zin voor spot, terug op een dolgedraaide jaargang vol ongeziene plotwendingen, gecrashte formatiepogingen en bijtende quotes.

Noord-Ierland

Op Kerstavond sprak de koning het volk toe met een uitbrander aan de Brusselse onderhandelaars die hij aanmaant om eindelijk overeenstemming te vinden. Het nieuwe jaar duikt Brussel hoe dan ook in met de teller van het aantal dagen zonder regering op 571. In Noord-Ierland deed men tussen 2017 en 2020 nog slechter, met in totaal 1.090 dagen zonder regering. Daar zorgde in januari 2020 het New Decade, New Approach-akkoord voor witte rook. Hopelijk moet Brussel niet tot het volgende decennium wachten.

Oplichterij

En als dat wel zo is, zal het niet aan het discours van premier Bart De Wever (N-VA) gelegen hebben. Die kon te midden van zijn metamorfose tot staatsman af en toe nog eens in zijn gewezen rol van partijvoorzitter-oppositieleider kruipen door de Brusselse stilstand frontaal aan te vallen. “De politieke crisis in Brussel legt het jarenlange malgoverno in de hoofdstad bloot”, klonk het in oktober bij De Wever, die – zoals eerder aangehaald – niet over de nodige instrumenten beschikt om vanuit het federale niveau in te grijpen in Brussel. “De begrotingsbeerput wordt nu volledig opengetrokken. Hier bestaat een woord voor: oplichterij. Moge ook in Brussel het verantwoordelijkheidsgevoel zegevieren.” Die “oplichterij” sloeg op de begrotingsopsmuk waar de Brusselse regering van beticht werd. Eerder zei De Wever ook al voor de camera van BRUZZ dat de PS “staatsgevaarlijk” bezig was in Brussel. “En dit na een parcours waarbij ze deze regio en stad over de rand van het failliet hebben achtergelaten. Het is een houding die wat mij betreft niet genoeg veroordeeld kan worden.”

Paradox

De leider van de federale regering keerde zich dus tegen het Brusselse niveau, terwijl oud-Brussels minister Guy Vanhengel (Open VLD) in De Standaard de PS adviseerde om zich in haar verzet tegen de N-VA niet af te zetten tegen het federale niveau. “Je mag van dat Brusselse Gewest geen oorlogsmachine maken tegen het federale. Door je af te zetten tegen de federale regering, ga je net afhankelijk eindigen. Want dan moet je om hulp gaan smeken. Dat is de paradox.”

Quintin

Op de eindeloze formatierit klonken het gespin van woordvoerders en het geroddel in de wandelgangen bijwijlen luider dan de pogingen om een regering te vormen. Zeker tijdens de afwezigheid van David Leisterh (MR) viel de naam van federaal minister en Brusselaar Bernard Quintin (MR) meer dan eens als diens mogelijke opvolger. Het bleef bij gezoem in de marge. Voor columnist Luckas Vander Taelen mocht dat gerucht wél verheven worden tot realiteit. “De problemen van Brussel oplossen? Bernard Quintin for (minister-)president! Minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin schopt zonder schroom tegen Brusselse heilige huisjes”, schreef Vander Taelen in april in De Standaard. “Dat voelt zo verfrissend dat een carrièremove aan de orde is.”

Rohonyi

Quintin zit nog steeds op de stoel van federaal minister, maar de formatie stond desondanks bol van de carrièremoves. Er was natuurlijk de steile opmars van Frédéric De Gucht bij de Vlaamse liberalen, de machtswissels bij de groene partijen, de exit van Gatz en Leisterh, en ook binnen Défi rommelde het na de electorale optater van vorig jaar. De bij uitstek op Brussel-gerichte partij is sinds het voorzitterschap van Sophie Rohonyi, in juli 2024, knock-out blijven liggen in de hoek waar de klappen vallen. Voormalig kopstuk Olivier Maingain lanceerde begin dit jaar een nieuwe partij, ‘Lib.res’, en kreeg alvast zoonlief Fabian Maingain aan boord. Die kan als onafhankelijk parlementslid een sleutelrol gaan spelen in de mogelijke Guinness-coalitie, wat voor Défi - net zoals de afwezigheid van de liberalen – hoogst ongemakkelijk voelt.

Sherpa

Net zoals de PS en Ecolo verzette ook Défi zich consistent tegen de aanwezigheid van de N-VA in de Brusselse regering. De partij van premier De Wever zou uiteindelijk ook nooit aan een onderhandelingstafel belanden. In de zomer stuurde de N-VA weliswaar fractiesecretaris Stijn De Mars als sherpa naar een vergadering met MR, PS, Les Engagés, Groen, Open VLD en Vooruit; maar die vergadering zou nooit plaatsvinden. Dat zat zo: door een ‘N-VA-compatibele' figuur op een van de regeringsposten van de MR te zetten, zou de N-VA gedoogsteun leveren aan de regering. Maar wél met een zitje voor een sherpa, de technisch expert, aan de onderhandelingstafel. Bouchez bleek een andere deal te hebben gemaakt met de N-VA dan met de PS. Uit het persbericht waarmee de onderhandelingen op die zomeravond in juli aangekondigd werden, bleek ook dat de N-VA niet aan tafel zou zitten. “Dan is het niet de bedoeling dat ze langs het raam weer naar binnenkruipen”, klonk het destijds uit PS-hoek.

