City Mine(d) toetst theorieën sociale geografen

Herinnert u zich die zomer toen midden op het Baraplein ineens iemand in een hut op tien meter hoogte woonde? De vuurtoren in de Brabantwijk of de feesttent boven de Belliardtunnel? De blauwe reuzenbubbel in de Chicagowijk? Het waren interventies in de stad van City Mine(d), intussen ook actief in Londen en Barcelona. Vorige week organiseerden ze in Les Bains in Vorst een 'seismografische workshop'.

Tien jaar geleden werd, onder impuls van de Beursschouwburg, Hotel Central bezet. De krakers wilden op die manier protesteren tegen de verloedering en de leegstand van Brussel. De actie slaagde, en de kijk van velen op Brussel veranderde. "Men begon de stad te bekijken als een 'opportuniteit' om iets te doen, men begon de mogelijkheden ervan te zien. City Mine(d) is een van de structurele uitlopers van de beweging die uit Hotel Central ontstond, 'Vrijstad Brussel'," vertelt Jim Segers van City Mine(d). De organisatie heeft altijd nauw samengewerkt met andere, zoals Cinema Nova, of Les Bains::Connectives in Vorst.

"City Mine(d) wil stedelijke interventies houden op specifieke plaatsen in de stad, die een verschil kunnen maken in een bepaalde buurt, maar ook voor de stad als geheel. We zijn begonnen met projecten in zogenaamde 'restruimten' van de stad, lege plekken of leegstaande gebouwen, waar we zowel met buurtbewoners als met kunstenaars aan de slag gingen. Lege hoeken werden speelpleintjes; in de Brabantwijk verenigden handelaars, bewoners, kunsthogescholen en bedrijven zich rond de vuurtoren die daar werd opgebouwd."

Bij City Mine(d) gaat het telkens om tijdelijke projecten, op plaatsen waarvan ze merken dat er 'fricties' zijn, wrijvingen, maar tegelijkertijd ook mogelijkheden. Segers: "Wij gaan als eersten iets ondernemen als we ergens op een 'knoop' stoten in een stad. Maar het is wel de bedoeling dat anderen het daarna van ons overnemen."

Ludo Moyersoen vult aan: "Er is altijd een collectief belang waarom heel uiteenlopende mensen - architecten, arbeiders, zakenlui, uiteenlopende organisaties - samen gaan werken in een concreet project. Noem ons dan een katalysator. Zelf vind ik dat in Brussel te weinig moeite wordt gedaan om al die mensen samen te brengen. Organisaties werken - onder meer als gevolg van de moeilijke institutionele opbouw van Brussel - veel te veel op zichzelf."

Belfast
Na enkele jaren werken trok City Mine(d) ook naar Londen en Barcelona, om ook daar stedelijke interventies te organiseren. Moyersoen: "In elke stad zijn er wel van die netwerken van mensen die bezig zijn met activisme, kunst, de stad. Ze hebben er allemaal hun specifieke knowhow in opgebouwd. Voor ons is het nu een experiment om interstedelijk te werken, en om ideeën te laten circuleren in de verschillende steden, die dan telkens op een heel specifieke, lokale situatie kunnen worden toegepast - situaties die op zich misschien heel verschillend lijken. Onze circustent uit de Leopoldswijk kan in een andere stad een heel andere functie krijgen. De toren uit de Brabantwijk kwam uiteindelijk terecht in Belfast, waar hij nog altijd dienst doet als performance-ruimte. Reken maar dat de mensen van het opleidingscentrum uit Schaarbeek die de toren hadden gebouwd en mee naar Belfast gingen voor de heropbouw, het een enorme belevenis vonden. Anders blijven ze vaak vastzitten in hun buurt." Al lachend vergelijken ze bij City Mine(d) die toren weleens met de ijzeren brug aan het Noord die indertijd naar Thailand werd verscheept.

City Mine(d) ontdekt nu wel de praktische, formele problemen die ontstaan wanneer één kleinschalige organisatie uit de nonprofitsector in verschillende landen actief wil zijn. "Behalve in de wereld van de ngo's heb je nauwelijks voorbeelden. Er zijn wel heel wat netwerken, met organisaties die dan lid zijn van een internationale koepelorganisatie, die niet altijd uitblinkt in slagkracht. Wij willen één organisatie blijven. Maar dan duiken vragen op als: hoe moeten we onze boekhouding precies voeren?"

Crack-theorie
De 'seismografische workshop' van vorige week was opgezet om na te gaan hoe ideeën en methodieken kunnen worden uitgewisseld. Maar een andere bedoeling was om de wetenschappelijke theorieën die sociale geografen hebben ontwikkeld rond de moeilijkheden en mogelijkheden van bepaalde 'breuklijnen' in de stad, bijvoorbeeld tussen arme en rijke wijken, en rond het werk van organisaties als City Mine(d), opnieuw aan de praktijk te toetsen.

Op de workshop was Johan 'Mozes' Moyersoen uitgenodigd, een Brusselaar verbonden aan de universiteit van Oxford. "We spreken over de crack-theorie. Die gaat over zelf beheerde projecten van bijvoorbeeld buurtgroeperingen, of artiesten, mensen uit de stad die zichzelf organiseren, los van de overheid. De theorie bekijkt waar die projecten zich bevinden in de 'social space', in de sociale relaties, en in de fysieke ruimte. Deze mensen proberen de kennis bij elkaar te krijgen om een project conceptueel te verbeteren en om het gerealiseerd te krijgen. Heel vaak is er geen hiërarchie bij deze projecten, er wordt democratisch beslist. En men wil de hele stad mobiliseren. Voor ons, sociaal geografen, is het heel interessant om te bekijken hoe men een eigen project voor de stad ontwikkelt. En om te zien hoe er netwerken ontstaan van bedrijven en bewoners die de stad als een collectief goed zien. Enkele van de vragen in de workshop zijn onder meer hoe die netwerken kunnen worden bestendigd, en hoe bewoners daarna zelf een project in handen kunnen nemen."

Volgens Johan Moyer­soen is het een heel andere manier van ageren dan wat de overheid traditioneel doet: die gaat bijvoorbeeld kijken naar waar de werklozen zitten, en ze gaat specifiek voor die werklozen iets doen, of voor een bepaalde arme buurt, of voor allochtonen. De positieve mogelijkheden van individuen (ze spelen graag voetbal, bijvoorbeeld) én van breuklijnen, van plekken van 'frictie', worden volgens hem te weinig gebruikt. Moyer­soen: "En nog een vraag: hoe zet je de eerste stap? Je moet subtiel te werk gaan, en niet zomaar met je lompe voeten een buurt binnenstappen. Daarmee schrik je de mensen meteen af."