MR en PS sluiten overleg niet uit, maar geloof in formatie-oplossing was nooit zo klein

Dinsdag gooide formateur Yvan Verougstraete (Les Engagés) de handdoek in de ring. Hoewel de MR en de PS de dialoog niet uitsluiten, is het geloof in een nieuwe Brusselse regering volledig uitgedoofd. Zo blijven de regering in lopende zaken en het parlement de toon zetten. “Dat is democratisch een groot probleem.”

Nog nooit was de gelatenheid over de Brusselse formatie zo groot. Bijna zeshonderd dagen na de verkiezingen lijken alle pistes getest en begraven, van minderheidsformules tot creatieve oplossingen en klassieke meerderheden. Nooit geraakten partijen die een meerderheid in beide taalgroepen vormen tot een echte onderhandelingsfase met uitzicht op een regering.

Bij elke gefaalde poging luidde de analyse dat de MR en de PS als twee grootste partijen de regeringsvorming nieuw leven moesten inblazen. Dat geluid weerklinkt vandaag nog steeds, maar gaat gepaard met een allesvernietigende dosis wanhoop. De averij na negentien maanden van mislukkingen, aanvallen en wantrouwen heeft elke sprankel hoop in de kiem gesmoord.

Nietsdoen is weliswaar geen optie. “We zullen de komende dagen de dialoog aangaan, in eerste instantie met de partijen die de voorbije weken rond de tafel zaten in een klimaat van vertrouwen en respect”, zei PS-kopman Ahmed Laaouej dinsdag enigszins flegmatisch tegen BRUZZ.

‘Democraten’

Op de vraag of de MR ook een gesprekspartner kan zijn voor de Franstalige socialisten, reageerde Laaouej met een boutade.

“We zijn democraten. Bovendien dicteert de PS de mogelijke coalitie niet. Alleen zijn respect en vertrouwen tussen partners fundamenteel. De MR heeft het daarbij achttien maanden lang geprobeerd en niet alleen de PS, maar ook Les Engagés heeft vastgesteld dat hun initiatieven op niets uitdraaiden.”

MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez kreeg de voorbije negentien maanden meermaals het verwijt dat hij elke samenwerking met potentiële - en broodnodige - coalitiepartners onmogelijk maakte met zijn uithalen en beledigingen. Voorlopig liet hij zich nog niet uit over de gestrande formatiepoging van zijn collega-voorzitter Yvan Verougstraete (Les Engagés), waarmee de dramatische regeringsvorming helemaal dood lijkt te zijn.

Wensenlijstje

Terwijl zowat iedereen denkt dat toenadering tussen de MR en de PS de nodige stap is in de richting van een volwaardige Brusselse regering, gelooft niemand dat Bouchez en Laaouej elkaar morgen in de ogen zullen kijken. “Maar wij sluiten dialoog met de PS niet uit”, zegt een prominent MR-parlementslid woensdag aan BRUZZ.

“Al willen we benadrukken dat de MR vorig jaar in de herfst twee maanden rond de tafel heeft gezeten met de PS tijdens de begrotingsonderhandelingen. Daarin hebben we de begrotingstabellen steeds aangepast in de richting van hun wensenlijstje”, klinkt het. “En uiteindelijk is de PS alsnog van tafel gestapt.”

“Structurele hervormingen om het begrotingstekort in te dammen, blijven voor de MR het leidmotief in elke mogelijke onderhandeling. We willen onze verantwoordelijkheid nemen, maar nu moet het stof eerst even neerdalen.”

Anders

Toenadering tussen de MR en de PS lost bovendien de puzzel aan Nederlandstalige kant niet op. Anders, de vroegere Open VLD, toont consistent dat de partij het anders wil doen en niet zomaar aan een onderhandelingstafel zal gaan zitten.

“Je kan hen dat niet verwijten”, vindt politicoloog Carl Devos. “Frédéric De Gucht (Anders-voorzitter, red.) doet wat de PS doet: op zijn eigen standpunt kamperen.”

“Iedereen schiet nu op Anders”, vult dezelfde MR-bron aan. “Maar laten we niet vergeten dat de PS, en vervolgens ook Ecolo en Défi, de N-VA consistent uitsluit. Dat is de grootste partij van het land, de partij van de premier, en een partij die al jarenlang mee het beleid op Vlaams en in mindere mate op federaal niveau uitstippelt.”

Dat premier Bart De Wever zich op een of andere manier zou gaan moeien met het zieltogende Brussels Gewest, noemt Devos onwaarschijnlijk. “Ten eerste is er zijn agenda, die dezer dagen bulkt van de internationale verplichtingen. Ten tweede heeft hij daarvoor ruggensteun nodig binnen de federale regering, terwijl hij net probeert om communautaire problemen weg te houden van Arizona”, gaat Devos verder.

“Ten derde zou het een ongelooflijk precedent zijn. Stel je voor dat een Franstalige PS-premier zich ooit zou moeien met de vorming van de Vlaamse regering. De N-VA zou de eerste zijn om moord en brand te schreeuwen.” Bovendien heeft het federale niveau in principe geen juridische instrumenten voorhanden om Brussel onder voogdij te plaatsen.

Raad van State

Zo doemt het schrikwekkende scenario op van een regering in lopende zaken tot de verkiezingen van 2029.

Niemand wil het toegeven, maar de PS kan zo wel aan de knoppen blijven zitten en de MR op de oppositiebanken houden. Ze kan zoeken naar wisselmeerderheden in het parlement om nieuw beleid mogelijk te maken en niet in een besparingsregering stappen, maar via de regering in lopende zaken aan damage control doen.

Anders kan op haar beurt via minister Dirk De Smedt de rol van begrotingswaakhond blijven spelen onder het mom van ernst en verantwoordelijkheid bij gebrek aan een alternatief. Nog belangrijker: beide partijen moeten tegelijkertijd geen millimeter van hun standvastige formatiestandpunt afwijken.

“Blijven functioneren in zo’n regering in lopende zaken is democratisch natuurlijk een groot probleem”, vindt Devos. “Waarom organiseer je dan nog verkiezingen? Ik denk ook dat als dit nog lang voortduurt, de Raad van State steeds kritischer naar Brussel zal kijken. Het gewest heeft hervormingen nodig, niet de chaos van een beperkte minderheidsregering die enkel via wisselmeerderheden beleid kan voeren dat alle richtingen dreigt uit te gaan.”

Het doet denken aan de situatie ongeveer een jaar geleden, toen de formatie ter plaatse bleef trappelen en het wachten was op een zwarte zwaan - een verstorende en onvoorspelbare gebeurtenis die niemand ziet aankomen en de boel in beweging brengt. Die zwaan blijft zich voorlopig verstoppen.

“Enkel een cashflowprobleem lijkt de crisis in een andere dimensie te kunnen brengen”, denkt Devos. Zo'n vooruitzicht probeert de regering in lopende zaken, zeker met begrotingsminister De Smedt, te allen tijde te vermijden. Of de gehavende regeringsploeg daarin blijft slagen als er geen begroting voor 2026 in elkaar gebokst kan worden – waar het naar uitziet – en het regime van voorlopige twaalfden dus voortgezet moet worden, zal de toekomst uitwijzen.