Trump van Brussel

Dat het in Brussel niet meer goedkomt tussen de PS en de N-VA mag duidelijk zijn. Beide partijen keken elkaar in het voorjaar weliswaar in de ogen in het kader van de informatieopdracht van Christophe De Beukelaer (Les Engagés) en Van den Brandt, maar erg constructief verliep het gesprek tussen Ahmed Laaouej en Cieltje Van Achter niet. De PS zou er vooral zijn ingegaan op uitspraken van onder anderen Theo Francken die de partij aanhaalt als motief om de N-VA weg te zetten als racistisch. Enkele maanden later noemde Van Achter Laaouej “de Donald Trump van Brussel”. “Dat misprijzen voor de wetten, de instellingen, is ongezien”, klonk het.

Urgency

Tussen de persoonlijke aanvallen en de mislukte formatiepogingen door beseften de Brusselse politici wel één ding: de aanwezige sense of urgency. Of net niet. Frédéric De Gucht zei begin januari aan BRUZZ dat er “een sense of urgency heerst, maar dat betekent nog niet dat iedereen verantwoordelijkheid wil nemen”. Volgens de N-VA, een maand later, ontbrak die sense of urgency dan weer. “We stevenen in Brussel af op een ramp, maar de sense of urgency ontbreekt nog steeds.” Gelukkig zou de ratingverlaging dan wel voor een stroomstoot sense of urgency zorgen, klonk het in juni. Niet dus. Maar, in september kwam dan het verlossende bericht van Elke Van den Brandt aan de start van de begrotingsonderhandelingen, waarmee ze alle twijfel voor eeuwig en altijd wegveegde: “De sense of urgency groeit.”

Vincent Kompany

Hoe het vandaag staat met de sense of urgency, is een vraag voor huidig formateur Yvan Verougstraete. De Les Engagés-voorzitter nam in de zomer al eens het heft in handen, toen om het pad te effenen voor een doorstart van de MR. Zijn voorstel werd met de grond gelijkgemaakt door De Gucht, die in het toenmalig formatieplannetje van de Les Engagés-voorzitter regelrechte blasfemie las aan het adres van René Magritte en Franz Kafka. Nu zit Verougstraete zelf aan het stuur van de centrumlinkse Guinness-poging zónder de MR. De formateur, zelf supporter van RSC Anderlecht, neemt daarbij de woorden van de paars-witte legende Vincent Kompany als leidraad. “Laten we nu eerst vertrouwen opbouwen tussen de partners die rond de tafel zitten.Trust the process.”

Woord geven

De centrumlinkse piste staat of valt weliswaar met haar meerderheid aan Nederlandstalige kant, want Team Fouad Ahidar ziet gedoogsteun niet zitten, waardoor de twee zetels van Open VLD cruciaal worden. De Gucht staat alvast niet te springen voor een Guinness-coalitie. Bovendien kan hij het ook wel vinden met Cieltje Van Achter, aan wie hij zijn woord heeft gegeven. “Ik heb Cieltje Van Achter leren kennen als een heel pragmatische politica. Ze heeft een hart voor Brussel, haar kinderen gaan hier naar school en ze leunt meer aan bij Jan Peumans en Geert Bourgeois dan bij Theo Francken. Ik heb haar mijn woord gegeven en dat wil ik houden”, zei De Gucht in april aan Humo.

X

Cieltje Van Achter mag dan wel meer aanleunen bij Peumans of haar schoonvader Bourgeois: de uitspraken van Francken bleven haar dit jaar achtervolgen. Zeker op X, het geliefkoosde platform van de jongere generatie Brusselse PS’ers in hun strijd tegen de N-VA. Toen Francken lof had voor een Nederlandse filosofe die de overheid voor de rechter wil slepen voor de “desastreuze gevolgen van onbeperkte massamigratie” en hij de link legde met de stikstofzaak, kropen Martin Casier (PS) en Khalil Aouasti (PS) in hun pen. “Het opvangbeleid van Arizona duwt gezinnen op straat in Brussel”, aldus Brussels PS-fractieleider Martin Casier eind augustus. "Maar voor de N-VA is het ontkennen van mensenrechten de prioriteit.” Nee, de PS deed in 2025 geen water bij de wijn in haar relatie met de grootste partij van het land.

Yves Goldstein

Dat was ook de lezing van de liberalen toen de begrotingsonderhandelingen eind oktober op de klippen liepen: het was de schuld van de sossen. Een gelekt document toonde wel aan dat de rode lijnen waarop het uiteindelijk misliep, barstten van de breekpunten voor de PS: minder geld voor de gemeenten, hogere vuilniszakprijzen en MIVB-tarieven, besparingen op subsidies en minder middelen voor het museumproject Kanal. Daar zit met Yves Goldstein trouwens een PS’er aan de knoppen. Midden in die onderhandelingen loste Goldstein een wanhoopssalvo: zonder vers geld dreigt het project te kapseizen. Ook vandaag blijft de toekomst van Kanal onzeker.

Zwarte zwaan

Kanal kreeg wel haar dotatie van de regering in lopende zaken gestort op basis van het beperkt budget van voorlopige twaalfden waarmee Brussel 2026 zal aansnijden. Ondertussen moet minister-president Vervoort (PS) duimen voor de slaagkansen van de centrumlinkse piste, of anders zou de ontslagnemende regering wel eens nog een hele poos in het zadel kunnen blijven zitten. Tenzij Brussel straks met een zogenaamde zwarte zwaan geconfronteerd zou worden: een verstorende en onvoorspelbare gebeurtenis die niemand ziet aankomen. De schietpartijen, de ratingverlaging, of het doemscenario van een shutdown bleken voorlopig te mager om voor het nodige schokeffect te zorgen. Maar, volgens onze informatie is de sense of urgency momenteel aan het groeien.