Zo kwam formatie in stroomversnel­ling: ‘Wat zouden ze tegen de kiezer zeggen in 2029?'

Plots kan deze week wat 610 dagen lang niet lukte: met een dubbele meerderheid Brusselse regeringsonderhandelingen opstarten. Vooral dankzij gesprekken achter de schermen tussen de MR, de PS en Anders staat de zieltogende Brusselse politiek vandaag op een zucht van een nieuwe regering.

Drie weken geleden strandde de poging van Les Engagés-voorzitter Yvan Verougstrate om een coalitie te smeden zonder de MR. Zo leken alle mogelijke formatiepistes getest en begraven. Als er alsnog een nieuwe Brusselse regering zou komen, moest die de eeuwige rivalen aan Franstalige kant verenigen: de MR en de PS.

Volgens bronnen speelde Dirk De Smedt (Anders) als Brussels minister van Begroting een sleutelrol in de recente toenadering tussen liberalen en socialisten. “Zijn overleg met het oog op een begroting voor 2026 heeft deuren geopend”, geeft een PS-bron toe.

Zo raakten stilaan bepaalde krijtlijnen voor een begrotingstraject tegen 2029 uitgestippeld en groeide het besef dat enkel een nieuwe regering met de MR en de PS zo’n traject ook kan waarmaken.

Georges-Louis Bouchez (MR), Ahmed Laaouej (PS) en Dirk De Smedt (Anders) zaten afgelopen week naar verluidt meerdere keren rond de tafel. “Ze hebben vorige week al wat lijnen uit de begrotingstabellen afgeklopt”, klinkt het bij een MR-bron.

Volgende verkiezingen

Die contacten bleven volledig onder de waterlijn. Meerdere partijen aan Nederlandstalige kant zouden niet op de hoogte geweest zijn. Wie wel mee figureerde achter de schermen in de gesprekken met Bouchez was CD&V-voorzitter Sammy Mahdi, net als Anders-voorzitter Frédéric De Gucht.

Het partijbureau van Anders, waar de deelname aan de onderhandelingen op de agenda stond, was maandag bijgevolg pro forma. “De Gucht had de knoop al doorgehakt”, zegt een blauwe insider.

Niemand wil het bevestigen, maar de gesprekken tussen de MR, de PS en Anders moeten de liberalen de nodige garanties gegeven hebben waardoor De Gucht zijn bocht kon inzetten en de N-VA dan toch loste.

Wat ook meespeelt, was de nood om de MR “een plezier te doen” met het oog op de volgende verkiezingen, gaat dezelfde bron verder. Denk aan de gedeelde federale lijst in 2029 en de lokale verkiezingen een jaar later.

“Bovendien: hoe beter de band met de MR, des te kleiner de kans dat Bouchez een Vlaamse MR boven de doopvont zou houden.” De Gucht kan nog meer concurrentie op (centrum)rechts missen als kiespijn in zijn helse uitdaging om Anders over drie jaar richting dubbele cijfers te duwen in Vlaanderen.

'Voor schut’

Volgens Wetstraatkenner Rik Van Cauwelaert spelen electorale motieven op meerdere vlakken mee in de formatiedoorbraak.

“De Brusselse politici staan momenteel totaal voor schut. Er blijft nog maar drie jaar over om te regeren. Wat ga je tegen de kiezer zeggen in 2029? De campagne zou voor veel partijen totaal ongeloofwaardig worden. ‘We hebben vijf jaar geen beleid gevoerd, maar nu zullen we het eens gaan doen.’”

Bovendien merkte de PS de laatste weken dat het chaotische Brussels parlement alle kanten opging en de partij er in een steeds minder comfortabele zetel zat. Ook in de regering in lopende zaken raakte het vat leeg. “En de PS heeft geld nodig voor de gemeenten, sociale woningen of Kanal. Ook Laaouej stond meer en meer met de rug tegen de muur.”

'Lijken uit de kast’

Het verhaal van lopende zaken was helemaal geschreven. In die zin komt het de onderhandelaars niet slecht uit dat onder impuls van De Smedt het begrotingstekort eind vorig jaar nog net tot 1 in plaats van 1,2 miljard euro is gezakt, waardoor het voor Anders heilige begrotingsevenwicht wat dichterbij komt. Al zit de waarheid vermoedelijk complexer in elkaar.

Zo geloofde Brussels parlementslid Benjamin Dalle (CD&V) - die vandaag mee onderhandelt over een meerderheidsakkoord – dat cijfer niet. Het lagere begrotingstekort viel volgens hem te verklaren door “eenmalige meevallers, hogere ontvangsten en het doorschuiven van uitgaven naar 2026”. De vraag is of Dalle die kritiek aan de onderhandelingstafel zal herhalen. Ook volgens Van Cauwelaert oogt een begrotingstekort van 1 miljard euro optimistisch. “Er dreigen nog lijken uit de kast te vallen.”

Anders waagt zich op die manier aan een serieuze gok. “Want als straks blijkt dat De Gucht de N-VA heeft gelost zonder in 2029 resultaten te kunnen voorleggen, zoals een begrotingsevenwicht, zal zijn oppositiewerk tegen de federale regering alleen maar moeilijker worden”, zegt een bron. “Als je de lat hoog legt, ga je er ook gemakkelijker onder.”

Daartegenover zou De Gucht in 2029 kunnen pronken met een begrotingsevenwicht op het enige niveau waar zijn partij aan de knoppen zit, terwijl zeker het federale maar ook het Vlaamse niveau de rekeningen niet op orde hebben.