Onderhande­lingen van de waarheid starten: ‘Niemand kan mislukking aanvaarden'

Na 611 dagen ploeteren in het formatiemoeras start dinsdag een onderhandelingsconclaaf dat in een nieuwe Brusselse regering moet uitmonden. “Iedereen is de chaos in het parlement en de stilstand in de regering in lopende zaken kotsbeu.”

Dinsdag zitten voor het eerst in het schijnbaar eindeloze formatiedrama zeven partijen rond de tafel die samen de vereiste dubbele meerderheid halen om een Brusselse regering te vormen.

MR, PS, Les Engagés, Groen, Anders, Vooruit en CD&V zijn van plan om tot de meet te onderhandelen in de statige gebouwen van de Universitaire Stichting, in de Troonwijk.

De voorbije weken leek zo’n versnelling nog politieke sciencefiction. Na de gestrande Guinness-poging van Les Engagés-voorzitter Yvan Verougstraete lonkte het akelige scenario van een regering in lopende zaken tot 2029. Alle pistes leken immers uitgeput. Niemand wou nog aan het stuur van de formatie gaan zitten.

“Ik denk dat vooral de PS en Anders stilaan tot het besef zijn gekomen dat de regering in lopende zaken op haar limieten aan het botsen was”, zegt een partijtopper. Het Brusselse middenveld bloedt, watermaatschappij Vivaqua en huisvestingsmaatschappij BGHM zitten in vieze papieren, en ook binnen de regering botert het al even niet meer.

“De PS merkte dat het chaotische parlement toch niet zo makkelijk te controleren viel als ze dacht en Anders zou met minister Dirk De Smedt nooit een begroting voor 2026 in elkaar geknutseld krijgen.” Een regeringslid voegt daaraan toe dat de regering voor de zomer in nog zwaarder financieel weer zou komen zonder perspectief op een nieuwe bestuursploeg.

Tragiek

Ondertussen namen achter de schermen de contacten tussen de MR en de PS toe. Ook Anders werd in de loop gehouden, geven verschillende bronnen aan. “De gesprekken die we de afgelopen dagen gehad hebben met de MR maken duidelijk dat de andere partijen bereid zijn om de nodige inspanningen te leveren, waaronder een begrotingsevenwicht in 2029”, bevestigde Anders-voorzitter Frédéric De Gucht maandagavond in de studio’s van het VRT-programma Terzake.

MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez, die dinsdag zijn comeback maakt op het Brusselse toneel als formateur, verwees zondagavond bovendien in zijn bericht op sociale media zelf naar het werk van begrotingsminister De Smedt als belangrijk fundament voor de gesprekken.

Ook de administratieve wirwar aanpakken en de ambities op het vlak van veiligheid en netheid zorgden ervoor dat Anders de sprong waagt en straks met CD&V in plaats van de N-VA aan tafel zit - de eis van de PS.

Toch wil de tragiek van deze Brusselse formatie dat de huidige constellatie al drie keer naar voren geschoven werd in de voorbije zeshonderd dagen. In de zomer van 2024 en van 2025, en tussendoor ook na de informatieronde van Elke Van den Brandt (Groen) en Christophe De Beukelaer (Les Engagés).

Dat gedraal betekent ook dat de lat tijdens de komende dagen hoger ligt. Een begroting in evenwicht betekent namelijk een besparing van zeker 1 miljard euro in vier begrotingsjaren, waar meerdere bronnen vandaag al niet in te lijken geloven.

“Dat kan enkel nog lukken door ook veel lucht in de begroting te pompen”, klinkt het cynisch bij de ene. “Je kan ook starten met de begroting van 2026 en vervolgens elk jaar naar dat evenwicht toewerken met een apart conclaaf binnen de regering”, tempert een andere.

‘Raamakkoord’

Sowieso zullen vanaf vandaag de klassieke links-rechtstegenstellingen in discussies over onder andere huisvesting, mobiliteit, fiscaliteit, werk en economie of pakweg de vuilniszakprijzen weer op de spits gedreven worden. Maar de voorbije zeshonderd dagen hebben er ook voor gezorgd dat de partijen elkaars gevoeligheden kennen.

De informele contacten tussen de MR en de PS moeten bovendien al iets opgeleverd hebben, anders zouden ze niet openlijk teruggrijpen naar de roadmap die beide partijen in juli 2024 met Les Engagés uitstippelden.

“Ik ga uit van een soort raamakkoord tussen de MR en de PS om de onderhandelingen mee op gang te trappen”, zegt een hoofdrolspeler. “Het zijn uiteindelijk toch vooral Georges-Louis Bouchez en Ahmed Laaouej die elkaar in de ogen zullen moeten kijken”, voegt een insider toe.

Spotlights

Ook de methode noopt verschillende partijen tot voorzichtig optimisme. De bedoeling is tot de finish gaan – elke partij mag een delegatie van vier personen afvaardigen en iedereen kan de nacht doorbrengen in de gebouwen van de Universitaire Stichting.

“We kennen elkaars onderhandelingsmarge intussen. Niemand kan aanvaarden dat we zonder akkoord uit dit conclaaf komen. De urgentie is torenhoog en de druk zal van buitenaf opgevoerd worden. En iedereen is de chaos in het parlement en de stilstand in de regering in lopende zaken kotsbeu”, zegt een Franstalige bron.

Traditioneel speelden de Brusselse regeringsonderhandelingen zich bovendien af in de schaduw van formaties op andere niveaus. Nu staat een hoop extra spotlights gericht op de gesprekken van de waarheid. Een conclaaf forceert de gesprekspartners tot compromissen. De veranderende settings van de begrotingsonderhandelingen die in de herfst van vorig jaar op niets uitdraaiden, met soms maar korte vergaderingen of dagen zonder plenair overleg, kwamen de slaagkansen daarentegen nooit ten goede. Verschillende partijen klaagden toen over een tempo dat vooral bepaald werd door de agenda van Bouchez.

“Nu wil hij echt deze week landen. Het is een regering of het failliet van Brussel”, klinkt het binnen de MR.

Formateur Bouchez leidt het conclaaf, voor de MR is Valentine Delwart de kopvrouw. Of de Ukkelse daarom in polepositie ligt om de eerste liberale Brussels minister-president in ruim twintig jaar te worden, is een ander paar mouwen.

Dinsdagochtend zegt Dorian de Meeûs, hoofdredacteur van La Libre Belgique, bij Radio 1 dat Bouchez zou kunnen verrassen met de keuze voor het minister-presidentschap. “Minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin is mogelijk, die dan vervangen zou worden door Bouchez zelf.”