Villa Canapé viert eerste verjaardag: 'Het draait om het proces, niet om het resultaat'

Villa Canapé viert dit weekend haar eerste verjaardag. Wat begon als een kleinschalig kunstinitiatief van vijf vrouwen groeide in twaalf maanden uit tot een levendige artistieke gemeenschap waar experiment, ontmoeting en wederkerigheid centraal staan.

"We zijn begonnen met vijf vrouwen en we trokken in Brussel van appartement naar appartement waar we dan wat artistieke salons deden of filmvertoningen organiseerden”, vertelt Linde Stevens, curator bij Villa Canapé. Het initiatief bestond dus al voor de vaste locatie er kwam. “Het ging vooral om samenzijn.”

Toen de groep vorig jaar een vaste plek vond, veranderde ook de schaal van het project. “We zijn toen van een collectief naar een 'community gegeven' gegaan omdat het zo groot was, zeker omdat we maar met vijf waren begonnen”, zegt Anna Van Durme, coördinator bij Villa Canapé. De ambities overstegen al snel wat een kleine kerngroep kon dragen.

De nood was overduidelijk: “We misten in de kunstscene vooral een toegankelijke ruimte waar je gewoon binnen en buiten kunt stappen zonder dat je twintig euro per uur moet betalen om een atelier te gebruiken”, aldus Van Damme.

Villa Canapé positioneert zich sindsdien bewust als laagdrempelige plek voor jonge makers; niet per se jong in leeftijd. “Daarom spreken we ook van jonge makers”, legt Linde Stevens uit. “Niet per se jong in leeftijd, maar jong in je proces of in je uitproberen. Leeftijd speelt hier geen rol.”

Proces boven prestatie

Wat Villa Canapé onderscheidt van klassieke kunstinstellingen is de nadruk op experiment in plaats van het eindresultaat. “Dat we geen verwachtingen hebben van een eindresultaat en dat het echt gaat om het proces,” zegt Amber Verhulst, atelierverantwoordelijke, over de residenties.

Ook voor bezoekers ligt de drempel laag. “Je kunt hier zijn zonder dat je een project hebt en dat je nog altijd maker kunt zijn,” zegt Amber. Het gaat om aanwezig zijn, om gesprekken, om uitwisseling. Die openheid creëert ruimte voor ontdekking. “Kan ik keramieken? Vind ik dat leuk? Ja of nee? Dan doe ik het niet meer”, aldus Linde.

Het experiment mag mislukken of net verrassen.

Een levend organisme

De zomeropening van 2025 bleek een belangrijk kantelpunt. “Onze mailbox ontplofte gewoon met aanvragen van kunstenaars om langs te kunnen komen en zich uit te leven", aldus Stevens.

Die kruisbestuiving tussen disciplines blijkt een van de grote sterktes van de plek. Workshops brengen houtatelier, textiel en muziek samen. Ideeën ontstaan in de gang of aan de keukentafel. Maar groei bracht ook uitdagingen. “Het punt was dat wij zelf iets hadden van… we trekken het niet meer”, geeft Anna Van Durme toe.

De oplossing lag in gedeelde verantwoordelijkheid. “Dan is dat een eigen leven beginnen te leiden met die ateliergangers.”

Community als draagkracht

Volgens de initiatiefnemers is community geen marketingterm, maar de kern van het project. “Community is de draagkracht, ja. Dat is echt de schouders van alles en iedereen”, zegt Linde. Wie de ruimte gebruikt, draagt op zijn of haar manier bij via een give-back-systeem. Maar verplichtingen worden niet opgelegd. “Wij leggen nooit iets op”, benadrukt Anna. “Mensen komen gewoon eens kijken om te zien of het iets voor hen is. We gaan dan babbelen en kijken samen hoe hun project of samenwerking hier kan ontstaan.”

Dat model lijkt te werken. “Het grootste deel van de mensen dat hier passeert, keert ook effectief terug, blijft plakken. We zijn eigenlijk één grote familie”, aldus curator Linde.

Bewust anders

Villa Canapé kiest er ook voor om evenementen zonder alcohol te organiseren. “Om inderdaad de focus weer te verleggen,” legt Linde uit. De nadruk ligt op gesprekken en werk, niet op consumptie. “Hier ligt de focus echt op het werk en het maakproces”, vult Anna aan.

Volgens stagiair Emmo, die net zoals de meesten is blijven plakken na een eerste kennismaking met Canapé, zorgt dat ook voor een veiligere en inclusievere sfeer: “Daarom is het leuk dat het een keer een plek is waar dat niet hoeft.”

Financieel draait het project zonder structurele subsidies. De werking steunt op vrijwilligers, solidariteit en evenementen met een pay-what-you-can-principe. “De reden dat dat blijft bestaan is gewoon omdat het nodig is,” zegt Anna. “Mensen voelen dat het nodig is, zeker in een stad als Brussel waar er ook hard op cultuur bespaard is.”

Een emotionele mijlpaal

De eerste verjaardag brengt gemengde gevoelens met zich mee. “Ik ben emotioneel”, lacht Linde. Voor anderen voelt het alsof het nog maar net begonnen is. “Ik heb het gevoel van nog maar een jaar”, zegt Anna.

Het feest wordt meer dan een klassiek event. “Het is een familiefeest”, aldus Michiel. Met een knipoog voegt Emmo toe: “Een groot familiefeest… zonder zatte nonkels.”